Velayet ve Kişisel İlişki — TMK m.182, m.336

Tanım: Velayet, ergin olmayan çocuk üzerindeki yasal temsil, bakım, eğitim ve yönetim yetkilerinin tamamıdır. TMK m.182 uyarınca boşanmada velayet çocuğun üstün yararı ilkesi esas alınarak eşlerden birine verilir; diğer eş kişisel ilişki hakkına sahiptir.

Boşanmada velayet düzenlemesi, ortak velayet, kişisel ilişki (görüşme) düzeni, velayetin değiştirilmesi ve çocuğun üstün yararı — TMK m.182-336 2026 rehberi.

Velayetin Hukuki Niteliği ve Çocuğun Üstün Yararı İlkesi

Velayet, ana ve babanın ergin olmayan çocuk üzerindeki bakım, eğitim, temsil, mal yönetimi ve karar verme hak ve yükümlülüklerini ifade eder. Türk Medeni Kanunu m.335-336 uyarınca evlilik birliği devam ettiği sürece velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır; boşanma veya ayrılık hâlinde TMK m.336/3 ve m.182 uyarınca hâkim, velayetin hangi tarafa verileceğine çocuğun üstün yararı çerçevesinde karar verir. Çocuğun üstün yararı (best interest of the child) ilkesi, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3 ve TMK m.339 vd. ile temel ilke olarak benimsenmiştir. Hâkim velayet kararında çocuğun yaşı, cinsiyeti, fiziksel ve psikolojik gelişim ihtiyacı, eğitim durumu, anne-baba ile bağı, mevcut alıştığı ortam, kardeşlerle birliktelik gibi faktörleri değerlendirir.

Velayet Düzenlemesi ve Anne-Baba Ayrımı

Uygulamada anne-bakım ilkesi (tender years doctrine) artık katı şekilde uygulanmamakta; çocuğun üstün yararı ön plana çıkmaktadır. Ancak küçük yaş grubundaki çocuk (özellikle 0-7 yaş) için anne velayeti çoğunlukla uygun bulunur; bu durum somut olayın koşullarına göre değişebilir. Hâkim, çocuğun beyanını idrak yaşına göre dikkate alır; uygulamada 8 yaş ve üzerindeki çocuğun görüşü pedagog huzurunda alınır ve karara etki eder. Anne-babadan birinin velayet konusunda yetersizliği (alkol-uyuşturucu bağımlılığı, şiddet, çocuğa yönelik istismar, ihmal, ağır psikiyatrik hastalık, suç sicilinde çocuğa yönelik suçun yer alması) tespit edilirse velayet diğer eşe verilir.

Kişisel İlişki (Görüşme) Düzeni — TMK m.182, m.323

Velayet kendisinde olmayan ana veya baba ile çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmesi TMK m.323 ve m.182/2 uyarınca zorunludur. Hâkim, çocuğun yaşı, eğitim durumu, anne-babanın ikamet adresi, çocuğun sosyal aktiviteleri, anne-babanın iş şartları ve uzaklık gibi faktörleri değerlendirerek kişisel ilişki günlerini ve sürelerini belirler. Tipik düzen: ayda iki kez hafta sonu (cumartesi sabahı 09:00 – pazar akşamı 19:00 arası), dini bayramların belirli günleri, sömestr tatilinin yarısı, yaz tatilinin bir ayı. Bebek ve süt çocuğu için anne yanından kısa süreli görüşmeler (gündüz birkaç saatlik), yatılı görüşmeler ise belirli yaştan sonra düzenlenir. Yurt dışında ikamet eden ebeveyn için video görüşme, telefon, mektup gibi alternatif iletişim de eklenir. Kişisel ilişkinin engellenmesi velayetin değiştirilmesine sebep olabilir.

Velayetin Değiştirilmesi (TMK m.183) ve Çocuk Teslimi

TMK m.183 uyarınca, ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kıldığı durumlarda hâkim resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Velayetin değiştirilmesinin sebepleri: (i) velayet sahibinin çocuğa kötü muamele veya ihmal etmesi, (ii) çocuğun fiziksel veya ruhsal sağlığının tehlikeye düşmesi, (iii) velayet sahibinin yeni evliliğinde çocuğa zarar verecek ortam doğması, (iv) velayet sahibinin ağır hastalanması veya iş gereği uzun süreli yurt dışı görevi, (v) çocuğun rızası dışında kişisel ilişki engellenmesi. İİK m.25, 25/a ve 25/b 7343 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır; çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları ilgili Yönetmelik hükümlerine göre uygulanır. Çocuk Koruma Kanunu m.5 vd. çerçevesinde de korunma kararı verilebilir.

Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu

Sık Sorulan Sorular

Anne her zaman velayeti alır mı?

Hayır. Anne-bakım ilkesi katı uygulanmaz; çocuğun üstün yararı belirleyicidir. Kanunda anne lehine bir karine yoktur; çocuğun yaşı dâhil somut olay koşulları değerlendirilir.

Çocuğun görüşü alınır mı?

İdrak yaşına ulaşmış çocuğun görüşü pedagog huzurunda alınır. Çocuğun beyanı yaşına ve olgunluğuna göre dikkate alınır.

Ortak velayet Türkiye’de mümkün mü?

Evet. 2017 sonrası uygulamayla ortak velayet talepleri olumlu sonuçlanabilir. Anne-babanın işbirliği, coğrafi yakınlık ve çocuğun üstün yararı şartı aranır.

Velayet kararına uyulmazsa ne yapılır?

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları ilgili Yönetmelik hükümlerine göre uygulanır (İİK m.25, 25/a, 25/b mülga). Kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi velayetin değiştirilmesine yol açabilir (TMK m.182/2).

Yurt dışına çocukla seyahat için izin gerekir mi?

Velayet ortaksa diğer eşin yazılı izni şarttır. Velayet tek eşte ise yine kişisel ilişki engellenmemesi için bilgi/rıza alınması beklenir; aksi halde uluslararası çocuk kaçırma sözleşmesi (Lahey 1980) gündeme gelebilir.

İlgili Rehber Makaleler

• Boşanma Hukuku — Ana Rehber
• Anlaşmalı Boşanma Protokolü — TMK m.166/3
• Mal Rejimi Tasfiyesi — TMK m.225
• Nafaka Türleri
• 6284 Koruma Kararı

📍 İstanbul / Kartal Özelinde Sık Sorulan Sorular

İstanbul’da boşanma davası hangi mahkemede açılır?

İstanbul’da boşanma davaları Aile Mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme, TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Anadolu Yakası ikametgâhlı davalar için Anadolu Aile Mahkemeleri (Kartal Adliyesi), Avrupa Yakası için İstanbul Aile Mahkemeleri (Çağlayan Adliyesi) yetkilidir.

Kartal Adliyesi nerede ve aile mahkemelerine nasıl ulaşılır?

Anadolu Adalet Sarayı, Kartal/İstanbul E-5 üzerinde bulunur. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Sultanbeyli ve Şile ilçelerinde yerleşik olanların aile hukuku uyuşmazlıkları bu adliyede görülür. Metro (Kartal durağı) ve Marmaray (Maltepe/Pendik hattı) ile ulaşım sağlanır. Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865 adresindeki büromuz adliyeye 5 dakika mesafededir.

🏢 Kartal / Anadolu Yakası Hizmet Alanlarımız

Büromuz Kartal/İstanbul merkezli olup Anadolu Yakası genelinde boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet vermektedir. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Sultanbeyli, Sancaktepe, Çekmeköy, Ümraniye ve Beykoz ilçelerindeki müvekkillerimize yüz yüze görüşme imkanı sunuyoruz. Avrupa Yakası ve şehir dışından gelen talepler için online görüşme ve e-vekaletname sistemi üzerinden dava süreci yürütülmektedir.

📞 Randevu: +90 534 636 19 19  •  📧 alyarlaw@gmail.com  •  📍 Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865

🔗 İlgili Aile Hukuku Rehberleri

• Boşanmada SGK Emekli Maaşı Paylaşımı ve Dul Aylığı — 5510 SK
• Mesajlaşma Yazışması ve Sadakat Delili — TCK m.132 ile Hukuka Uygun Delil
• Velayet Davası — Çocuğun Üstün Yararı ve Yargıtay Kriterleri (TMK m.182) 2026
• Çekişmeli Boşanma Davası — TMK m.166/1 Delil ve Kusur
• Boşanma Hukuku Ücreti — TBB Tarifesi ve Vekâlet Sözleşmesi
• Nişanlanma ve Bozulmasından Doğan Tazminat — TMK m.118-123

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda