Tutuklama, CMK m.100 uyarınca kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni (kaçma şüphesi, delil karartma vb.) gerektirir; en etkili itiraz yöntemi, kararın CMK m.101/2’deki dört zorunlu unsurunu içerip içermediğini denetlemektir.
- Anayasa m.19 ve AİHS m.5 uyarınca kişi özgürlüğü ilkesi gereği tutuklama son çare olarak ve ölçülü uygulanmalıdır.
- Dilekçe örneği şablon niteliğindedir; taraf bilgileri, hukuki dayanak ve talep her somut olaya göre ayrıca uyarlanmalıdır.
Önemli Bilgilendirme: Bu sayfa yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlıkta avukatlık hizmeti veya hukuki danışmanlık sunmaz. Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları gereği bu içerik reklam, iş bağlantısı veya müvekkil-vekil ilişkisi tesisi niteliğinde değildir. Somut olayınızın hukuki niteliği, delil durumu ve usul detayları için mutlaka bir avukata danışmanız gerekir. Dilekçe örneği şablon niteliğindedir; her dosyada içerik, taraf bilgileri, hukuki dayanak ve talep somut olaya göre uyarlanmalıdır.
Tutukluluk ve İtiraz Hakkı
Tutuklama, ceza muhakemesinde uygulanan en ağır koruma tedbiridir ve kişi özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasını içerir. CMK m.100 uyarınca tutuklamaya karar verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve tutuklama nedeninin bulunması zorunludur (kaçma şüphesi, delillerin karartılması, mağdurun tehdit edilmesi vb.). Anayasa m.19 ve AİHS m.5’in koruması altındaki kişi özgürlüğü ilkesi gereği tutuklama son çare olarak ve ölçülü biçimde uygulanmalıdır.
İtirazın İskeleti: CMK m.101/2’deki Dört Zorunlu Unsur
Tutukluluk itirazlarında en etkili yöntem, kararın gerekçesindeki eksikliği göstermektir. Çünkü kanun, tutuklama kararında nelerin bulunması gerektiğini tek tek saymıştır.
CMK m.101/2’ye göre tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda şunları gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir:
- Kuvvetli suç şüphesini,
- Tutuklama nedenlerinin varlığını,
- Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
- Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını (8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun ile eklenmiştir).
İtiraz dilekçesi bu dört başlık üzerine kurulmalı ve kararın hangi unsuru somut olguyla gerekçelendirmediği ayrı ayrı gösterilmelidir. “Kaçma şüphesi bulunduğundan” biçimindeki kalıp ifadeler, kanunun aradığı somut olgu ölçütünü karşılamaz.
Dördüncü unsur en çok atlananıdır
2021 değişikliğiyle eklenen (d) bendi, savunmaya doğrudan bir alan açar. Aynı maddenin birinci fıkrası da tutuklama isteminde aynı zorunluluğu getirir: “Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.”
Dolayısıyla dilekçede yalnızca “tutuklama ağırdır” demek yerine, hangi adli kontrol tedbirinin (yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme, elektronik izleme) somut olayda yeterli olacağı gerekçelendirilmelidir.
Otuz günlük inceleme ve dinlenme hakkı (CMK m.108)
Tutukluluk kendiliğinden sürmez, düzenli olarak denetlenir. Soruşturma evresinde, şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla, tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, CMK m.100 hükümleri göz önünde bulundurularak ve şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir.
İki nokta önemlidir. Birincisi: “Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde şüpheli tarafından da istenebilir.” Otuz günün dolmasını beklemek zorunlu değildir. İkincisi: inceleme dosya üzerinden değil, dinlenerek yapılır; dinlenmeden verilen karar bu yönüyle de itiraza konu edilebilir.
Kovuşturma evresinde ise hâkim veya mahkeme, sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da aynı otuz günlük süre içinde re’sen karar verir.
Usule ilişkin iki hak
- Müdafi yardımı: “Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.”
- Kararın tebliği: kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir. Örneğin verilmemesi, itirazda ileri sürülebilecek bir usul eksikliğidir.
Son olarak kanun itiraz yolunu açıkça tanır: “Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir.” Tutuklama kararı verilmezse şüpheli veya sanık derhâl serbest bırakılır.
Mevzuat metni: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
Tutukluluğa İtiraz Dilekçe Şablonu
[YETKİLİ İL/İLÇE] [BİR ÜST] SULH CEZA HAKİMLİĞİ’NE
Sunulmak Üzere
[Tutuklama Kararını Veren] SULH CEZA HAKİMLİĞİ’NE
SORUŞTURMA NO: [Yıl/Soruşturma No]
TUTUKLAMA KARAR NO: [Karar No – Tarih]
İTİRAZ EDEN (ŞÜPHELİ/SANIK): [Ad Soyad], [TC], [Tutuklu olarak Kaldığı CİK]
MÜDAFİ: Av. [Ad Soyad] — [Baro Sicil No]
KONU: [Tarih] tarih, [Karar No] sayılı TUTUKLAMA KARARI’na karşı CMK m.101/5 ve m.104 uyarınca süresi içinde itiraz dilekçemizi sunarız.
İTİRAZ SEBEPLERİ
1. Kuvvetli Suç Şüphesi Bulunmamaktadır (CMK m.100/1): [Şüpheli aleyhine kuvvetli şüphe oluşturacak somut delil bulunmadığını, soruşturma dosyasındaki delillerin yalnızca soyut beyan/iddiadan ibaret olduğunu açıklayın.]
2. Tutuklama Nedeni Yoktur (CMK m.100/2):
- Kaçma şüphesi yok: [Şüphelinin sabit ikamet adresinin bulunduğu, ailesi/işi nedeniyle bağlı olduğu, daha önce kaçmadığı, pasaport sınırlamasıyla bu riskin önlenebileceği belirtin.]
- Delil karartma şüphesi yok: [Tüm delillerin toplandığı, dijital delillerin yedeklendiği, tanıkların ifadesinin alındığı belirtin.]
- Mağdur/tanık üzerinde baskı şüphesi yok: [Şüphelinin daha önce baskı uyguladığına dair delil olmadığını açıklayın.]
3. Tutuklama Yasağı Kapsamı (CMK m.100/4): [Sadece adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı tutuklama yasağı varsa belirtin.]
4. Adli Kontrol Yeterlidir (CMK m.109): [Adli kontrol tedbirlerinin (yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, ev hapsi, elektronik kelepçe vb.) somut riskleri önlemeye yeterli olduğunu, ölçülülük ilkesi gereği daha hafif tedbir uygulanması gerektiğini vurgulayın.]
5. Tutukluluk Süresi Makullüğü Aşmıştır: [Süre uzunluğu ve gerekçesi varsa AİHS m.5/3 ve AYM içtihatlarına atıfla makul süre aşımını ileri sürün.]
6. Tutuklama Kararı Gerekçesizdir: [Kararın somut delil ve gerekçe yerine “katalog suç” / “atılı suçun niteliği” gibi şablon ifadelere dayandığını, AY m.141 ve AİHS m.5/4’e aykırı olduğunu belirtin.]
HUKUKİ NEDENLER: 5271 sayılı CMK m.100, m.101, m.104, m.109; Anayasa m.19, m.36, m.141; AİHS m.5; Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatları.
HUKUKİ DELİLLER: Soruşturma dosyası, ikametgah belgesi, iş yerinden çalışma belgesi, sabıka kaydı, sağlık raporu (varsa), adli kontrol için sunulacak teminat.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle [Karar No] sayılı tutuklama kararının KALDIRILMASINA; aksi takdirde CMK m.109’da düzenlenen ADLİ KONTROL TEDBİRLERİ uygulanarak şüphelinin TAHLİYESİNE karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
[GG.AA.YYYY]
Şüpheli Müdafii
Av. [Ad Soyad — İmza]
EKLER:
- Tutuklama karar örneği
- İkametgâh / sabit adres belgesi
- Çalışma belgesi (varsa)
- Sağlık raporu (varsa)
- Vekaletname / müdafii görevlendirme yazısı
Kanuni Dayanak ve Süreler
CMK m.101/5: Tutuklama kararının verilmesinde, üzerine atılı suçu işlediğine dair kuvvetli şüphenin varlığını gösteren delillerin ve tutuklama nedenlerinin somut olarak gerekçelendirilmesi zorunludur. Soyut atıflar yetersizdir.
CMK m.104/1: Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. Tutukluluğun devamı kararına itiraz CMK m.267 vd. çerçevesinde olabileceği gibi, her aşamada tahliye talebi de yapılabilir.
CMK m.267-271: İtiraz, kararı veren mercie verilecek dilekçe ile yapılır; merci itirazı yerinde görmezse en geç üç gün içinde itirazı incelemek üzere yetkili mercie gönderir. İtirazı inceleyen merci karara bağlar; bu karar kesindir.
İtiraz süresi: Tutuklama kararına itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır (CMK m.268/1). Tutukluluğun devamı kararlarına karşı da aynı süre uygulanır.
İlgili Yargıtay/AYM/AİHM Kararları
Anayasa Mahkemesi, B. No: 2023/91124, 13.05.2025 (İkinci Bölüm, ihlal, oy birliği)
AYM, tutuklamanın ön koşulunun “suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti” olduğunu; başvurucunun sosyal medya paylaşımının aleni bilgilere dayandığı yönündeki savunması karşısında soruşturma belgelerinde bu paylaşımın örgütsel bir ilişki içinde yapıldığına dair somut bir olgu veya tespit bulunmamasının, kuvvetli belirtinin yeterince ortaya konulamadığı anlamına geldiğini belirterek Anayasa m.19/3 kapsamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Kuvvetli belirti bulunmadığından tutuklama nedenlerinin ve ölçülülüğün ayrıca incelenmesine gerek görülmemiş; başvurucuya manevi tazminat ödenmesine hükmedilmiştir. Karar, katalog suç atfı veya soyut ifadelerle yetinen, somut olguya dayanmayan tutuklama gerekçelerine karşı itiraz dilekçesinde doğrudan kullanılabilecek güncel bir dayanaktır.
AİHM, Başvuru No: 18623/03, 07.07.2009 (AİHS m.5/3, m.5/4 ve m.6/1 ihlali, oy birliği)
AİHM, yaklaşık altı yıl dört ay süren tutukluluğun, ulusal mahkemenin her duruşma sonunda yalnızca “suçun niteliği, delillerin durumu ve dosya içeriği” gibi kalıplaşmış ifadelerle tutukluluğu uzatması ve yurt dışına çıkış yasağı ya da kefalet gibi alternatif tedbirleri hiç değerlendirmemesi nedeniyle haklı gösterilemediğine karar vermiş; bu tür kalıp gerekçelerle uzatılan tutukluluğun Türkiye açısından yaygın ve sistematik bir sorun olduğunu AİHS m.46 kapsamında ayrıca tespit etmiştir. Tutukluluğa itiraz dilekçesinde, kararın somut olguya dayanmayan kalıp gerekçesinin ve alternatif tedbirlerin değerlendirilmemesinin bu karara atıfla vurgulanması mümkündür.
Karar metni — HUDOC (Türkçe özet çeviri)
Anayasa Mahkemesi uyarısı: Uygulamada, tutukluluğun makul süreyi aştığı iddiası, bireysel başvurunun incelendiği tarihte başvurucu tahliye edilmiş veya hakkında hüküm verilmişse önce CMK m.141 tazminat yoluna götürülmesi aranmakta; aksi hâlde bu şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunabilmektedir (AYM, B. No: 2018/29792, 31.12.2020). Bu nedenle uzun tutukluluk şikâyeti, tutukluluk devam ederken ve itiraz yolu tüketildikten hemen sonra AYM’ye taşınmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2021/232 K.2022/415, 07.06.2022 (oy birliği)
Tutuklamaya itiraz üzerine şüphelileri adli kontrolle (yurt dışına çıkış yasağı) tahliye eden bir hâkimin görevi kötüye kullanma suçundan yargılandığı davada Ceza Genel Kurulu, CMK m.100 ve m.101/2 uyarınca tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, bir tutuklama nedeni ve ölçülülük ilkesine uygunluk gerektiğini; kanunda yazılı tutuklama nedenleri bulunsa dahi hâkimin tutuklama kararı vermek zorunda olmadığını belirtmiştir. Somut olayda kaçma veya delil karartmaya ilişkin somut olgu bulunmaması, isnat edilen suçun katalog suçlardan olmaması ve suç vasfının değişme ihtimali karşısında tahliye kararının yargı yetkisi ve takdir hakkı kapsamında kaldığı kabul edilmiş, beraat hükmü onanmıştır. Karar, tutuklama nedenlerinin somut olgularla gösterilmesi ve adli kontrolün önceliği argümanının Yargıtay nezdinde de geçerli bir tahliye gerekçesi olduğunu göstermektedir.
Kullanım Rehberi
Bu Dilekçeyi Nasıl Kullanmalı?
- Şablonu olayınıza uyarlayın: Köşeli parantez içindeki [tüm alanları] kendi bilgileriniz/olayınız ile değiştirin. Boş bırakmayın.
- Süreye dikkat: CMK m.268 (7 gün) ve m.104 (her aşamada talep) hükmündeki yasal süreyi kaçırmayın; süre geçtikten sonra dilekçe usul yönünden reddedilir.
- Delilleri ek olarak sunun: Banka dekontu, mesaj/ekran görüntüsü, tanık listesi vb. delillerinizi EK bölümünde sıralayın ve dilekçeye fiziksen ekleyin.
- İmzayı atın: Islak imza zorunludur; e-imza/UYAP başvurularında elektronik imza yeterlidir.
- Doğru mercii seçin: Yetkili mahkeme/savcılık veya merci; usul kurallarına aykırı başvurular reddedilir.
- Avukat desteği: Karmaşık ve hak düşürücü süreli işlemlerde mutlaka bir avukat ile çalışın.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutukluluğa kim itiraz edebilir?
Şüpheli/sanık, müdafii, eşi veya yasal temsilcisi (CMK m.260) itiraz edebilir. İtirazı şüpheli ile birlikte müdafii de yapabilir.
İtiraz nereye verilir?
Tutuklama kararını veren sulh ceza hakimliğine verilir; o hakimlik kararını değiştirmezse dosyayı numara olarak kendisini takip eden sulh ceza hakimliğine gönderir (örn. 1 No’lu SCH’den 2 No’lu SCH’ye). Son numara tüm hakimliklere sırayla devirle inceler.
Tahliye talebi ne zaman yapılabilir?
CMK m.104 uyarınca soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında, yargılamanın bulunduğu mahkeme/hakimliğe yazılı dilekçe ile tahliye talep edilebilir. Tahliye talebinin reddedilmesi de CMK m.267 vd. çerçevesinde itiraza tabidir.
Tutukluluk süresi azami ne kadardır?
CMK m.102 uyarınca ağır cezalık olmayan işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıl, ağır cezalık işlerde iki yıldır; uzatma halinde bu süreler katlanır ancak Anayasa’nın ve AİHS’in öngördüğü makul süre ilkesi bağlayıcıdır. AYM ve AİHM, somut gerekçesiz uzatmaları ihlal saymaktadır.