Tanım: Anlaşmalı boşanma; TMK m.166/3 kapsamında en az bir yıl süren evliliklerde eşlerin boşanmanın mali ve çocuklara ilişkin tüm sonuçlarında yazılı protokolle anlaşıp hâkim huzurunda bizzat ifade verdiği ve tek celsede sonuçlanabilen boşanma türüdür.
Anlaşmalı boşanma şartları, protokol unsurları, nafaka-velayet-tazminat düzenlemesi ve hâkim onayı: TMK m.166/3 kapsamında 2026 güncel uygulama rehberi.
Anlaşmalı Boşanmanın Yasal Dayanağı ve Şartları
Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3’te düzenlenen, eşlerin boşanmanın mali ve çocuklara ilişkin sonuçları konusunda anlaşmaları şartıyla tek celsede sonuçlandırılabilen özel bir boşanma usulüdür. Hükmün uygulanabilmesi için kanun dört temel şart öngörür. İlk olarak evliliğin en az bir yıl sürmüş olması aranır; bu süre resmî nikâh tarihinden boşanma davasının açıldığı tarihe kadar hesaplanır. İkinci şart, eşlerin birlikte dava açması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesidir. Üçüncü olarak hâkim tarafların beyanlarını bizzat dinler; duruşmaya mutlaka her iki eşin katılması gerekir, vekil ile temsil bu aşamada geçerli değildir. Dördüncü şart ise hâkimin, eşlerin özgür iradeleriyle karar verdiğine kanaat getirmesi ve anlaşmanın çocukların ve eşlerin menfaatine uygun olduğunu resen denetlemesidir.
Protokolün Zorunlu Unsurları ve Hazırlanışı
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanmanın tüm hukuki sonuçları üzerinde mutabık kaldığı yazılı bir sözleşmedir. Protokolde bulunması gereken başlıca unsurlar; boşanmaya karar verilmesi yönündeki iradenin açık beyanı, müşterek çocuklar varsa velayet düzenlemesi, kişisel ilişki (görüşme) takvimi, iştirak nafakası miktarı ve ödeme biçimi, eşlerden biri lehine yoksulluk nafakası öngörülüyorsa miktarı ve ödeme şekli, maddi ve manevi tazminat talepleri ya da karşılıklı feragat ifadesi, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenlemeler (mevcutsa), aile konutunun kullanımı, kadının eski kişisel soyadına dönüp dönmeyeceği ve dava masraflarının paylaşımıdır. Protokolde belirsiz, eksik ya da yoruma açık ifadeler ileride ciddi uyuşmazlıklara yol açabileceğinden her bir kalem açık, ölçülebilir ve icra edilebilir biçimde kaleme alınmalıdır. Yargıtay yerleşik içtihadında protokolde yer almayan bir talebin sonradan ayrı dava ile ileri sürülmesi mümkündür, ancak feragat edilen haklardan geri dönülemez.
Velayet, Nafaka ve Kişisel İlişki Düzenlemesi
Protokolün en hassas bölümü çocuğa ilişkin düzenlemelerdir. Hâkim, TMK m.182 ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun m.4 kapsamında çocuğun üstün yararı ilkesini resen gözetir ve tarafların anlaşmasını çocuk yararına görmezse aynen onaylamak zorunda değildir; değişiklik önerebilir. Velayet tek eşe verilebileceği gibi istisnaen ortak velayet de Yargıtay yerleşik içtihadı ile kabul edilmektedir. İştirak nafakası TMK m.328 uyarınca çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları ve tarafların mali durumu dikkate alınarak belirlenir; nafakanın TÜFE/ÜFE endeksiyle artırılacağı protokolde kararlaştırılabilir. Kişisel ilişki takvimi (her ikinci hafta sonu, yarıyıl-yaz tatili, resmî bayramlar) somut tarihlerle yazılmalıdır; genel ifadeler hem hâkim onayını zorlaştırır hem de ilerideki çekişmelere zemin hazırlar. Yoksulluk nafakası TMK m.175 uyarınca süresizdir ve ancak m.176/3’te sayılan hallerde (yeniden evlenme, fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması, ölüm) kaldırılabilir.
Mal Rejimi Tasfiyesi, Tazminat ve Konut
Eşler aksini kararlaştırmamışlarsa 1 Ocak 2002’den itibaren evliliklerinde edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (TMK m.202). Anlaşmalı boşanmada mal rejiminin tasfiyesi protokole dahil edilebilir ya da ayrı dava olarak saklı tutulabilir. Protokolde tasfiyeye yer veriliyorsa edinilmiş mallar, kişisel mallar, katılma alacağı ve değer artış payı kalemleri açıkça belirtilmelidir. Aksi halde boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı (TMK m.178) süresinde ayrı dava açılabilir. Maddi ve manevi tazminat TMK m.174 kapsamında kusurlu eşten istenir; anlaşmalı boşanmada genellikle karşılıklı feragat biçiminde düzenlenir. Aile konutu TMK m.194 hükümleri çerçevesinde özel korumalıdır; protokolde hangi eşin konutta kalacağı, kira ödeme düzeni, tapu devri ya da kullanım tazminatı kararlaştırılmalıdır. Konuta ilişkin tapu şerhi kaldırılmadan eşin tek başına tasarruf etmesi mümkün değildir.
