Sigorta priminin ödenmemesi, 6102 sayılı TTK’nın 1434. maddesinde düzenlenen ve sigorta ettirenin asli borcunu yerine getirmemesinin sonuçlarını kapsayan özel bir konudur. Primi zamanında ödemeyen sigorta ettiren temerrüde düşer; sigortacının ihtar hakkı ve nihayetinde teminatın askıya alınması ya da sözleşmenin feshi söz konusu olabilir. Bu rehberde temerrüt halleri, ihtar usulü ve sigortalının hakları detaylı biçimde ele alınmaktadır.
Primin Asli Borç Niteliği ve Ödeme Yeri
TTK m.1431 uyarınca prim, sigorta ettirenin asli borcudur ve aksi kararlaştırılmadıkça peşin ödenir. Taksitli prim ödemesi taraflar arasında serbestçe düzenlenebilir; ancak ilk taksit sözleşme kurulmasıyla muaccel olur. Ödeme yeri sigortacının adresi veya banka hesabı olup sigortalının ödemeyi sigortacıya ulaştırmakla yükümlü olduğu kabul edilir. Elektronik ödemeler ve otomatik ödeme talimatları geçerli ödeme araçları olarak kabul edilmektedir.
İlk Prim Ödenmemesi Halinde Sonuçlar
TTK m.1434/1 uyarınca ilk prim ödenmezse sigortacı, sözleşmenin kurulmasından itibaren 3 ay içinde sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkı kullanılana kadar:
- Teminat yürürlüğe girmez veya askıda kalır (poliçe ‘primi peşin’ esasına göre)
- Rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortacı tazminat ödemekle yükümlü değildir
- Sigortalı primi ödeyebilir; ödeme ile teminat başlar
- Cayma yazılı olarak sigortalıya bildirilir
- 3 aylık süre hak düşürücü niteliktedir
Sonraki Primlerin Ödenmemesi: İhtar ve Askıya Alma
TTK m.1434/2-3 uyarınca ilk primden sonraki primler ödenmezse, sigortacı:
- Yazılı ihtarname gönderir ve 10 gün içinde ödeme talep eder
- İhtarda sigortacının fesih hakkının doğacağı ve teminatın askıya alınacağı belirtilmelidir
- 10 günlük süre geçmeden teminat devam eder
- Süre geçtikten sonra teminat askıya alınır
- Askıdaki dönemde gerçekleşen rizikolardan sigortacı sorumlu değildir
- Askı süresi 15 gün olup bu süre sonunda sigortacı sözleşmeyi kendiliğinden fesih edebilir
Sigortalının Hakları ve Ödeme Savunması
Sigortalı prim ödenmemesi iddiasına karşı şu savunmaları ileri sürebilir:
- Primin gerçekte ödendiğini (makbuz, banka dekontu) ispat
- İhtar gönderilmediğini (veya usulsüz tebliğ edildiğini) ispat
- Sigortacının hatasıyla ödemenin alınmadığını (otomatik ödeme talimatına rağmen) gösterme
- Sigortacının 10 günlük süreden önce teminatı askıya aldığını ileri sürme
- Kısmi ödeme yapılmış ise kalan kısım için süre talep etme
- Primin mahkeme kararıyla taksitlendirilmesi talep etme (hakkaniyet halinde)
İhtar usulsüz ise askı ve fesih hükümsüz kalır; sigortacı rizikodan sorumlu olur.
Zorunlu Sigortalarda Özel Hükümler
Zorunlu sigortalarda (DASK, trafik ZMS) prim ödenmemesinin sonuçları özel hükümlere tabidir:
- Zorunlu trafik sigortasında prim ödenmese dahi teminat yürürlüğe girer (müteakip rücu)
- Güvence Hesabı, poliçesiz araç kazalarında mağdura öder ve kusurludan rücu eder
- DASK’ta prim ödenmemişse teminat yürürlüğe girmez; ancak zorunluluk nedeniyle ödenmesi gerekir
- Zorunlu mesleki sorumluluk sigortalarında meslek icrası için güncel prim ödenmiş olması şarttır
- İhtiyari trafik (İMM) sigortasında genel TTK kuralları geçerlidir
- Toplu iş sözleşmeleri veya işveren sigortalarında işverenin sorumluluğu
İlgili Mevzuat Tablosu
| Kanun / Madde | Konu |
|---|---|
| 6102 TTK m.1401 | Sigorta sözleşmesinin tanımı |
| 6102 TTK m.1409-1417 | Sigorta sözleşmesinin kurulması, genel şartlar |
| 6102 TTK m.1418-1419 | Sözleşmenin feshi ve cayma hakkı |
| 6102 TTK m.1421 | Rizikonun gerçekleşmesi ve ihbar yükümlülüğü |
| 6102 TTK m.1423-1427 | Sigortalının yükümlülükleri |
| 6102 TTK m.1434 | Primin ödenmemesinin sonuçları |
| 6102 TTK m.1435-1439 | Sözleşme öncesi ihbar ve beyan yükümlülüğü |
| 6102 TTK m.1453-1520 | Deniz sigortası hükümleri |
| 6102 TTK m.1472 | Sigortacının halefiyeti (rücu hakkı) |
| 6102 TTK m.1478 | Zorunlu sigortalar |
| 5684 Sigortacılık K. | Sigortacılık düzenlemeleri, lisans ve denetim |
| 2918 KTK m.91-111 | Zorunlu trafik mali sorumluluk sigortası |
| 2918 KTK m.98 | Destekten yoksun kalma tazminatı |
| 6305 Afet Sigortası K. | Zorunlu deprem sigortası (DASK) |
| 6098 TBK m.49-56 | Haksız fiil ve tazminat |
| 6098 TBK m.72 | Haksız fiil zamanaşımı (2/10 yıl) |
| HMK m.1-34 | Görev ve yetki hükümleri |
Sıkça Sorulan Sorular
İhtar gönderilmezse teminat askıya alınabilir mi?
Hayır. TTK m.1434/2 uyarınca yazılı ihtarname ve 10 günlük süre zorunludur. Bu usule uyulmadan teminat askıya alınamaz; aksi halde askı ve fesih hükümsüz kalır.
Prim gecikmesine faiz uygulanır mı?
Evet. Sigortacı gecikmiş prim için TBK m.120-122 çerçevesinde yasal veya sözleşmesel gecikme faizi talep edebilir. Sözleşmesel faiz %100’ü aşamaz.
Zorunlu trafik sigortasında prim ödenmezse teminat düşer mi?
Zorunlu trafik sigortasında teminat süresi içinde yürürlüktedir; prim ödenmese dahi mağdur tazminat alabilir. Sigortacı sonradan işletene rücu edebilir.
İlgili Rehberler