Mikroplastikler ve sürekli kalıcı kimyasallar (PFAS), çevre ve insan sağlığı için ciddi risk oluşturmaları nedeniyle uluslararası ve ulusal düzeyde sıkı düzenlemelere konu olmaktadır. Türkiye Avrupa Birliği’nin REACH Tüzüğü ve POP Sözleşmesi çerçevesindeki uyumlaştırma çalışmalarını yürütmektedir.

Mikroplastik Düzenlemeleri

2872 sayılı Çevre Kanunu ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında plastik kullanımının azaltılması ve geri dönüşümün artırılması hedeflenmektedir. Kozmetik ürünlerde mikroplastik kullanımının yasaklanması AB ile uyumlu şekilde takip edilmektedir.

Tek Kullanımlık Plastik

Tek kullanımlık plastik tabak, çatal, pipet ve benzeri ürünlerin pazara arzı kademeli olarak kısıtlanmaktadır. Üretici sorumluluğu çerçevesinde geri dönüşüm hedefleri belirlenmiş olup uyum sağlamayan üreticilere idari para cezaları uygulanmaktadır.

PFAS Maddeleri

Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), su iticilik ve ısı dayanımı sağlayan kimyasallardır ancak doğada parçalanmadan birikmektedir. Stockholm POP Sözleşmesi kapsamında PFOS, PFOA ve diğer belirli PFAS bileşiklerinin kullanımı kısıtlanmıştır.

Üretici Genişletilmiş Sorumluluğu

Plastik ve PFAS içeren ürünlerin üreticileri, ürünlerin yaşam döngüsü sonundaki bertarafından sorumlu tutulmaktadır. Geri toplama, geri dönüşüm ve atık yönetimi sistemlerine maddi katkı sağlamak zorundadırlar.

İthalat ve Etiketleme

PFAS içeren ürünlerin ithalatında özel beyan ve etiketleme yükümlülükleri bulunmaktadır. Tüketicilerin bilgilendirilmesi amacıyla içerik bilgileri ürün üzerinde net şekilde belirtilmelidir. Kimyasalların güvenli kullanımına ilişkin REACH benzeri kayıt yükümlülükleri uygulanmaktadır.

Yaptırımlar

Mevzuata aykırı PFAS veya mikroplastik kullanımı tespit edilen üreticilere ürün toplatma, faaliyet durdurma ve idari para cezası yaptırımları uygulanır. Ağır çevre kirliliği hallerinde Çevre Kanunu kapsamında hapis cezası gündeme gelebilir.

Yargısal Yaklaşım

Çevre hukuku alanındaki idari yaptırımlara karşı açılan iptal davalarında idare mahkemeleri çevrenin korunmasını ve kamu yararını gözetmektedir. Çevre yönetimine ilişkin idari işlemlerde Danıştay 6. Dairesi’nin 25.09.2025 tarih ve 2025/4401 K. sayılı kararı önemli ilkeler içermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mikroplastik içeren kozmetik ürün ithal edilebilir mi?

AB ile uyumlu yasak çerçevesinde belirli kategorilerde kısıtlamalar uygulanmaktadır.

PFAS analizini hangi laboratuvarlar yapar?

Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş akredite laboratuvarlar PFAS analizi yapabilmektedir.

Üretici sorumluluğu sözleşme ile devredilebilir mi?

Yetkilendirilmiş kuruluşlarla yapılan anlaşmalar yoluyla teknik yönetim devredilebilir, ancak yasal sorumluluk üreticide kalır.

Sonuç

Mikroplastik ve PFAS düzenlemeleri hızla gelişmektedir. Üreticilerin mevzuat değişikliklerini yakından takip etmesi ve uyum stratejilerini güncellemesi büyük önem taşır.