Dava Süreci, Duruşma ve Kesinleşme
Anlaşmalı boşanma davası, 6100 sayılı HMK m.2 uyarınca Aile Mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Dava harcı nispeten düşüktür ve çoğu zaman tek celsede sonuç alınır. Duruşmaya eşler bizzat katılır, hâkim protokolü okur ve tarafların beyanlarını bizzat tutanağa geçirir. Hâkim değişiklik önerirse taraflar yeni metni kabul edebilir ya da reddedebilir; reddetmeleri halinde dava çekişmeli boşanmaya dönüşür ve TMK m.166/1-2 kapsamında değerlendirilir. Karar tefhim ya da tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftalık istinaf süresi beklenir; taraflar istinaf hakkından feragat ederse karar daha erken kesinleşir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve boşanma aile kütüğüne tescil edilir.
Sık Yapılan Hatalar ve Pratik Tavsiyeler
Uygulamada en sık görülen hatalar; protokolde belirsiz ifadeler kullanılması, mal rejimi tasfiyesinin atlanması, nafakanın endekslenmemesi, kişisel ilişki takviminin muğlak bırakılması, aile konutu üzerindeki şerhin protokole girmemesi ve feragat edilen haklardan sonra geri dönülemeyeceğinin kavranmamasıdır. Protokolün hazırlanmasında her iki tarafın ayrı avukatla çalışması çıkar çatışmasını önler; aynı avukatın iki tarafı temsili baro etik kurallarına aykırıdır. Protokol imzalanmadan önce mal varlığı dökümü, banka hesap hareketleri, tapu kayıtları ve araç ruhsatları tam olarak incelenmeli; gizlenmiş mal unsurları varsa bu durum TMK m.229 edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde değer artış payı hesabını etkiler. Son olarak protokolün hâkim tarafından aynen onaylanacağı garantisi yoktur; hâkim çocuk yararı ve genel ahlak ilkeleri çerçevesinde değişiklik önerebilir.
Aile ve Boşanma Hukuku Mevzuat Tablosu
| Mevzuat | Konu |
|---|---|
| TMK m.161-163 (Zina, Hayata Kast, Pek Kötü Davranış, Haysiyetsiz Yaşam, Suç İşleme) | Özel boşanma sebepleri |
| TMK m.164-165 (Terk, Akıl Hastalığı) | Özel boşanma sebepleri |
| TMK m.166/1-2 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması) | Genel boşanma sebebi, çekişmeli boşanma |
| TMK m.166/3 (Anlaşmalı Boşanma) | 1 yıllık evlilik şartı + protokol + hâkim onayı |
| TMK m.169 (Hâkimin Tedbirleri) | Dava süresince tedbir nafakası, velayet, konut |
| TMK m.174 (Maddi-Manevi Tazminat) | Kusurlu eşten tazminat |
| TMK m.175 (Yoksulluk Nafakası) | Yoksulluğa düşecek tarafa süresiz nafaka |
| TMK m.176 (Toplu/İrat Nafaka, Uyarlama) | Nafaka şekli, artırım/indirim, kaldırılma |
| TMK m.182-183 (Velayet, Kişisel İlişki) | Çocuğun velayeti, görüşme hakkı |
| TMK m.185 (Evlilik Birliği) | Eşler arası eşitlik, müşterek karar |
| TMK m.194 (Aile Konutu) | Eşin rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi |
| TMK m.202 (Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi) | Yasal mal rejimi |
| TMK m.225-241 (Mal Rejiminin Tasfiyesi) | Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı |
| TMK m.328 (Çocuğa Yardım/İştirak Nafakası) | Reşit olmayan çocuğa nafaka, reşit ve eğitim görende devam |
| TMK m.364 (Yardım Nafakası) | Üstsoy-altsoy ve kardeşler arası yardım nafakası |
| 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun | Tedbir kararı, uzaklaştırma, elektronik kelepçe |
| 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Kanunu | Aile mahkemesi görev ve yetkisi |
Sık Sorulan Sorular
1 yıldan kısa evlilikte anlaşmalı boşanma mümkün mü?
TMK m.166/3 açık hükmü gereği evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yıldan kısa evliliklerde çekişmeli boşanma davası açılabilir; genel boşanma sebebi TMK m.166/1 veya özel sebepler kullanılır.
Anlaşmalı boşanmada duruşmaya avukat gelmesi yeterli mi?
Hayır. TMK m.166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini emreder. Her iki eşin duruşmada bulunması zorunludur; vekil ile temsil yeterli sayılmaz. Mazeret halinde duruşma ertelenir.
Protokolde kararlaştırılan nafaka sonradan değişebilir mi?
Evet. TMK m.176/4 uyarınca tarafların mali durumunun önemli ölçüde değişmesi halinde nafakanın artırılması, indirilmesi veya kaldırılması ayrı bir dava ile istenebilir. Endeksli artış protokole yazılabilir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Dosya hazırlığı tamamlandıktan sonra genellikle tek celsede karar verilir. Dava açılışından karar kesinleşmesine kadar ortalama 2-6 ay arasında değişebilir; istinaf feragati süreci kısaltır.
İlgili Rehber Makaleler
- Boşanma Avukatı — Ana Rehber
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü — TMK m.166/3
- Mal Rejimi Tasfiyesi — TMK m.225
- Nafaka Türleri
- 6284 Koruma Kararı