Karbon Piyasası ve ETS Türkiye

Karbon piyasaları, sera gazı emisyonlarının ekonomik araçlarla azaltılmasını hedefleyen önemli bir iklim politikası mekanizmasıdır. Türkiye 2024 yılından itibaren ulusal emisyon ticaret sistemi (ETS) hazırlık aşamasını yürütmektedir.

Yasal Çerçeve

İklim Kanunu Tasarısı ve Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi Hakkında Yönetmelik karbon piyasasının düzenleyici çerçevesini şekillendirmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı temel yetkili otoritedir.

İzleme, Raporlama, Doğrulama (MRV)

ETS kapsamına girecek tesislerin emisyonlarını izlemesi, raporlaması ve bağımsız doğrulayıcılar tarafından doğrulattırması zorunludur. MRV sistemi karbon piyasasının güvenilirliğinin temelidir.

Tahsis Yöntemleri

Emisyon tahsisleri ücretsiz tahsis (grandfathering veya benchmark esaslı) ve müzayede yoluyla yapılabilir. Karbon kaçağı riski yüksek sektörler için ücretsiz tahsis oranı yüksek tutulur. Müzayede gelirleri iklim ve enerji geçişi yatırımlarına ayrılır.

Karbon Sınırı Düzenleme Mekanizması (CBAM)

AB CBAM mekanizması demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerinde Türk ihracatçılarını etkilemektedir. CBAM beyanı ve karbon ödemesi yükümlülüğü 2026 sonunda tam olarak yürürlüğe girer.

Gönüllü Karbon Piyasaları

Şirketler net sıfır hedeflerine ulaşmak için gönüllü karbon kredilerini satın alabilmektedir. Verra, Gold Standard ve diğer uluslararası standartlar piyasanın güvenilirliğini sağlar. Türkiye’de yenilenebilir enerji projeleri yaygın karbon kredisi kaynağıdır.

Vergisel Boyut

Karbon piyasası işlemlerinden elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi mevcut vergi mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir. KDV uygulaması ve gelir tasnifi konusunda Maliye Bakanlığı düzenlemeleri belirleyicidir.

Sözleşmesel Düzenlemeler

Karbon kredisi alım-satım sözleşmelerinde teslim koşulları, taahhütler, fiyat değişiklik mekanizmaları ve uyuşmazlık çözüm yöntemleri özenle düzenlenmelidir. Uluslararası sözleşmelerde tahkim klozları yaygın kullanılır.

Yargısal Yaklaşım

Karbon piyasası sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda Yargıtay sözleşme yorumunda dürüstlük kuralını ve ticaret örfünü dikkate alır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 15.12.2025 tarih ve 2025/7536 K. sayılı kararı ticari sözleşmelerin yorumunda önemli ilkeler içermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de ETS ne zaman başlar?

Pilot uygulama ve geçiş süreci sonrasında tam yürürlük tarihi mevzuat ile belirlenecektir.

CBAM hangi sektörleri etkiler?

Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörleri öncelikli olarak kapsama alınmıştır.

Gönüllü karbon kredisi nasıl alınır?

Akredite kayıt sistemleri üzerinden veya aracı brokerlar aracılığıyla alım yapılabilir.

Sonuç

Karbon piyasası, iklim değişikliğiyle mücadelenin en güçlü ekonomik araçlarından biridir. Türk şirketlerinin proaktif strateji geliştirmesi rekabet avantajı için kritik önemdedir.