5651 m.9 İptali Sonrası İnternet İçeriğine Karşı Başvuru: Adım Adım
Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim
Son güncelleme: 25.10.2026
İnternette kişilik hakkını zedeleyen bir paylaşımla karşılaşan kişi için eski kestirme yol, 5651 sayılı Kanun m.9 uyarınca doğrudan sulh ceza hâkimliğine başvurmaktı. Bu madde Anayasa Mahkemesi kararıyla tümüyle iptal edildiği için bugün süreç, ihlalin türüne göre birkaç ayrı yoldan yürür: içerik ve yer sağlayıcıya uyarı, sosyal ağ sağlayıcıya başvuru, özel hayatın gizliliği varsa 5651 m.9/A başvurusu, fiil suç oluşturuyorsa savcılığa şikâyet ve kişilik hakkı için hukuk mahkemesinde dava ile ihtiyati tedbir talebi. Bu rehber, bu yolları sırasıyla ve her adımda hangi delilin gerektiği üzerinden anlatır. Maddelerin birbirine göre farkını ayrıntılı görmek isteyenler için 5651 m.8 ve m.9 karşılaştırması ayrı bir sayfada ele alınmıştır.
Başlangıç Noktası: m.9 Artık Uygulanmıyor
Anayasa Mahkemesi, 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla 5651 sayılı Kanun m.9’un (1) ve (3) numaralı fıkralarını iptal etmiş, maddenin kalan kısmını da uygulanma imkânı kalmadığı gerekçesiyle iptal etmiştir. Karar 10/1/2024 tarihli ve 32425 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, iptal hükümleri yayımdan başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. 5651 sayılı Kanun’un resmî metninde m.9’un yerinde bugün yalnız iptal kaydı bulunmaktadır. Bu nedenle kişilik hakkı ihlali iddiasıyla m.9’a dayanan bir sulh ceza başvurusu güncel bir yol değildir. Aynı karar, kişilik hakkı saldırılarına karşı kademeli bir müdahale yöntemi sunulmamasını iptal gerekçeleri arasında saymıştır; aşağıdaki adımlar da bu yüzden en hafif yoldan başlayarak sıralanmıştır.
Bir ayrıntıya dikkat etmek gerekir: Kanunun bazı maddeleri hâlâ iptal edilen m.9’a atıf yapmaktadır. Yer sağlayıcının yükümlülüğünü düzenleyen m.5/2 ve sosyal ağ sağlayıcıya ilişkin Ek m.4/3 bu atfı korumaktadır. Resmî metin bu atıfların iptalden sonra nasıl uygulanacağını açıkça düzenlemediğinden, başvuru yazılırken bu hükümlere tek başına güvenilmemesi, her başvurunun ayrıca TMK ve HMK yoluyla desteklenebilecek biçimde hazırlanması yerinde olur.
Adım 1: İçeriği ve Delilleri Sabitleyin
Hangi yol seçilirse seçilsin ilk iş, ihlal eden içeriğin tam internet adresini (URL) kaydetmektir. 5651 m.2/1-p URL adresini ilgili içeriğin internette bulunduğu tam adres olarak tanımlar; m.9/A başvurusunda da tam URL bulunmazsa talep işleme konulmaz. Paylaşımın kendisi yanında yayın tarihi ve saati, paylaşan hesabın adı ve profil adresi, yorumlar ve paylaşım sayısı gibi yayılmayı gösteren bilgiler ile içerik sağlayıcıya yazılan mesajlar ve gelen cevaplar ayrı ayrı saklanmalıdır. Ekran görüntüsü her durumda yeterli olmayabileceğinden, içeriğin silinme ihtimali yüksekse noter tespiti gibi bağımsız bir tespit yolu da değerlendirilebilir.
Paylaşımı yapan kişi bilinmiyorsa, kimliğin tespiti için gerekli veri çoğunlukla sağlayıcıların elindedir. 5651 m.2/1-j trafik bilgisini IP adresi, kaynak ve hedef port bilgisi, hizmetin başlama ve bitiş zamanı ve varsa abone kimlik bilgisi olarak tanımlar; m.5/3 ise yer sağlayıcıya bu bilgileri bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenen süre kadar saklama yükümlülüğü getirir. Saklama süresi sınırlı olduğu için, faili belirlemeye yönelik şikâyet ve taleplerin gecikmeden yapılması önem taşır.
