Bilirkişilik — HMK m.266 ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu 2026

6100 sayılı HMK m.266-287, 5271 sayılı CMK m.62-73 ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, yargılamada teknik ve özel bilgi gerektiren konularda bilirkişiye başvurulmasını düzenler. Bu rehberde bilirkişinin görevi, atanması, raporu, itiraz ve sorumluluğu açıklanmaktadır.

Bilirkişi Tanımı ve Görevi

Bilirkişi, çözümü hâkimin genel ve hukuki bilgisi dışında özel bilgi gerektiren teknik konularda görüş bildiren kişi/kurumdur
Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz; takdiri delil niteliğindedir
Hâkim hukuki bilgisini bilirkişiden almaz (HMK m.266/2 — hukuki konularda bilirkişi atanmaz)
Genel hayat tecrübesi gerektiren konularda bilirkişiye gerek yoktur

Bilirkişiye Başvurulacak Haller — m.266

Çözümü teknik veya özel bilgi gerektiren konularda
Hâkim resen veya tarafların talebiyle karar verir
Hukuki konularda kural olarak bilirkişi atanmaz
Özel kanun gereği bilirkişiye başvurulması zorunlu olabilir (örn. değerleme, mali müşavirlik)

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu

2017 yılında yürürlüğe giren 6754 sayılı Kanun, bilirkişilik sistemini yeniden düzenlemiştir:

Bilirkişilik Bölge Kurulları

Bilirkişilik bölge kurulları kurulmuş — Adalet Bakanlığı bünyesinde
Bilirkişi listeleri tutar
Şikâyet ve disiplin işlemleri yürütür
Bilirkişilik temel ve alt çalışma alanı alanları belirler

Bilirkişi Olabilecekler — m.10

Türk vatandaşı olmak
Tam ehliyet sahibi olmak
Mesleğinde en az 3 yıl deneyim sahibi olmak
Affa uğramış olsa bile belirli yüz kızartıcı suçlardan mahkum olmamış olmak
Bilirkişilik temel eğitimini tamamlamış olmak
Disiplin yönünden meslekten ihraç edilmemiş olmak

Bilirkişilik Temel Eğitimi — m.11

En az 18 saat süreli eğitim
Bilirkişilik etiği, yargılama usulü, rapor yazımı
Adalet Bakanlığı’nın yetkilendirdiği eğitim merkezleri
5 yılda bir yenileme eğitimi gerekli

Bilirkişilik Sicili — m.12

Bölge kurulları tarafından tutulur
Aktif ve pasif bilirkişiler kayıtlıdır
Bilirkişiye atanma sicile kayıt şartına bağlıdır
Sicil dışı kişi sadece istisnai hallerde atanabilir

Bilirkişi Atanması — m.268

Hâkim, listeden bilirkişi seçer veya kurum bilirkişisi atar
Tarafların önerdiği bilirkişiler arasından da seçim mümkün
Resmi kuruluşlar (Adli Tıp Kurumu, üniversiteler, meslek odaları) bilirkişi olabilir
Kişi sayısı genelde tek; karmaşık konularda heyet (3-5 kişi)
Bilirkişi kararı taraflara tebliğ edilir; itiraz hakkı vardır

Bilirkişi Reddi — m.272

Hâkim ret sebepleri (m.36) bilirkişi için de uygulanır:

Tarafsızlık ve bağımsızlık şüphesi
Tarafla akrabalık veya menfaat ilişkisi
Daha önce taraf vekili olarak görev yapmış olmak
Daha önce dava konusu hakkında tanıklık etmiş olmak
Ret talebi öğrenildiğinden 1 hafta içinde yapılmalıdır

Bilirkişiye Verilen Görev — m.273

Hâkim, bilirkişiye yazılı olarak inceleyeceği hususları açıkça bildirir
Görev yazısı tarafların incelemesine açıktır; tarafların itirazı kabul edilebilir
Soruların açık ve teknik açıdan uygun olması gerekir
Bilirkişiden hukuki yorum istenmez

