Gıda Hukuku ve Tarım Bakanlığı Cezaları
Gıda Hukuku ve Tarım Bakanlığı Cezaları, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 24. ve 40. maddelerinde düzenlenir. Taklit ve tağşiş, sağlığa tehlike oluşturan gıda üretimi ve etiketleme ihlalleri bu Kanun kapsamında hem idari para cezası hem de bazı hallerde hapis cezası ile karşılanır. Bu rehberde yaptırımların türü, tutarları ve idari para cezasına itiraz süreci ele alınmaktadır.
- Düzenleme: 5996 sayılı Kanun (RG 13.06.2010/27610) m.24 (izlenebilirlik, etiketleme, taklit-tağşiş yasağı) ve m.40 (yaptırımlar).
- Kimi bağlıyor: gıda ve yem üreticileri, ithalatçıları, kendi adı/ticari unvanı altında piyasaya arz edenler ile perakende işletmeciler.
- Somut kural: gıda ve yemde taklit ve tağşiş yapılamaz; taklit/tağşiş yapılmış ürün işlemden geçirilemez, piyasaya arz edilemez (m.24/4).
- Yaptırım: kişilerin hayatını/sağlığını tehlikeye sokan gıda üretimi 1-5 yıl hapis + 1.000-5.000 gün adli para cezası; 3 yıl içinde tekrarında üretici 5-10 yıl sektörden men edilir (m.40/1-a). Taklit/tağşiş, gayrisafi gelirin %1’i oranında (50.000-500.000 TL bandında) idari para cezası + el koyma (m.40/1-l).
- Başvuru yolu: idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvuru (Kabahatler Kanunu m.27); sağlığa zararlı gıda üretimi suçu için savcılık soruşturması ayrıca işler.
Son güncelleme: Eylül 2026 — 5996 sayılı Kanun m.24 ve m.40 madde metinleri işlendi.
İçindekiler
- Taklit ve Tağşiş Nedir?
- Etiketleme, Sunum ve Reklam Yasakları
- Yaptırımlar ve Tutarlar
- İtiraz, Dava ve Süreler
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı
- Sıkça Sorulan Sorular
- 5996 sayılı Kanun m.3/64 (Tağşiş tanımı), m.3/65 civarı (Taklit tanımı), m.24 (İzlenebilirlik, etiketleme, taklit-tağşiş yasağı), m.40 (Gıda ve yem ile ilgili yaptırımlar)
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27 — idari para cezasına itiraz usulü
- Türk Gıda Kodeksi Yönetmelikleri — teknik uygulama detayları
Taklit ve Tağşiş Nedir?
5996 sayılı Kanun m.3’teki tanımlara göre tağşiş, gıdanın bileşiminde asıl bulunması gereken maddenin, kısmen veya tamamen çıkarılıp yerine benzer nitelikte fakat aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılmasıdır (ör. bal içine şeker şurubu katılması). Taklit ise ürünlerin, şekil, bileşim ve nitelikleri itibarıyla yapısında bulunmayan özelliklere sahipmiş gibi ya da başka bir ürünün aynısıymış gibi gösterilmesidir. m.24/4, gıda ve yemde taklit ve tağşiş yapılamayacağını, taklit/tağşiş yapılmış ürünün işlemden geçirilemeyeceğini ve piyasaya arz edilemeyeceğini açıkça düzenler.
Etiketleme, Sunum ve Reklam Yasakları
m.24/3, gıda ve yemin şeklinin, ambalajının, sunumunun, etiketlenmesinin, tanıtımının, reklamının ve her tür yazılı/görsel basın aracılığıyla verilen bilginin tüketiciyi yanıltıcı şekilde yapılamayacağını düzenler. Bu hüküm, hem doğrudan etiket üzerindeki yanlış beyanları hem de reklam ve tanıtım materyallerindeki abartılı/yanıltıcı iddiaları kapsar. Etiket bilgileri ile ürünün içeriği ve analitik değerleri uyuşmazsa, ayrıca idari para cezası uygulanır (m.40/1-k).
