Kartal’da Üretici İşletmeler İçin Fikri ve Sınai Haklar

Kartal, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda uzun süredir üretim, depolama ve ticaretle anılan ilçelerden biridir. Ürün geliştiren, kendi markasıyla satış yapan ya da başkası adına üretim yapan işletmeler için fikri ve sınai haklar çoğu zaman günlük işleyişin bir parçasıdır: ambalaj üzerindeki işaret, ürünün görünümü, teknik çözüm, katalog fotoğrafları ve yazılım ayrı ayrı korunabilen unsurlardır.

Bu sayfa Kartal’daki imalatçılar, tasarımcılar, yazılım geliştiriciler ve e-ticaret satıcıları için hazırlanmış genel bir bilgilendirmedir. Av. Bilal Alyar, marka, tasarım, patent, telif ve ticari sır dosyalarında izlenen yolu aşağıda özetler. Somut bir olayda belge ve kayıtlar incelenmeden görüş bildirilmez.

Üründeki hangi unsur hangi hakla korunur?

Koruma, korunmak istenen şeyin niteliğine göre farklı bir kanuna dayanır. Aynı ürün üzerinde birden fazla hak aynı anda bulunabilir; bu nedenle önce hangi unsurun tartışma konusu olduğu belirlenir.

• Marka: ürünü veya hizmeti başkalarınınkinden ayıran ad, logo, şekil ya da slogandır. Marka hakkı tescille kazanılır (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, SMK m.6).
• Tasarım: ürünün ya da ambalajın dış görünüşüdür. Yenilik ve ayırt edici nitelik aranır; tescilli tasarımın koruması beşer yıllık dönemlerle yenilenir.
• Patent ve faydalı model: teknik bir sorunu çözen buluşları korur. Patent 20, faydalı model 10 yıllık koruma sağlar; faydalı modelde buluş basamağı şartı aranmaz.
• Telif hakkı: yazılım, fotoğraf, katalog metni ve çizim gibi eserler için eser sahibine, eser meydana getirildiği anda doğar; tescil şart değildir (5846 sayılı FSEK).
• Ticari sır: kamuya açık olmayan üretim yöntemi, reçete ve müşteri bilgisi gibi unsurlar haksız rekabet hükümleriyle (TTK m.54 ve devamı) ve TCK m.239 ile korunur.

Kartal’daki işletmelerde sık görülen durumlar

Fason üretim ilişkilerinde kalıp, model ve tasarım dosyasının kime ait olduğu çoğu zaman yazıya dökülmemiştir. Üretici sözleşme bittikten sonra aynı kalıpla başka bir müşteriye üretim yaparsa, uyuşmazlık sözleşme hükümleri ile fikri hak hükümleri birlikte değerlendirilerek çözülür. Sözleşmede kalıpların mülkiyeti, artan ürünlerin akıbeti ve teknik çizimlerin iadesi açıkça yazılmalıdır.

Çalışanın iş ilişkisi sırasında geliştirdiği buluşlar ayrı bir rejime tabidir. SMK m.113 ve devamında hizmet buluşu ile serbest buluş ayrımı yapılır; hizmet buluşunda çalışanın işverene bildirim yükümlülüğü ve işverenin hak talep etme süreci düzenlenmiştir. İşyerinde üretilen yazılım ve tasarımlarda da sahiplik, iş sözleşmesi ve FSEK hükümleriyle birlikte okunur.

Bir diğer sık durum, bayi veya distribütörün markayı sözleşme süresi dolduktan sonra kullanmaya devam etmesidir. Bu halde yalnızca sözleşmeye aykırılık değil, marka hakkına tecavüz de gündeme gelebilir. Pazaryeri ve sosyal medya satışlarında ise benzer ürün görselinin ya da markanın izinsiz kullanımı, platformlara yapılan bildirimle ve gerekirse mahkeme yoluyla ele alınır.

İhlal tespit edildiğinde izlenen yol

Önce hangi hakkın ihlal edildiği ve elde belge bulunup bulunmadığı kontrol edilir: tescil belgesi, ihlale konu ürün, satış kayıtları ve ekran görüntüleri. Delillerin kaybolma riski varsa HMK m.400 uyarınca delil tespiti istenebilir. Ardından ihtarname gönderilir; ihlal sürüyor ve beklemek zararı büyütüyorsa HMK m.389 ve devamı uyarınca ihtiyati tedbir talep edilir.

Dava, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde açılır; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. SMK m.149 kapsamında ihlalin tespiti, önlenmesi, ihlale konu ürünlerin akıbeti ve tazminat talep edilebilir. Ticari nitelikteki para alacağı taleplerinde dava şartı arabuluculuk kuralları (TTK m.5/A) ayrıca kontrol edilir.

Marka hakkına tecavüz aynı zamanda suç olarak düzenlenmiştir. SMK m.30 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülür; fiilin cezalandırılması için markanın Türkiye’de tescilli olması gerekir ve soruşturma şikâyete bağlıdır.

Tescil aşamasında dikkat edilenler

Tescil başvurusu TÜRKPATENT’e yapılır. Başvurudan önce aynı veya benzer işaretlerin araştırılması, sonradan gelebilecek itiraz ve ret ihtimalini azaltır. Başvuru yayımlandıktan sonra üçüncü kişilerin itiraz süresi iki aydır; itiraz gelirse süreç buna göre şekillenir. Ürün birden fazla sınıfa giriyorsa, sınıf seçimi korumanın kapsamını belirler. İhracat yapan işletmelerde hedef pazarlardaki tescil de ayrıca planlanır.

Sık sorulan sorular

Kartal’da fason üretim yaptırıyorum; tasarım kime ait sayılır?

Sözleşmede aksine bir düzenleme yoksa durum olayın koşullarına göre değerlendirilir. Tasarım tescilini kimin yaptırdığı, kalıbı kimin finanse ettiği ve yazışmalar belirleyici olur. Bu nedenle sipariş aşamasında yazılı düzenleme yapılması önerilir.

Tescilsiz markayı rakip tescil ettirirse ne olur?

Marka hakkı tescille doğduğundan, tescilsiz kullanan kişi benzer işareti tescil ettiren kişiye karşı zayıf bir konumda kalabilir. Önceki kullanıma dayanan bazı itiraz ve hükümsüzlük yolları vardır, ancak bunlar dosyanın somut verilerine bağlıdır.

Çalışanım üretim yöntemini rakibe götürdü; ne yapılabilir?

Gizlilik yükümlülüğü, rekabet yasağı sözleşmesi ve bilginin gerçekten sır olarak korunup korunmadığı incelenir. Haksız rekabet davası ve gerekirse TCK m.239 kapsamında şikâyet değerlendirilir.

Patent mi faydalı model mi tercih edilmeli?

Buluşun yenilik düzeyi, beklenen koruma süresi ve başvuru maliyeti birlikte düşünülür. Karar vermeden önce buluşun kamuya açıklanmamış olması önemlidir; açıklanmış bir buluşun yenilik şartını taşıması tartışmalı hâle gelebilir.

Marka ihlali nedeniyle önce hangi adım atılmalıdır?

Genellikle ihlalin belgelenmesi ilk adımdır. Belgeler tamamlandıktan sonra ihtarname, tedbir veya doğrudan dava arasında tercih yapılır.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.