Adım 2: Uyarı Yöntemiyle İçerik ve Yer Sağlayıcıya Bildirim
5651 m.2/1-r uyarı yöntemini, hakkının ihlal edildiğini iddia eden kişinin içeriğin yayından çıkarılması amacıyla önce içerik sağlayıcıya, makul sürede sonuç alınamazsa yer sağlayıcıya iletişim adresleri üzerinden yapacağı bildirim olarak tanımlar. Bu tanım m.9’dan bağımsız olarak yürürlüktedir. İçerik sağlayıcı, m.4/1 uyarınca internet ortamında kullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumludur; yer sağlayıcı ise m.5/1 uyarınca barındırdığı içeriği kendiliğinden kontrol etmekle yükümlü değildir. Bu nedenle bildirim, sağlayıcıyı somut içerikten haberdar edecek açıklıkta yazılmalıdır.
Bildirimde tam URL, içeriğin hangi kısmının hangi gerekçeyle hukuka aykırı görüldüğü, talep edilen işlem (yayından çıkarma, düzeltme) ve iletişim bilgileri yer almalıdır. Eski m.9/2’deki yirmi dört saatlik cevap süresi iptal edildiğinden, genel içerik ve yer sağlayıcılar için kanunda sabit bir cevap süresi bulunduğu varsayılmamalıdır. Bildirimin gönderildiği tarih ve kanal kayıt altına alınmalıdır; cevap gelmemesi veya talebin reddi, sonraki dava ve tedbir aşamasında saldırının sürdüğünü gösteren bir delil olarak kullanılabilir.
Adım 3: Sosyal Ağ Sağlayıcıya Başvuru ve Ek m.4 Yükümlülükleri
5651 m.2/1-s sosyal ağ sağlayıcıyı, sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikleri oluşturmasına, görüntülemesine veya paylaşmasına imkân sağlayan kişi olarak tanımlar. Ek m.4/1’e göre Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, kişilerin bu Kanun kapsamındaki başvurularını cevaplandırmak için Türkiye’de en az bir temsilci belirlemek ve bu kişinin iletişim bilgilerini internet sitesinde kolayca görülebilecek biçimde yayımlamakla yükümlüdür. Başvurunun bu temsilci kanalına ya da platformun resmî bildirim formuna yapılması, kayıt bakımından avantaj sağlar.
Ek m.4/3, günlük erişimi bir milyonu aşan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcının, “9 uncu ve 9/A maddeleri kapsamındaki” içeriklere yönelik başvurulara en geç kırk sekiz saat içinde olumlu ya da olumsuz cevap vermesini ve olumsuz cevabı gerekçeli vermesini öngörür. Bu fıkradaki m.9 atfı iptal edilmiş bir maddeye yöneliktir; m.9/A kapsamındaki özel hayat başvuruları bakımından ise atıf yürürlükteki bir maddeye dayanır. Kişilik hakkı başvurularında kırk sekiz saatlik sürenin bağlayıcılığı bu nedenle resmî metinden kesin olarak çıkarılamaz. Bunun yanında Ek m.4/14, hukuka aykırılığı hâkim veya mahkeme kararıyla tespit edilen içeriğin bildirilmesine rağmen yirmi dört saat içinde içeriği çıkarmayan veya erişimi engellemeyen sosyal ağ sağlayıcının doğan zararlardan sorumlu olduğunu, bunun için içerik sağlayıcıya dava açılması şartının aranmadığını düzenler. Ek m.4/17 ise sosyal ağ sağlayıcının, içerik veya yer sağlayıcısı olmasından doğan sorumluluğunun devam ettiğini belirtir.
Adım 4: Özel Hayatın Gizliliği İhlalinde m.9/A Başvurusu
İçerik özel hayatın gizliliğini ihlal ediyorsa, 5651 m.9/A ayrı ve hızlı bir yol sunar. Kişi, Başkanlığa doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir. 7590 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra m.2/1-c ve m.2/1-v uyarınca Başkan, Siber Güvenlik Başkanını; Başkanlık, Siber Güvenlik Başkanlığını ifade eder. Başvuruda yayının tam URL’si, hakkın hangi açılardan ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimliği ispatlayacak bilgiler bulunmalıdır; bunlardan biri eksikse talep işleme konulmaz (m.9/A/2).
