Serbest meslek kazancı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.65-68 çerçevesinde düzenlenmiş kazanç türüdür. Avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis, tercüman, sanatçı, yazılımcı, danışman gibi mesleği ağırlıklı olarak bedeni ve fikri çalışmaya dayanan gerçek kişilerin elde ettiği kazanç bu kategoridedir. Bu rehber; serbest meslek kazancının hesaplanma esaslarını, indirilecek giderleri, tevkifat (stopaj) uygulamasını, KDV ve geçici vergi yükümlülüklerini 2026 uygulaması çerçevesinde açıklar.
Serbest Meslek Kazancının Tanımı (GVK m.65)
GVK m.65 uyarınca serbest meslek kazancı; her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançtır. Faaliyetin serbest meslek niteliğinde olması için (a) şahsi olarak yapılması, (b) ilmi, mesleki veya fikri bilgiye dayalı olması, (c) süreklilik taşıması, (d) ticari bir organizasyon içinde yapılmaması koşulları birlikte aranır. Geçici ve arızi kazançlar (örn. bir defaya mahsus tercüme) serbest meslek kazancı değil, m.82 diğer kazanç ve irat kapsamında değerlendirilebilir.
Kazancın Tespiti: Kabz Esası (GVK m.67)
Serbest meslek kazancı tahsil esasına göre tespit edilir (GVK m.67). Bir takvim yılında fiilen tahsil edilen hasılat, yıl içinde yapılan giderlerle karşılaştırılarak safi kazanca ulaşılır. Tahsil edilmemiş alacaklar o yıl için kazanca dahil edilmez; tahakkuk esasına geçiş mükellef tercihine bağlı değildir. Müvekkilden alınan avanslar avans niteliğini koruduğu sürece kazanca eklenmez; hizmet bedeline mahsuben alındığı dönemde gelir sayılır.
İndirilebilir Giderler (GVK m.68)
GVK m.68 serbest meslek kazancından indirilebilir giderleri sayar: (1) mesleki faaliyetin yürütüldüğü büro kirası, elektrik, su, doğalgaz, iletişim bedelleri, (2) mesleki kitaplar, dergiler, yazılım, mesleki eğitim giderleri, (3) emekli sandığı, sosyal güvenlik primleri, (4) barolara, odalara ödenen aidatlar, (5) mesleki sorumluluk sigortası primleri, (6) taşıt giderleri (mesleki kullanım oranı), (7) personel ücretleri ve sosyal güvenlik primleri, (8) amortismana tabi iktisadi kıymetler için VUK m.313 amortismanı, (9) reklam ve tanıtım giderleri (TBB’nin avukatlar için kısıtlamaları dahilinde), (10) bağış ve yardımlar (GVK m.89 sınırlarında).
Tevkifat (Stopaj) ve Geçici Vergi
Serbest meslek hizmeti nedeniyle ödenen bedeller, GVK m.94/2 çerçevesinde stopaja tabidir. Genel tevkifat oranı %20‘dir; ödemeyi yapanın (gerçek usulde mükellef, kamu idaresi, anonim/limitet şirket vb.) kimliğine göre belirlenir. Yıllık beyan edilen gelir üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde kesilen stopajlar mahsup edilir (GVK m.121). Serbest meslek erbabı, kazancı üzerinden 3’er aylık dönemler halinde geçici vergi beyanı ve ödemesi yapar (GVK m.120).
KDV Yükümlülüğü
Serbest meslek faaliyeti 3065 sayılı KDV Kanunu m.1/1 çerçevesinde KDV’ye tabidir. 2024’ten itibaren serbest meslek hizmetleri için %20 genel oran uygulanır. Mükellef, aylık KDV beyannamesi verir; kendi yaptığı giderlerde ödediği KDV’yi (ofis alımları, yazılım, elektronik vs.) indirilecek KDV olarak mahsup eder. İhracat niteliğindeki hizmet (yurt dışı müvekkil) KDV m.11, m.12 istisnası kapsamındadır.
Mevzuat Özet Tablosu
| Konu | Mevzuat | Uygulama |
|---|---|---|
| Kazanç tanımı | GVK m.65 | Şahsi, fikri, ticari org. dışı |
| Tahsil esası | GVK m.67 | Fiilen alınan hasılat |
| İndirilebilir giderler | GVK m.68 | 10+ kalem sayılmıştır |
| Stopaj | GVK m.94/2 | %20 genel |
| Geçici vergi | GVK m.120 | 3 aylık dönem |
| Yıllık beyan | GVK m.85-92 | Mart ayı sonuna kadar |
| Yıllık artan oran | GVK m.103 | %15-%40 arası 2026 |
| KDV genel oran | KDV Kanunu m.28, BKK | %20 |
| İhracat istisnası | KDV m.11, 12 | Yurt dışı müvekkil |
| Defter yükümlülüğü | VUK m.210 | Serbest meslek defteri |
Sıkça Sorulan Sorular
Serbest meslek erbabı ticari kazanca geçebilir mi?
Şirket kurarak veya faaliyetini ticari organizasyon içinde yürüterek (örn. büyük danışmanlık şirketi) ticari kazanç kategorisine geçiş mümkündür. Avukatlar için Türkiye Barolar Birliği’nin avukatlık bürosu/şirketi düzenlemeleri geçerlidir. Kazanç kategorisi değişikliği vergi yükümlülüklerini ve defter sistemini etkiler.
Ofis kirası tamamı gider yazılır mı?
Ofis hem mesken hem büro olarak kullanılıyorsa mesleki faaliyet oranında gider yazılabilir (genellikle %50-%70 arasında değerlendirilir). Kiralanan ofisin tamamı büro olarak kullanılıyorsa kira bedelinin %100’ü gider yazılabilir; kira stopajı mal sahibinin durumuna göre ayrıca hesaplanır (GVK m.94/5).
Müvekkilden tahsil edemediğim alacağımı gider yazabilir miyim?
Serbest meslek kazancı tahsil esasına göre tespit edildiğinden (GVK m.67), tahsil edilmeyen alacaklar zaten gelir olarak beyan edilmez. Bu nedenle ayrıca “şüpheli alacak karşılığı” ya da “değersiz alacak” yazma uygulaması serbest meslek erbabı için söz konusu değildir; tahsil olmayınca gelir de olmaz.
İlgili Rehberler
- Vergi Hukuku Avukatı Ana Rehber
- Gelir Vergisi Beyannamesi Rehberi
- Stopaj ve Tevkifat GVK m.94
- KDV İadesi Başvuru
Bu rehber genel bilgilendirme içerir; serbest meslek kazancı beyan ve gider uygulamaları için mali müşavirinizle birlikte değerlendirme yapınız.