Bilirkişi Raporu ve Davası
Bilirkişi Raporu ve Davası, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki bilirkişi hükümlerinin birlikte uygulandığı bir alandır. Bilirkişi raporuna itiraz, ek rapor talebi ve bilirkişinin sicilden çıkarılması süreçleri, davanın seyrini doğrudan etkileyen kritik aşamalardır. Bu rehberde bilirkişiliğin temel ilkeleri, rapora itiraz yolları ve bilirkişinin sorumluluğu ele alınmaktadır.
- Düzenleme: 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu (RG 24.11.2016/29898) m.3 (Temel ilkeler), m.13 (Sicilden çıkarılma), m.15 (İtiraz ve dava hakkı).
- Kimi bağlıyor: sicile kayıtlı bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları ve bilirkişi raporuna dayanan tüm hukuk/ceza yargılamaları.
- Somut kural: bilirkişi raporunda yalnızca uzmanlık/özel-teknik bilgi gerektiren hususları açıklayabilir; hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz (m.3/2). Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (m.3/3).
- Usule aykırı rapor: eksik veya belirsiz bulunan raporda önce ek rapor istenir; usulüne uygun itiraz edilen raporun eksiklikleri giderilmeden hüküm kurulamaz (Yargıtay 17. HD, aşağıda).
- Yaptırım: temel ilkelere aykırı davranan bilirkişi sicilden/listeden çıkarılabilir; ihlalin niteliğine göre uyarma veya 1 yıla kadar geçici çıkarma da uygulanabilir (m.13).
Son güncelleme: Eylül 2026 — 6754 sayılı Kanun m.3 ve m.13 madde metinleri işlendi.
İçindekiler
- Bilirkişiliğin Temel İlkeleri
- Bilirkişiye Başvurmanın Sınırları
- Rapora İtiraz ve Ek Rapor
- Bilirkişinin Sicilden Çıkarılması
- İtiraz, Dava ve Süreler
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Kararı
- Sıkça Sorulan Sorular
- 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3 (Temel ilkeler), m.10 (Bilirkişiliğe kabul şartları), m.13 (Sicilden ve listeden çıkarılma), m.15 (İtiraz ve dava hakkı)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266 vd. (Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren haller, rapor, itiraz)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.62 vd. (Ceza yargılamasında bilirkişilik)
Bilirkişiliğin Temel İlkeleri
6754 sayılı Kanun m.3’e göre bilirkişi, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirmekle yükümlüdür. Bilirkişi, raporunda çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (m.3/2). Bu sınır, uygulamada en çok ihlal edilen kuraldır: bilirkişiler bazen “kusur oranı %70’tir, davacı haklıdır” gibi doğrudan hukuki sonuç içeren ifadeler kullanır — bu, kanunun açıkça yasakladığı bir alana girer ve rapora itirazda güçlü bir dayanak oluşturur.
Bilirkişiye Başvurmanın Sınırları
m.3/3, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağını düzenler. m.3/6 ise, çözümü uzmanlık gerektiren sorun açıkça belirtilmeden ve incelemenin kapsamı/sınırları gösterilmeden bilirkişi görevlendirilemeyeceğini öngörür. m.3/8 ile eklenen hükme göre, UYAP ve buna entegre sistemler üzerinden ulaşılabilen bilgiler veya çözülebilen sorunlar için de bilirkişiye başvurulamaz — bu, basit hesaplamalar veya sicil sorguları için gereksiz bilirkişi atamalarının önüne geçmeyi amaçlar.
Rapora İtiraz ve Ek Rapor
m.3/7, aynı konuda kural olarak bir kez rapor alınacağını, ancak rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebileceğini düzenler. Bu, uygulamada rapora itirazın en sık kullanılan sonucudur: taraf, raporun eksik veya çelişkili olduğunu somut gerekçelerle ortaya koyarsa, mahkeme yeni bir bilirkişi atamak yerine önce aynı bilirkişiden ek rapor ister; ek raporun da yetersiz kalması halinde farklı bir bilirkişi heyetinden rapor alınabilir.