Başkan talebi derhâl Erişim Sağlayıcıları Birliğine bildirir ve erişim sağlayıcılar tedbiri en geç dört saat içinde yerine getirir; engelleme, ihlal eden yayın, kısım, resim veya video bakımından URL şeklinde uygulanır (m.9/A/3-4). Süreç burada bitmez: talep sahibi, talepte bulunduğu saatten itibaren yirmi dört saat içinde talebini sulh ceza hâkiminin kararına sunmalıdır. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (m.9/A/5). İçerik yayından çıkarılmışsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m.9/A/7). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde engelleme Başkanın emriyle yapılabilir ve bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur (m.9/A/8-9). Bu yol yalnız özel hayatın gizliliği ile sınırlıdır; hakaret veya itibar zedelenmesi gibi genel kişilik hakkı iddiaları için m.9/A’ya başvurmak, talebin reddi riskini doğurur.
Adım 5: Suç Oluşturan İçerikte m.8 ve Savcılığa Şikâyet
5651 m.8/1, içeriğin belirli suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe bulunan yayınlar için içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilmesini öngörür. Bu liste sınırlıdır: TCK’daki intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma, sağlık için tehlikeli madde temini, müstehcenlik, fuhuş ve kumar için yer ve imkân sağlama suçları ile 5816 ve 7258 sayılı Kanunlardaki suçlar ve 2937 sayılı Kanun m.27/1-2’deki suçlar bu kapsamdadır. Hakaret bu katalogda yer almaz. Katalogdaki bir suç söz konusuysa karar soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verir ve kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar (m.8/2).
Katalog dışında kalsa bile fiil suç oluşturuyorsa, şikâyet 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.158/1 uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir; m.158/5’e göre şikâyet yazılı ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır. Şikâyet dilekçesi somut olmalıdır: m.158/6, şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verileceğini öngörür. Bu yüzden dilekçeye URL listesi, tarihli ekran kayıtları, paylaşan hesabın bilgileri ve sağlayıcıya yapılan bildirimlerin örnekleri eklenmelidir. Süre de kritiktir: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73/1-2 uyarınca şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; şikâyete bağlı hakaret suçunda bu süre, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
Adım 6: Hukuk Mahkemesinde Dava ve İhtiyati Tedbir
Kişilik hakkının korunması için temel dayanak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25’tir. TMK m.24’e göre hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden korunmasını isteyebilir; saldırı, rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetki ile haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır. Bu haklılık sebepleri, özellikle haber ve eleştiri niteliğindeki içeriklerde davanın sonucunu belirleyen ölçüttür. TMK m.25 davacıya saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteme imkânı tanır; bunlarla birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması da istenebilir, maddi ve manevi tazminat hakkı saklıdır. Dava, davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
Yargılama sürerken içeriğin yayılmaya devam etmesi ciddi zarar doğurabileceğinden, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir talebi gündeme gelir. HMK m.389/1’e göre gecikme sebebiyle bir sakıncanın veya ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. HMK m.391/1 ise mahkemenin bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebileceğini öngörür. Talep, bu çerçevede içeriğin yayınının durdurulması veya yayından çıkarılması yönünde kurulabilir; tedbirin verilip verilmeyeceği ve kapsamı, somut olayın şartlarına ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
Usul bakımından üç nokta önemlidir. Tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise yalnız asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenir; zorunlu hâllerde hâkim karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir (HMK m.390/1-2). Talep eden, dilekçesinde tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m.390/3); bu nedenle Adım 1’de toplanan deliller burada doğrudan kullanılır. Tedbir kararı dava açılmadan alınmışsa, kararın uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalı ve bu durum belgelendirilmelidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1). Tedbir kararında talep edenin göstereceği teminat da yazılır (HMK m.391/2-ç).
