Sigorta sözleşmesinin feshi ve cayma, 6102 sayılı TTK’nın 1418-1430. maddelerinde düzenlenen ve sigorta ilişkisinin taraflarca sona erdirilmesine ilişkin usul ve şartları kapsayan özel hükümlerdir. Sigorta sözleşmesi, belirli süreli bir akit olup tarafların fesih, cayma ve sözleşmeyi ortadan kaldırma hakları kanunen sınırlandırılmıştır. Bu rehberde fesih sebepleri, süreleri ve prim iadesi prensibi ele alınmaktadır.
Sözleşmenin Olağan Sona Ermesi
Sigorta sözleşmesi kural olarak sözleşmede belirtilen sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer. TTK m.1417/2 uyarınca sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa sözleşme bir yıllıktır ve yenilenmedikçe süre sonunda sona erer. Otomatik uzama klozu (tacit renewal) varsa ve taraflardan hiçbiri yenilememe iradesini beyan etmezse sözleşme aynı koşullarla uzar. Bunun dışında olağanüstü fesih sebepleri sınırlı sayıdadır ve kanunda belirtilmiştir.
Sigorta Ettirenin Cayma Hakkı (TTK m.1430)
TTK m.1430 uyarınca sigorta ettiren, sözleşme gönderilmesinden veya sözleşmeye ilişkin bilgilendirmenin kendisine yapılmasından sonra 15 gün içinde cayma hakkını kullanabilir. Hayat sigortalarında bu süre 30 gündür. Cayma hakkı:
- Koşulsuz (reddi hayat süresi)
- Yazılı olarak sigortacıya bildirilmelidir
- Teminat süresi başlamış ise kullanılan gün bedeli hariç prim iade edilir
- Bilgilendirme formunun verilmemesi halinde süre kesin olarak işlemez
- Tüketici sigortalar için önemli bir koruma mekanizması
Sigortacının Cayma ve Fesih Hakları
Sigortacının kanunen tanınmış fesih/cayma sebepleri:
- Sözleşme öncesi ihbar yükümlülüğü ihlali (TTK m.1439): 1 ay içinde cayma
- Prim ödenmemesi (TTK m.1434): ihtar ve temerrüt sonrası fesih
- Rizikonun ağırlaşması (TTK m.1444): sigortalının bildirmediği riziko artışı halinde fesih
- Sigortalının kasten rizikoyu gerçekleştirmesi veya büyütmesi (TTK m.1429)
- Ödeme gücünün kaybı (iflas eden sigortalı)
- Hayat sigortasında sigorta bedeli düşüren işlemler (TTK m.1492)
Rizikonun Gerçekleşmesiyle Sözleşmenin Sona Ermesi
TTK m.1427 uyarınca riziko gerçekleşmişse sözleşmenin devamı söz konusu değildir. Ancak:
- Kısmi hasar halinde sözleşme devam eder; kalan teminat üzerinden
- Tam hasar (total loss) halinde sözleşme o an sona erer
- Birden fazla rizikoyu teminat altına alan sözleşmelerde diğer rizikolar devam eder
- Hayat sigortasında ölüm rizikosunun gerçekleşmesi sözleşmeyi kesin olarak sona erdirir
- Prim iadesi söz konusu değildir (sigorta dönemi içinde ödenen)
Prim İadesi İlkesi ve İstisnalar
TTK m.1425 uyarınca sigortacı, teminatı sağladığı süre için prime hak kazanır. Sözleşme süresinden önce sona ererse:
- Gün hesabıyla (pro rata) prim iadesi yapılır
- Sigortalının kasti davranışı nedeniyle fesihte prim iadesi yapılmaz
- Sigortalı cayma hakkını kullandığında kullanım süresi dışındaki prim iade edilir
- Sigortacı cayma hakkını kullandığında ihmalde prim iadesi, kasıtta yapılmaz
- Bazı özel sigortalarda (hayat, uzun vadeli) matematik karşılık iadesi uygulanır
- Sigorta primi üzerinden alınan vergiler (BSMV, yangın sigortası vergisi) pro rata iade edilir
Prim iadesi anlaşmazlıklarında Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 6102 TTK m.1401 | Sigorta sözleşmesinin tanımı |
| 6102 TTK m.1409-1417 | Sigorta sözleşmesinin kurulması, genel şartlar |
| 6102 TTK m.1418-1419 | Sözleşmenin feshi ve cayma hakkı |
| 6102 TTK m.1421 | Rizikonun gerçekleşmesi ve ihbar yükümlülüğü |
| 6102 TTK m.1423-1427 | Sigortalının yükümlülükleri |
| 6102 TTK m.1434 | Primin ödenmemesinin sonuçları |
| 6102 TTK m.1435-1439 | Sözleşme öncesi ihbar ve beyan yükümlülüğü |
| 6102 TTK m.1453-1520 | Deniz sigortası hükümleri |
| 6102 TTK m.1472 | Sigortacının halefiyeti (rücu hakkı) |
| 6102 TTK m.1478 | Zorunlu sigortalar |
| 5684 Sigortacılık K. | Sigortacılık düzenlemeleri, lisans ve denetim |
| 2918 KTK m.91-111 | Zorunlu trafik mali sorumluluk sigortası |
| 2918 KTK m.98 | Destekten yoksun kalma tazminatı |
| 6305 Afet Sigortası K. | Zorunlu deprem sigortası (DASK) |
| 6098 TBK m.49-56 | Haksız fiil ve tazminat |
| 6098 TBK m.72 | Haksız fiil zamanaşımı (2/10 yıl) |
| HMK m.1-34 | Görev ve yetki hükümleri |
Sıkça Sorulan Sorular
Sigortalı sözleşmeyi istediği zaman feshedebilir mi?
Hayır. Sigortalının koşulsuz cayma hakkı 15 gün (hayat 30 gün) süresiyle sınırlıdır (TTK m.1430). Sonrasında ancak haklı sebep veya sözleşmede kararlaştırılmış fesih hallerinde fesih mümkündür.
Prim ödenmezse sözleşme otomatik düşer mi?
Hayır. TTK m.1434 uyarınca ödeme süresi geçen prim için sigortacı ihtarname çeker; ihtar sonrasında belirli süre (10 gün) geçmesiyle teminat durur ve daha sonra sözleşme feshedilebilir.
Kısmi hasar sonrası sözleşme devam eder mi?
Evet. TTK m.1427 uyarınca kısmi hasarda sözleşme, kalan teminat üzerinden devam eder; sigortacı bildirim süresi içinde fesih hakkını kullanmamış ise sözleşme ayakta kalır.
İlgili Rehberler