Karşılıksız Çek Süreci: Adım Adım Rehber 2026 — Av. Bilal Alyar
Karşılıksız çek süreci, 5941 sayılı Çek Kanunu ve TTK m.799 vd. çerçevesinde 7 adımlı bir takip ve icra sürecidir. Çekin bankada karşılıksız çıkması üzerine alacaklı; çek bedeli + ticari faiz + %10 oranında tazminat talep edebilir. Düzenleyici hakkında hamilin şikâyeti üzerine 5941 m.5 kapsamında adli para cezası ve çek düzenleme yasağı; alacak için koşulları varsa kambiyo senetlerine özgü haciz yolu gündeme gelir.
Adım Adım Süreç
Adım 1: Çekin bankaya ibrazı
Çek kural olarak görüldüğünde ödenir (TTK m.795). İbraz süresi m.796’da düzenlenir: düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka yerde ödenecek çek bir ay içinde muhataba ibraz edilir; süre çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.
İpucu: İbraz süresi geçtikten sonra ibraz mümkün ama hak kayıpları doğar.
Adım 2: Karşılıksız kaydı alma
Banka çekin karşılıksız olduğunu tespit ederse arka yüzüne karşılıksız kaydı düşer; alacaklıya belge verir.
İpucu: Bu belge ilamsız icrada esas belgedir.
Adım 3: Düzenleyiciye ihtarname
Karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan çeki düzenleyen, karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu ve hamilin bu yüzden uğradığı zararı ödemekle yükümlüdür (TTK m.783/3). KEP veya noter ihtarı gönderilebilir; ancak 5941 sayılı Kanun takipten önce yedi günlük ihtarı zorunlu ön işlem olarak düzenlemez.
İpucu: İhtarname icra takibi öncesi şart değildir ama yargılama gideri yönünden lehinize delildir.
Adım 4: İcra takibi başlatma
Koşulları varsa İİK m.167’deki kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatılabilir. Çek aslı + karşılıksız kaydı + ihtarname (varsa) eklenir.
İpucu: Çek bir mahkeme ilamı değildir. Kambiyo takibinde ödeme emrinde ödeme için on gün, borca veya imzaya itiraz ve kambiyo vasfına ilişkin şikâyet için beş gün öngörülür (İİK m.168).
Adım 5: Şikâyet — 5941 m.5
Kanuni ibraz süresinde “karşılıksızdır” işlemi yapılan çek için hamilin şikâyeti üzerine 5941 sayılı Kanun m.5 kapsamındaki yargılama icra mahkemesinde görülür. TCK m.155 sırf çekin karşılıksız çıkmasından doğmaz; ayrı suç unsurları ayrıca değerlendirilir.
İpucu: Hamilin şikâyeti çek yasaklılığı yaptırımının ön koşuludur; tüm ticari ilişkilere yansıyacaktır.
Adım 6: Çek yasaklılığı kararı
Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına icra mahkemesi karar verir (5941 m.5). Yasak her durumda sabit on yıl sürmez; çek bedelinin faiziyle ödenmesi veya şikâyetten vazgeçme hâlinde kaldırılır; ayrıca cezanın infazından üç yıl ve her hâlde yasağın konulmasından on yıl sonra kaldırılması istenebilir (m.6).
İpucu: Yasaklı listesi tüm bankalarla paylaşılır; ticari ehliyet kaybı doğurur.
Adım 7: Tazminat davası (TBK m.49)
Çekten doğan zarar yüksekse ayrıca tazminat davası açılabilir. Vekalet ücreti ve yargılama giderleri davalıya yüklenir.
İpucu: Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.72); hamilin çekten doğan başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814).