Bilirkişinin Sicilden Çıkarılması
| Sebep (m.13/1) | Yaptırım |
|---|---|
| Kabul şartlarının kaybedilmesi/baştan bulunmadığının tespiti (a) | Sicilden ve listeden çıkarma |
| Kanuni sebep olmaksızın görevden kaçınma/raporu süresinde vermeme (b) | Çıkarma veya uyarma/1 yıla kadar geçici çıkarma |
| Etik ilkelerle bağdaşmayan, güveni sarsıcı tutum (c) | Çıkarma veya uyarma/1 yıla kadar geçici çıkarma |
| m.3’teki temel ilkelere aykırı faaliyet (ç) | Çıkarma veya uyarma/1 yıla kadar geçici çıkarma |
| Performans değerlendirmesinde yetersizlik (d) | Çıkarma veya uyarma/1 yıla kadar geçici çıkarma |
| Süre dolmasına rağmen yenileme talep edilmemesi (e) | Sicilden ve listeden çıkarma |
İtiraz, Dava ve Süreler
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Bilirkişi raporuna itiraz | HMK m.281 uyarınca raporun tebliğinden itibaren 2 hafta içinde (aksi kararlaştırılmadıysa) |
| Sicilden/listeden çıkarma kararına itiraz ve dava hakkı | 6754 sayılı Kanun m.15 uyarınca düzenlenir |
| Ek rapor talebi | Mahkemenin belirlediği süre içinde, gerekçeli dilekçeyle |
| Bilirkişinin hukuki/cezai sorumluluğu | Kasıt veya ağır kusurla gerçeğe aykırı rapor halinde genel hükümlere göre değerlendirilir |
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Kararı
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin E.2015/13061, K.2016/2085 sayılı ve 22.02.2016 tarihli kararında, usulüne uygun itiraz edilen bilirkişi raporundaki eksiklikler giderilip ek rapor alınmadan hüküm kurulamayacağı belirtilerek eksik incelemeye dayanan karar bozulmuştur. Bu karar, m.3/7’deki “eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebilir” kuralının mahkemeler için bir seçenek değil, usulüne uygun itiraz halinde bir zorunluluk olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.
Kararın tam metni: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/178851600
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, bilirkişi raporlarının hukuki ve teknik açıdan değerlendirilmesi, gerekçeli itiraz dilekçelerinin hazırlanması ve ek rapor/yeni bilirkişi taleplerinin sunulması konularında müvekkillerine destek vermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bilirkişi raporuna kaç gün içinde itiraz edilmelidir?
HMK m.281 uyarınca kural olarak raporun taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içinde itiraz edilmelidir; mahkeme farklı bir süre belirlemişse o süre esas alınır.
Bilirkişi raporunda “davacı haklıdır” gibi hukuki sonuç ifade edilebilir mi?
Hayır. 6754 sayılı Kanun m.3/2, bilirkişinin hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamayacağını açıkça düzenler; bu tür ifadeler itiraz için güçlü bir dayanak oluşturur.
Rapora itiraz edilirse otomatik olarak yeni bilirkişi mi atanır?
Hayır. Kural, aynı bilirkişiden önce ek rapor istenmesidir (m.3/7); yalnızca ek raporun da yetersiz kalması veya ciddi güven sorunu doğması halinde farklı bir bilirkişi görevlendirilir.
Basit bir hesaplama için bilirkişiye başvurulabilir mi?
Hayır, eğer bu hesaplama UYAP veya entegre sistemler üzerinden ulaşılabiliyorsa (m.3/8) veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel bilgiyle çözülebiliyorsa (m.3/3) bilirkişiye başvurulamaz.
Bilirkişi görevini bir başkasına devredebilir mi?
Hayır. m.3/4, bilirkişinin kendisine tevdi olunan görevi bizzat yerine getirmekle yükümlü olduğunu, görevin kısmen veya tamamen başkasına devredilemeyeceğini düzenler.
Bilirkişi sicilden hangi hallerde çıkarılır?
m.13, kabul şartlarının kaybedilmesi, mazeretsiz görevden kaçınma, etik ihlali, temel ilkelere aykırılık, performans yetersizliği ve süresinde yenileme talep edilmemesi gibi halleri sayar; bazı hallerde çıkarma yerine uyarma veya geçici çıkarma da uygulanabilir.
Bilirkişinin gizlilik yükümlülüğü ne zaman sona erer?
Sona ermez. m.3/5, bilirkişinin görevi sebebiyle öğrendiği bilgi ve sırların gizliliğini sağlama yükümlülüğünün, bilirkişilik görevi bittikten sonra da devam ettiğini düzenler.
Ceza davalarında bilirkişilik farklı mı işler?
Usul CMK m.62 vd.’de ayrıca düzenlenir, ancak 6754 sayılı Kanun’daki temel ilkeler (bağımsızlık, tarafsızlık, hukuki nitelendirme yasağı) ceza yargılamasındaki bilirkişiler için de geçerlidir.
Aynı konuda birden fazla bilirkişi raporu alınabilir mi?
Kural olarak bir kez rapor alınır (m.3/7); ancak eksiklik/belirsizlik giderilmek üzere ek rapor istenmesi veya ciddi bir itiraz üzerine yeni bir heyetten rapor alınması mümkündür.
Bilirkişinin yanlış raporu nedeniyle sorumluluğu var mıdır?
Kasıtlı veya ağır kusurlu şekilde gerçeğe aykırı rapor düzenleyen bilirkişi, genel hukuki ve cezai sorumluluk hükümlerine tabi olabilir; ayrıca m.13 kapsamında sicilden çıkarma yaptırımıyla karşılaşabilir.
Resmî Kaynaklar
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu