Ceza Hukuku — TCK Rehberi 2026

Türk Ceza Hukuku, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) başta olmak üzere ilgili özel kanunlar çerçevesinde şekillenir. Bu rehber, ceza yargılaması süreçleri, savunma hakkı, müdafilik, mağdur vekilliği ve infaz aşamalarına dair temel mevzuat bilgilerini özetler.

1. Ceza Hukukunun Kapsamı ve Temel İlkeler

TCK m.2 uyarınca kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi (nullum crimen sine lege) Türk ceza hukukunun temelini oluşturur. TCK m.3’te yer alan adalet ve eşitlik ilkesi, suç ve ceza arasında orantılılığı kesinlik altına alır. Anayasa m.38 ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.6 ve m.7, sanık haklarının uluslararası standartta korunmasını sağlar.

2. Soruşturma Aşaması (CMK m.158-174)

Ceza yargılaması, suç şüphesinin Cumhuriyet Başsavcılığı’na bildirilmesiyle başlar. CMK m.158 uyarınca suç duyurusu, dilekçeyle veya sözlü olarak yapılabilir. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı delilleri toplar; CMK m.160 şüphelinin lehine ve aleyhine olan delillerin birlikte değerlendirilmesini öngörür. Şüpheli, CMK m.147 kapsamında müdafii bulundurma hakkına sahiptir; m.150 uyarınca bu hak, ağır cezayı gerektiren suçlarda zorunludur.

2.1. Yakalama, Gözaltı ve Tutuklama

CMK m.90’a göre yakalama, suçüstü hâlinde herkes; diğer hâllerde kolluk tarafından yapılabilir. Gözaltı süresi CMK m.91 uyarınca kural olarak 24 saat, toplu suçlarda 4 günü aşamaz. Tutuklama, CMK m.100 kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenleri (kaçma şüphesi, delil karartma) bulunması hâlinde hâkim kararıyla mümkündür.

3. Kovuşturma ve Yargılama (CMK m.175-225)

İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evresinde CMK m.193 sanığın duruşmada hazır bulunma hakkını düzenler. Sanığın susma hakkı (CMK m.147/1-e), aleyhine tanıklık etmeme hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkı, savunmanın güvencesidir. CMK m.217 uyarınca hâkim, hukuka uygun şekilde elde edilen delilleri serbestçe takdir eder; aksi delillerle hüküm verilmez.

4. TCK Genel Hükümler ve Sık Karşılaşılan Suçlar

TCK Genel Hükümler kısmı, kast (m.21), taksir (m.22), iştirak (m.37-41), teşebbüs (m.35), zincirleme suç (m.43) gibi temel kavramları düzenler. Sık karşılaşılan özel hüküm suçları arasında:

Dolandırıcılık (TCK m.157, 158) — bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesi nitelikli hâl oluşturur
Bilişim suçları (TCK m.243-245/A) — sistem girme, engelleme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması
Suç gelirlerinin aklanması (TCK m.282) — 5549 sayılı Kanunla bağlantılı, MASAK denetimine tabi
Kasten yaralama (TCK m.86-89) — uzlaştırma kapsamında değerlendirilebilir
Hakaret (TCK m.125-131) — şikayete bağlı, uzlaştırma zorunlu suçlardandır
Tehdit (TCK m.106) — silahla veya örgüt mensubu olunarak işlenmesi ağırlatıcı sebeptir

5. Müdafi Yardımı ve Mağdur Vekilliği

Avukatlık Kanunu m.41 ve CMK m.149 uyarınca her aşamada müdafi yardımından yararlanma hakkı vardır. Mağdurlar ise CMK m.234 kapsamında vekil tayin edebilir; m.239’da yer alan suçlarda barodan ücretsiz vekil talep edilebilir. 5320 sayılı CMK Yürürlük Kanunu ve Adli Yardım Yönetmeliği bu hakların somut uygulamasını düzenler.

6. İstinaf ve Temyiz Yolu

Yerel mahkeme kararlarına karşı CMK m.272-285 kapsamında Bölge Adliye Mahkemesi’ne (BAM) istinaf başvurusu yapılır. Süre, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gündür. BAM kararlarına karşı CMK m.286-307 uyarınca ağır cezayı gerektiren suçlarda Yargıtay nezdinde temyiz yolu açıktır.

7. İnfaz ve Denetimli Serbestlik

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hükmün infazını düzenler. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma, şartlı tahliye (m.107), denetimli serbestlik tedbiri (m.105/A) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) gibi seçenekler, somut olayın koşullarına göre uygulanır.

8. İlgili Mevzuat ve Yan Düzenlemeler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK)
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
5320 sayılı CMK Yürürlük Kanunu
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (MASAK)
1136 sayılı Avukatlık Kanunu
5651 sayılı İnternet Kanunu (bilişim suçları için)

9. Sıkça Sorulan Sorular

Soruşturma sırasında müdafi bulundurma zorunlu mudur?

CMK m.150 uyarınca alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, çocuk veya kendisini savunamayacak durumdaki kişilerde müdafi bulundurulması zorunludur. Diğer hâllerde talebe bağlıdır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması nedir?

CMK m.231/5 uyarınca, sanık hakkında verilen 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası belli koşullarla denetim süresine bağlanır; süre sonunda hüküm açıklanmaz ve dava düşer.

Uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır?

CMK m.253 uyarınca soruşturma ve kovuşturma evresinde uzlaştırma; takibi şikayete bağlı suçlar ile m.253’te sayılı katalog suçlar (kasten yaralama m.86-87, hırsızlık m.141, dolandırıcılık m.157 vb.) için uygulanır.

İstinaf süresi kaç gündür?

CMK m.273 uyarınca istinaf başvurusu, hükmün tefhim edildiği veya gerekçeli kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde yapılır.

İlgili Hukuk Rehberleri

Bu içerik, mevzuat ve genel hukuki çerçeveye dair bilgi amaçlıdır; somut olaylar için çalışan bir hukukçudan görüş alınması tavsiye edilir.