Bilirkişinin Hakları ve Yetkileri

Dava dosyasını inceleme
Mahkeme aracılığıyla taraflardan ve üçüncü kişilerden bilgi-belge talep etme
Yerinde inceleme yapma (m.279)
Mali konularda hesap defterleri ve belgelerini inceleme
Bilirkişi ücreti alma (Adalet Bakanlığı tarifesi)

Bilirkişinin Yükümlülükleri — 6754 m.3

Görevi kişisel olarak yerine getirme — başkasına devredemez
Tarafsız ve bağımsız davranma
Görevi süresinde tamamlama (m.274 — kural olarak 3 ay; uzatılabilir)
Sır saklama yükümlülüğü
Yemin etme (m.271)

Bilirkişi Raporu — m.276

Rapor İçeriği

Tarafların ad, soyad ve adresleri
Hâkim tarafından sorulan hususlar
İncelemenin konusu, yöntemi, dayanakları
Bilirkişinin tespitleri ve görüşü
Görüşün dayandığı bilimsel/teknik gerekçeler
Sonuç
Bilirkişinin imzası, tarih

Rapor Sunumu — m.276

Yazılı olarak mahkemeye sunulur (UYAP üzerinden)
Hâkim raporu taraflara tebliğ eder
Taraflar 2 hafta içinde itiraz edebilir veya açıklama isteyebilir
İtirazlar makul ise ek rapor istenebilir veya yeni bilirkişi atanabilir

Bilirkişi İtirazı ve Yeni Bilirkişi Atama

Taraflar rapora karşı itiraz dilekçesi sunabilir
Bilirkişiden açıklama, ek rapor istenebilir
Tatmin edici sonuç alınmazsa yeni bilirkişi atanır
Aksini gerektiren ciddi sebepler yoksa rapor takdiri delil olarak kabul edilir

Hakimin Bilirkişi Raporu Karşısındaki Tutumu

Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz; ancak gerekçeli olarak rapora aykırı karar vermek zorundadır
Hâkim teknik konularda raporu izlemekten kaçınamaz
Birbirine zıt raporlar arasında neden tercihte bulunduğunu açıklamalıdır
Bilirkişi raporu Yargıtay tarafından da değerlendirilebilir

Bilirkişi Sorumluluğu

Hukuki sorumluluk: Görevi sırasında verdiği zarar nedeniyle TBK m.49 çerçevesinde tazminat
Disiplin sorumluluğu: 6754 m.4 ve Yönetmelik — ihtar, sicilden çıkarılma
Cezai sorumluluk:
- TCK m.276 yalan beyan — yalan rapor düzenleme
- TCK m.247 zimmete geçirme (kamu görevi sayıldığında)
- TCK m.252 rüşvet — bilirkişiye karşı işlenen suçlarda

Özel Bilirkişi Türleri

Adli Tıp Kurumu

Sağlık ve cinsel suçlar, tıbbi malpraktis, ölüm raporları
2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu
İhtisas kurulları konuya göre deneyimli

Mali Müşavir Bilirkişileri

3568 sayılı Kanun çerçevesinde SMMM ve YMM
Vergi davaları, ticari uyuşmazlıklar, hesap incelemesi
Şirket değerlemesi (m.531 davalarında)

Mühendis Bilirkişiler

İnşaat, makine, kimya, elektrik mühendisleri
İmar uyuşmazlıkları, ürün ayıbı, kaza incelemesi
Adli bilişim — bilgi teknolojileri

Bilirkişi Ücreti

Adalet Bakanlığı her yıl yayımlar (Bilirkişi Ücret Tarifesi)
Konunun karmaşıklığı, süresi, hesaplama derecesi dikkate alınır
Avans olarak taraftan alınır; sonradan yargılama gideri olarak yansıtılır
Karmaşık raporlarda mahkeme ek ücret takdir edebilir

İlgili Mevzuat

6100 sayılı HMK m.266-287
5271 sayılı CMK m.62-73
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu
Bilirkişilik Yönetmeliği
2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu
3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
5237 sayılı TCK m.247, m.252, m.276