Hangi Durumda Hangi Yol
| Durum | Başvurulacak yol | Dayanak | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Hakaret, itibar zedeleyen veya gerçeğe aykırı paylaşım | Uyarı yöntemi, ardından hukuk mahkemesinde dava ve ihtiyati tedbir | 5651 m.2/1-r; TMK m.24-25; HMK m.389-391 | Yaklaşık ispat ve tam URL listesi; dava öncesi tedbirde iki haftalık dava süresi |
| Özel hayatın gizliliğini ihlal eden fotoğraf, video veya bilgi | Siber Güvenlik Başkanlığına doğrudan başvuru | 5651 m.9/A | Yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine sunma; hâkim kırk sekiz saatte karar verir |
| Sosyal ağda yayılan içerik | Platformun Türkiye temsilcisine veya resmî bildirim kanalına başvuru | 5651 Ek m.4/1, 4/3, 4/14 | Kırk sekiz saatlik cevap süresi m.9 ve m.9/A atfına bağlıdır; m.9 iptal edilmiştir |
| Şikâyete bağlı suç (örneğin hakaret) | Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyet | CMK m.158; TCK m.73 | Altı aylık şikâyet süresi; hakarette fiilden itibaren iki yıl üst sınır |
| m.8 katalogundaki suçu oluşturan içerik | Savcılığa ihbar veya şikâyet; içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı | 5651 m.8 | Katalog sınırlıdır; hakaret bu listede yer almaz |
Başvuru Dosyası İçin Kontrol Listesi
- İhlal eden her içeriğin tam URL’si ve yayın tarihi.
- Tarih ve saat görünür ekran kayıtları; gerekiyorsa bağımsız tespit tutanağı.
- Paylaşan hesabın adı, profil adresi ve varsa bilinen kimlik bilgileri.
- İçerik, yer veya sosyal ağ sağlayıcıya gönderilen bildirimler ile gelen cevaplar ya da cevap verilmediğini gösteren kayıtlar.
- İhlalin hangi yönden gerçekleştiğine ilişkin kısa açıklama (kişilik hakkı mı, özel hayatın gizliliği mi, suç mu).
- Kimliği ispatlayan bilgiler (m.9/A başvurusu için zorunludur).
- Zararın boyutunu gösteren bilgiler: paylaşım ve yorum sayısı, başka adreslerde tekrar yayın.
Her olayda hangi yolların birlikte kullanılacağı, içeriğin niteliğine, paylaşanın bilinip bilinmediğine ve sürelere göre değişir. Bilişim hukukuna ilişkin diğer rehberlere bilişim hukuku sayfasından, temel kavramlara ise bilişim hukuku sözlüğünden ulaşabilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
m.9 iptal edildikten sonra kişilik hakkı için sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir mi?
5651 m.9, Anayasa Mahkemesinin E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla tümüyle iptal edilmiş ve iptal, kararın 10/1/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle genel kişilik hakkı iddiası için m.9’a dayalı sulh ceza başvurusu güncel bir yol değildir. Özel hayatın gizliliği ihlalinde m.9/A, katalog suçlarda m.8, diğer kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24-25 ve HMK m.389 vd. kapsamındaki yollar değerlendirilir.
Sosyal ağ sağlayıcı başvuruma ne kadar sürede cevap vermek zorunda?
5651 Ek m.4/3, günlük erişimi bir milyonu aşan sosyal ağ sağlayıcının m.9 ve m.9/A kapsamındaki içeriklere yönelik başvurulara en geç kırk sekiz saat içinde, olumsuz ise gerekçeli cevap vermesini öngörür. m.9 iptal edildiği için bu sürenin genel kişilik hakkı başvurularına nasıl uygulanacağı resmî metinden kesin olarak çıkarılamaz; m.9/A kapsamındaki özel hayat başvuruları bakımından atıf yürürlükteki bir maddeye dayanır.
Siber Güvenlik Başkanlığına m.9/A başvurusu yaptıktan sonra ne yapmalıyım?
Başvurudan sonra erişim engeli en geç dört saat içinde uygulanır. Talep sahibinin, talepte bulunduğu saatten itibaren yirmi dört saat içinde talebini sulh ceza hâkiminin kararına sunması gerekir. Hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse tedbir kendiliğinden kalkar (5651 m.9/A/5).
Hakaret içeren bir paylaşım için şikâyet süresi ne kadardır?
TCK m.73’e göre şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Şikâyete bağlı hakaret suçunda bu süre, her durumda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
Dava açmadan önce içeriğin kaldırılması için tedbir istenebilir mi?
HMK m.390/1 uyarınca ihtiyati tedbir dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenebilir. Bu durumda tedbirin uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1). Tedbirin verilip verilmeyeceği somut olayın şartlarına bağlıdır.
