Aydınlatılmış Onam 2026 | Hasta Bilgilendirme ve Rıza Formu
Tıbbi müdahalenin hukuka uygun sayılması için hastanın aydınlatılmış ve özgür rızası alınmalıdır. Rehberde 2025 güncel Yargıtay içtihatları ile onam sürecinin usul ve esasları açıklanmaktadır.
Aydınlatma Yükümlülüğünün Kapsamı
Hekim; tanı, önerilen tedavi, alternatifler, riskler ve tedavi edilmeme sonuçları hakkında hastayı anlaşılır dilde bilgilendirmek zorundadır.
Rızanın Geçerlilik Şartları
Rıza özgür iradeyle, müdahaleden makul süre önce ve belirli bir tıbbi işleme yönelik olarak alınmalıdır.
Yazılı Form ve İspat Yükü
Yazılı rıza formu ispat kolaylığı sağlar; rızanın alındığını kanıtlama yükü hekime aittir.
Acil Durum ve Vesayet Halleri
Acil hallerde zımni rıza, reşit olmayan veya ehliyetsiz hastalarda kanuni temsilcinin onamı aranır.
Onam Eksikliğinin Sonuçları
Onam alınmaması başlı başına hukuka aykırılık oluşturur ve hekim başarılı sonuca rağmen sorumlu tutulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Onam formu yazılı mı olmalı?
Yazılı form ispat için tercih edilir; cerrahi girişimde yazılı şekil neredeyse zorunludur.
Hasta onamını geri alabilir mi?
Evet, müdahaleden önce her zaman geri alabilir.
Acil durumda onam gerekir mi?
Acil ve hayat kurtarıcı müdahalede zımni rıza kabul edilir.
Çocuk hastada onam kimden alınır?
Velayet hakkını kullanan ebeveynden, vesayet altında ise vasiden (kanuni temsilciden) alınır; 1219 sayılı Kanun m.70 de çocuk hastada veli veya vasinin muvafakatını arar.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 1982 Anayasa | m.17 | Kişinin dokunulmazlığı, maddi-manevi bütünlük |
| 1982 Anayasa | m.56 | Sağlık hakkı |
| 4721 s. TMK | m.24-25 | Kişilik hakkının korunması |
| 6098 s. TBK | m.49-76 | Haksız fiil ve tazminat |
| 6098 s. TBK | m.502-514 | Vekâlet sözleşmesi (hekim-hasta) |
| 6098 s. TBK | m.470-486 | Eser sözleşmesi (estetik, diş uygulaması) |
| 5237 s. TCK | m.85, 89 | Taksirle öldürme ve yaralama |
| 5237 s. TCK | m.257 | Kamu görevlisinin görevi kötüye kullanması |
| 1219 s. Kanun | m.1-13 | Tababet ve şuabatı sanatlarının icrası |
| 1219 s. Kanun | m.70 | Hastanın rızası ve aydınlatılması |
| 6023 s. Kanun | m.39-40 | Türk Tabipleri Birliği disiplin yetkisi |
| Hasta Hakları Yön. | m.1-43 | Hasta hakları ve uygulama esasları |
| 6023 Deontoloji Tüz. | m.1-54 | Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi |
| 6698 s. KVKK | m.6 | Sağlık verileri özel nitelikli veri |
| 5510 s. SSGSSK | m.63-73 | SGK sağlık yardımları ve SUT |
| 2219 s. Hususi Hast. | m.1-42 | Özel hastanelerin kuruluşu ve denetimi |
| Zor. Mesl. Sig. Tar. | 1219 m.Ek 12 | Hekim zorunlu mesleki sorumluluk sigortası |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- Sağlık Bakanlığı İl Müdürlüğü: Hasta Hakları Birimi’ne idari başvuru, soruşturma açma.
- Yüksek Sağlık Şûrası: Hekim sorumluluğunda ilke kararı ve görüş (1219 s. Kanun).
- Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Tabip Odaları: Disiplin soruşturması (6023 s. Kanun m.39).
- Adli Tıp Kurumu: Malpraktis iddialarında uzman bilirkişi raporu; İhtisas Kurulları.
- Asliye Hukuk / Tüketici Mahkemesi: Özel hastane ve hekime karşı tazminat davaları.
- İdare Mahkemesi: Kamu hastanesi malpraktis davaları (İYUK m.13 tam yargı).
- Cumhuriyet Başsavcılığı: TCK m.85 ve m.89 kapsamında ceza soruşturması.
- KVKK: Sağlık verileri ihlalinde veri koruma şikayeti (6698 s. K. m.14).
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
Güncel İçtihat: Onam Formu Yetersizse Tıbbi Hata Olmasa Da Sorumluluk Doğar
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 20.05.2026 tarihli E.2026/87 K.2026/3186 sayılı kararı, aydınlatılmış onam ihlalinin bağımsız bir sorumluluk sebebi olduğunu somut biçimde göstermektedir. Olayda, tiroit nodülü için yapılan radyofrekans ablasyon işlemi sonrası hastanın yemek borusu delinmiş ve ses telleri zarar görmüştür. Adli Tıp Kurumu raporu, tedavi işlemlerinde TIBBİ HATA BULUNMADIĞINI tespit etmiştir — ameliyat usulüne uygun yapılmıştır. Buna rağmen Yargıtay, onam formlarının yapılan işlem için yetersiz olduğu ve sözlü aydınlatmanın ispatlanamadığı gerekçesiyle maddi ve manevi tazminata hükmedilmesini onamıştır.
Kararın ikinci önemli noktası, sorumluluğun KİME ait olduğudur: hastaya sadece teşhis koyan ama zarara yol açan tıbbi müdahaleyi bizzat gerçekleştirmeyen hekim, o müdahaleye ilişkin onam alınmamasından sorumlu tutulamamıştır — istinaf aşamasında bu hekim yönünden dava reddedilmiştir. Sorumluluk, işlemi fiilen yapan sağlık kuruluşu ve müdahaleyi gerçekleştiren hekimde kalmıştır. Ayrıca Yargıtay, sözlü aydınlatmanın yapıldığını ispat yükünün DAVALI sağlık kuruluşuna ait olduğunu, bunu ispatlayamayan davalının sorumlu olacağını teyit etmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2026/87 K.2026/3186, 20.05.2026 — kararın tam metni (erişim: 07.09.2026)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.