Aile Konutu Şerhi Rehberi 2026 | TMK m.194
Aile konutu şerhi; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194 uyarınca eşlerin birlikte yaşadıkları aile konutu üzerinde malik olmayan eşin, malik eşin tek taraflı tasarruflarına karşı tapu kütüğüne işlenebilecek koruyucu bir şerhtir. Eşin rızası olmaksızın satış, ipotek ve kiraya verme işlemlerini engeller.
Aile Konutu Kavramı
TMK m.194 aile konutunu, “eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği, yaşantılarına buna göre yön verdikleri, ortak yaşam üzerinde barınma amaçlı kullandıkları mekan” olarak şekillendirir. Aile konutunun niteliği somut olay bazında fiili yaşanan konut üzerinden belirlenir; resmi ikametgah belgesiyle sınırlı değildir.
Şerhin Etkisi
- Malik olmayan eşin rızası olmaksızın konutun satış, bağış ve sınırlı ayni hak tesisine izin vermez.
- Kira sözleşmesi kural olarak eşin rızasına tabi olmaksızın yapılabilirse de, fesih ve tahliye işlemleri için malik olmayan eşin iştiraki gerekebilir.
- Şerhin süresi aile konutu niteliğinin devamı süresincedir.
Şerh Talep Eden Eşin Dayanağı
Malik olmayan eş, TMK m.194/3 uyarınca kendi başına tapu sicil müdürlüğüne başvurarak konutunun aile konutu olduğuna ilişkin şerh koydurabilir. Gerekirse aile mahkemesinden karar alarak tapuya bildirir. Başvuruya, evlilik cüzdanı, nüfus kayıt örneği, muhtarlık belgesi, abonelik belgeleri ve birlikte yaşama ilişkin deliller eklenir.
Rızaya Bağlı İşlemler
TMK m.194/1 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rıza, açık olmalı ve işleme ait olmalıdır; genel bir muvafakatname yetersiz kabul edilir.
Şerh Yokken Yapılan İşlem
Şerh konulmamış olsa bile aile konutu niteliğinin bilindiği (veya bilinmesi gerektiği) hallerde, eşin rızası olmaksızın yapılan devrin hukuki akıbeti dosya özelinde değerlendirilir. Alıcının iyi niyeti, satış bedelinin rayiç değere uygunluğu, işlem koşulları gibi olgular belirleyicidir.
Boşanma Süreci ve Aile Konutu
Boşanma kararı kesinleştiğinde aile konutu niteliği kural olarak sona erer. Ancak hakim, boşanma sürecinde eşin ve çocukların korunması için konutun kullanımına ilişkin tedbirler (TMK m.169 tedbir) uygulayabilir. Kira konutlarında sözleşmenin hangi eşe devredileceğine ilişkin karar da mahkemeden istenebilir.
Önemli Süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Şerh süresi | Aile konutu niteliği devamınca | TMK m.194 |
| Rızasız tasarruf iptali | Genel zamanaşımı | TBK, TMK |
| Tedbir talebi | Aciliyet esas | HMK m.389 |
Sık Sorulan Sorular
Kira konutunda da şerh uygulanır mı?
Tapu şerhi mülkiyet kaydına ilişkindir; kira ilişkisinde eşin rızası ayrıca TMK m.194 kapsamında korunur ve fesih için iştirak aranır.
Eşim evi habersiz sattı, ne yapabilirim?
Aile konutu niteliği tespit edilirse tapu iptal-tescil davası açılabilir; alıcının iyi niyeti değerlendirilir.
Tek başıma tapuya gidip şerh koydurabilir miyim?
TMK m.194/3 uyarınca malik olmayan eş, belgelerle birlikte doğrudan tapu sicil müdürlüğüne başvurarak şerh talep edebilir.
İlgili Rehberler
Yasal Uyarı: İçerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.
İlgili Mevzuat ve Yararlı Kaynaklar
| Mevzuat | Konu | Madde Atfı |
|---|---|---|
| 4721 SK — TMK | Türk Medeni Kanunu — Aile hukuku | m.118-494 |
| TMK m.161-166 | Boşanma sebepleri | Özel ve genel sebepler |
| TMK m.166/3 | Anlaşmalı boşanma | Min. 1 yıl evlilik |
| TMK m.174-175 | Tazminat ve yoksulluk nafakası | Kusur analizi |
| TMK m.182 | Velayet | Çocuğun üstün yararı |
| TMK m.202-232 | Mal rejimi — edinilmiş mallara katılma | Katılma alacağı, değer artış payı |
| TMK m.282-301 | Soybağı | Tanıma, babalık, ret |
| TMK m.305-320 | Evlat edinme | Küçük ve ergin |
| TMK m.396-494 | Vesayet | Kısıtlama, vasi, kayyım |
| 6284 SK | Ailenin korunması | Koruma ve önleyici tedbirler |
| 5718 SK — MÖHUK | Yabancı karar tanıma-tenfiz | m.50-59 |
| 4787 SK | Aile Mahkemeleri | Pedagog/psikolog/sosyal çalışmacı |
| HMK m.12 | Aile mahkemesi yetkisi | Yerleşim yeri / son 6 ay |
| İİK m.38, 344 | İlam ve tazyik hapsi | Nafaka tahsili |
| AİHS m.8 | Özel hayat ve aile yaşamına saygı | İnsan hakları çerçevesi |
Başvurulacak Kurumlar
- Aile Mahkemesi — boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi, evlat edinme, soybağı
- Sulh Hukuk Mahkemesi — vesayet, kayyım, tereke
- Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü — sosyal inceleme, koruma
- Nüfus Müdürlüğü — tanıma, boşanma tescili
- Noter — evlilik sözleşmesi, vekalet
- Arabuluculuk Daire Başkanlığı — ihtiyari aile arabuluculuğu
- BAM Hukuk Daireleri / Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — kanun yolu
Genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için uzman değerlendirmesi gereklidir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Hukuku
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.