Deepfake (derin sahtekârlık), yapay zekâ algoritmaları ile gerçek bir kişinin görüntüsünün, sesinin veya yazı stilinin taklit edilerek sahte içerik üretilmesidir. 2024-2026 arasında vishing (sesli phishing), sahte ünlü reklamları, seçim manipülasyonu ve rıza dışı içerik üretiminde kullanımı artmıştır. Türk hukukunda deepfake; 5237 TCK m.136, m.158/1-f, m.267, 5846 FSEK m.86 ve 6698 KVKK çerçevesinde suç teşkil eder. Bu rehber deepfake mağduru ve sanığı için hukuki çerçeveyi açıklar.
Deepfake’in Hukuki Nitelendirilmesi
Bir kişinin yüzünün başka video/fotoğrafa yerleştirilmesi TCK m.134 (özel hayatın gizliliğini ihlal), m.136 (kişisel verileri ele geçirme), m.267 (iftira) ve FSEK m.86 (resim üzerindeki haklar) kapsamında değerlendirilir. İçerik cinsel nitelikteyse TCK m.103 (çocuk istismarı) veya m.105 (cinsel taciz), iffet/şeref ihlali niteliğindeyse m.125-126 (hakaret) ekleyerek içtima doğar. Mali menfaat elde etmek için kullanıldığında (sahte yatırım reklamı, kripto dolandırıcılığı) TCK m.158/1-f (3-10 yıl hapis) uygulanır.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü (EU AI Act) ve Türkiye Hazırlıkları
Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü 2024’te kabul edilmiş; Madde 52 çerçevesinde deepfake üretiminde açık etiketleme zorunluluğu getirilmiştir. Türkiye’de doğrudan AI regülasyonu henüz yürürlükte değildir; ancak 5651, 6698 KVKK ve TCK 2024 uygulamaları ile deepfake içerikler fiilen cezai-idari yaptırıma tabidir. Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025 güncellenmektedir.
Mağdurun Hukuki Yolu: Kaldırma, Tazminat, Ceza
Deepfake içerik tespit edildiğinde sulh ceza hakimliğine 5651 SK m.9 kapsamında erişim engeli talebi sunulur; karar 24 saat içinde verilir ve URL bazlı engelleme uygulanır. Eşzamanlı olarak savcılığa şikayet (m.134, 136, 158, 267) ve asliye hukuk mahkemesine manevi tazminat (TBK m.49, 58) davası açılır. KVKK Kurul’una veri ihlali bildirimi yapılarak idari para cezası tetiklenebilir.
Sesli Deepfake ve Banka Vishing Olayları
Aile bireyinin sesi klonlanarak acil para transferi talep edilmesi; Türkiye’de 2024’te yaygınlaşmıştır. Ses klonlama 5846 FSEK m.86 (ses üzerindeki haklar) ve TCK m.158/1-f (dolandırıcılık) kapsamında cezalandırılır. Banka, müşterinin sesli doğrulama ile yüksek tutarlı işlem yapması halinde biyometrik veri güvenliği zafiyeti varsa sorumluluk altındadır (KVKK m.12).
Rıza Dışı Deepfake Pornografi
Yetişkin bir kişinin rızası dışında müstehcen içerikte gösterilmesi TCK m.134 (özel hayat), m.226 (müstehcenlik), m.105 (cinsel taciz) ve çocuk söz konusu olduğunda m.103 (10-20 yıl hapis) kapsamında değerlendirilir. Sulh ceza hakimliğinden acil erişim engeli ve içerik kaldırma kararı alınır; platformun 24 saat içinde içeriği kaldırmaması halinde 5651 SK m.Ek-4 uyarınca reklam yasağı ve bant daraltma yaptırımı uygulanabilir.
Mevzuat Özeti
| Konu | Kanun / Madde | Yaptırım |
|---|---|---|
| Özel hayatın gizliliği | TCK m.134 | 1-3 yıl hapis |
| Kişisel veri ele geçirme | TCK m.136 | 2-4 yıl hapis |
| İftira | TCK m.267 | 1-4 yıl hapis |
| Bilişim yoluyla dolandırıcılık | TCK m.158/1-f | 3-10 yıl hapis |
| Çocuk istismarı içerik | TCK m.103 | 10-20 yıl hapis |
| Müstehcenlik | TCK m.226 | 6 ay – 3 yıl hapis |
| Resim/ses üzerindeki haklar | FSEK m.86 | Maddi-manevi tazminat |
| KVKK ihlali | 6698 SK m.12, 18 | 47.303 – 9.463.213 TL |
| Erişim engeli | 5651 SK m.9 | 24 saat URL bazlı |
| Manevi tazminat | TBK m.58 | Mahkemece takdir |
Sıkça Sorulan Sorular
Deepfake videoyu paylaştım ama ben üretmedim, sorumlu muyum?
Evet. 5237 TCK m.37 ve m.40 çerçevesinde iştirak ve yardım etme hükümleri uygulanır. Yayma fiili (m.226, m.267, m.134) ayrı bir suç unsurudur; üretici olmasanız dahi yayma eyleminiz suç oluşturur.
AI ile oluşturulmuş ama “gerçek kişi değil” denirse ceza alır mı?
Gerçek kişiye benzeyen, tanınabilir görüntü/ses söz konusuysa FSEK m.86 ve TCK m.134-136 yine uygulanır. Ayrıca TCK m.226 bakımından içeriğin tamamen yapay olması suçu ortadan kaldırmaz.
Deepfake reklamlarında tanınmış kişinin izni olmadan yüzünün kullanılması ne suçu oluşturur?
FSEK m.86 (izinsiz resim kullanımı), TCK m.136 (veri ele geçirme) ve eğer yatırım/finansal hizmet reklamıysa TCK m.158/1-f (nitelikli dolandırıcılık) ile 6362 SPKn m.107 (manipülasyon) söz konusu olabilir.
İlgili Rehberler
- Bilişim Avukatı Ana Rehber
- Deepfake Reklamda Yapay Zekâ Kullanımı
- Yapay Zekâ ile Sesli Dolandırıcılık
- KVKK Veri İhlali
Bu rehber genel bilgilendirme içerir; deepfake kaynaklı hak ihlalleri için bilişim avukatından destek alınız.