Yaptırımlar ve Tutarlar
| Fiil | Yaptırım |
|---|---|
| Hayatı/sağlığı tehlikeye sokan gıda üretimi/ithali/piyasaya arzı (m.40/1-a) | 1-5 yıl hapis + 1.000-5.000 gün adli para cezası; el koyma ve imha |
| Aynı fiilin 3 yıl içinde tekrarı | Ayrıca 5-10 yıl gıda sektörü faaliyetinden men |
| Taklit/tağşiş — üreten/ithal eden/kendi unvanıyla arz eden (m.40/1-l/1) | Yıllık gayrisafi gelirin %1’i, en az 50.000 TL en çok 500.000 TL idari para cezası + el koyma |
| Taklit/tağşiş — izlenebilirlik sağlamadan arz eden perakendeci (m.40/1-l/2) | En az 5.000 TL, gelirin %1’i oranında idari para cezası |
| Taklit/tağşişin 3 yıl içinde 2. kez tekrarı | 1.000-3.000 gün adli para cezası + 5-10 yıl sektörden men (üretici/ithalatçı için) |
| Etiket-içerik uyumsuzluğu (m.40/1-k) | 5.000 TL idari para cezası |
| Tüketiciyi yanıltıcı reklam/sunum (m.40/1-k, ticari reklam yoluysa) | 6502 sayılı TKHK hükümleri de ayrıca uygulanır |
İtiraz, Dava ve Süreler
| Aşama | Süre / Kural |
|---|---|
| İdari para cezasına itiraz | Tebliğden itibaren 15 gün, sulh ceza hâkimliği (Kabahatler Kanunu m.27) |
| Peşin ödeme indirimi | Kabahatler Kanunu m.17 uyarınca belirli oranda indirim mümkün |
| Sağlığa zararlı gıda üretimi suçu (m.40/1-a) için soruşturma | Genel ceza usulüne tabi, savcılık soruşturması |
| El koyma/mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına itiraz | İdari işlem niteliğindeyse idare mahkemesi, tebliğden 60 gün |
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun E.2020/1095, K.2021/2692 sayılı ve 29.11.2021 tarihli kararında, Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği’ndeki taşınma prensibine ilişkin düzenlemenin üst normlara aykırı olmadığına ve bu düzenlemeye dayanılarak izinsiz katkı maddesi kullanımı nedeniyle kesilen idari para cezalarının hukuka uygun bulunduğuna hükmedilmiştir. Bu karar, gıda katkı maddesi mevzuatındaki teknik kuralların (taşınma prensibi gibi) idari yaptırım kararlarının dayanağı olarak geçerliliğini teyit etmesi bakımından önemlidir.
Kararın tam metni: https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/739263000
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, gıda hukuku alanında müvekkillerine Tarım ve Orman Bakanlığı idari para cezalarına itiraz, taklit/tağşiş isnadına karşı savunma ve etiketleme/reklam ihlali süreçlerinde destek vermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gıdada tağşiş ile taklit arasındaki fark nedir?
Tağşiş, bir gıdanın bileşimindeki bir maddenin kısmen/tamamen çıkarılıp yerine benzer ama daha değersiz başka bir maddenin konulmasıdır. Taklit ise ürünün, sahip olmadığı özelliklere sahipmiş gibi veya başka bir ürünün aynısıymış gibi gösterilmesidir.
Taklit gıda üretiminin idari para cezası ne kadardır?
5996 sayılı Kanun m.40/1-l uyarınca, üreten/ithal eden/kendi unvanıyla arz eden işletmeciye, yıllık gayrisafi gelirinin %1’i oranında, en az 50.000 TL en çok 500.000 TL idari para cezası uygulanır; ayrıca ürüne el konulur.
Sağlığa zararlı gıda üretiminin cezası hapis midir?
Evet. m.40/1-a, kişilerin hayatını/sağlığını tehlikeye sokan gıda üreten, ithal eden veya piyasaya arz edenlere 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 1.000-5.000 gün adli para cezası öngörür.
Fiilin tekrarlanması cezayı nasıl etkiler?
Sağlığa zararlı gıda üretiminde 3 yıl içinde tekrar halinde işletmeci ayrıca 5-10 yıl sektörden men edilir. Taklit/tağşişte ise ikinci tekrarda idari para cezası yerini adli para cezasına (1.000-3.000 gün) ve sektörden men’e bırakır.
İdari para cezasına nasıl ve ne kadar sürede itiraz edilir?
5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
Yanıltıcı gıda reklamı ayrıca Reklam Kurulu’na mı gider?
Fiilin ticari reklam, ilan veya etiket yoluyla gerçekleşmesi halinde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri de ayrıca uygulanabilir (m.40/1-k); bu durumda Reklam Kurulu süreci gündeme gelebilir.
Etiket bilgileri ürünün içeriğiyle uyuşmuyorsa ne olur?
m.40/1-k uyarınca 5.000 TL idari para cezası uygulanır; ayrıca etiket bilgileri mevzuata uygun hale getirilinceye kadar ürünün satışına izin verilmez (m.40/1-j).
El konulan ürüne ne olur?
Piyasaya arz amacı dışında değerlendirilmesi mümkün olmayan ürünler işletmeci tarafından Bakanlık gözetiminde imha edilir; mümkün olanların mülkiyeti kamuya geçirilir (m.40/1-l).
Perakendeci de taklit/tağşiş cezasından sorumlu tutulabilir mi?
Evet, ancak daha düşük bir tutarla — izlenebilirliğini sağlamadan taklit/tağşiş ürünü piyasaya arz eden perakendeciye ayrı ve daha düşük bir idari para cezası bandı uygulanır (m.40/1-l/2).
Gıda katkı maddesi kullanımına ilişkin teknik kurallara aykırılık nasıl değerlendirilir?
Uygulamada, Türk Gıda Kodeksi’ndeki teknik kuralların (taşınma prensibi gibi) üst normlara aykırı olmadıkça geçerli olduğu ve bu kurallara dayanan idari para cezalarının hukuka uygun kabul edildiği görülmektedir.
Resmî Kaynaklar
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu