İİK 72 Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Takip Öncesi ve Sonrası (2026)
Menfi tespit davası, borçlunun borçlu olmadığının tespiti için açtığı eda değil tespit davasıdır. İİK 72. madde bu davanın takipten önce veya sonra açılabileceğini, ihtiyati tedbir ve teminat koşullarını düzenler. Takip sonrasında haksız ödenen bedel için istirdat davası açılır.
1. Takip Öncesi Menfi Tespit
Borçlu henüz takip başlatılmadan da borçlu olmadığının tespiti için dava açabilir. Bu durumda teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı ile takibin başlaması engellenebilir. Mahkemece yeterli görülen teminatın yatırılması şarttır.
2. Takip Sonrası Menfi Tespit
Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takip durdurulamaz; ancak teminat karşılığında alacağın icra veznesine ödenmemesi sağlanabilir. Bu tedbir için alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat aranır.
3. İspat Yükü
Kural olarak alacağın varlığını ispat külfeti alacaklıya aittir. Ancak takibe konu belge kambiyo senedi veya noter senediyse borçlu, borçlu olmadığını ispat etmek durumundadır. Hile, ikrah, gabin gibi iradeyi sakatlayan sebepler borçlu tarafından ispat edilir.
4. Tazminat Sonuçları
Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanırsa, haksız takip nedeniyle alacaklı aleyhine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir. Dava reddedilirse borçlu aleyhine aynı oranda tazminat kararı verilir.
5. İstirdat Davası
Borçlu, haksız olarak ödediği parayı geri almak için istirdat davası açar. Süre ödeme tarihinden itibaren bir yıldır. İstirdat davası sebepsiz zenginleşme ve icra hukukunun ortak noktasında konumlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Menfi tespit davasında teminat oranı nedir?
Alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere mahkemece takdir edilir.
Takip durur mu?
Takip sonrası açılan menfi tespitte kural olarak takip durmaz; teminat karşılığında paranın alacaklıya ödenmemesi sağlanabilir.
İstirdat süresi nedir?
Haksız ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıldır.
Kambiyo senetlerinde ispat yükü kimdedir?
Kambiyo senedinin varlığı halinde ispat yükü borçluya geçer.
📚 Gerçek Yargıtay Kararları ve İçtihat
İtirazın İptali ve İcra İnkar Tazminatı
- Yargıtay içtihatları– : Fatura ve cari hesap ekstresine dayalı alacakta itirazın iptali davasında alacağın likit olduğu, %20 icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerektiği. mevzuat.adalet.gov.tr
- Yargıtay içtihatları– : Ticari alacağa dayalı itirazın iptali davasında bir yıllık hak düşürücü sürenin resen gözetileceği. mevzuat.adalet.gov.tr
Kambiyo Senetleri ve Çek Bono Takipleri
- Yargıtay içtihatları– : Kambiyo senetlerine mahsus takipte imza inkarı halinde bilirkişi raporu ve para cezası uygulaması. mevzuat.adalet.gov.tr
- Yargıtay içtihatları– : Çekte muhatap bankaya karşı üç yıllık, keşideciye karşı beş yıllık zamanaşımının uygulanması. mevzuat.adalet.gov.tr
🔗 İlgili İcra-İflas Pillarlarımız
🏙️ Şehir Bazlı İcra-İflas Hukuku Sayfalarımız
Istanbul · Kartal · Pendik · Maltepe · Atasehir
🎥 Video İçeriklerimiz
Konuyla ilgili detaylı video anlatımları için @bilalalyar YouTube kanalımızı ziyaret edebilirsiniz.
📅 Son güncelleme: 2026-04-17 · İcra ve İflas Kanunu son değişikliklerine göre güncellenmiştir.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 2004 s. İİK | m.16 | İcra mahkemesine şikayet |
| 2004 s. İİK | m.32 | İlamlı icrada icra emri |
| 2004 s. İİK | m.58-60 | İlamsız takipte takip talebi ve ödeme emri |
| 2004 s. İİK | m.62 | Borca itiraz (7 gün) |
| 2004 s. İİK | m.67-68 | İtirazın iptali ve kaldırılması |
| 2004 s. İİK | m.72 | Menfi tespit ve istirdat davası |
| 2004 s. İİK | m.83 | Maaş ve ücret haczi sınırları |
| 2004 s. İİK | m.85-105 | Haciz uygulaması ve haczin konusu |
| 2004 s. İİK | m.96-99 | İstihkak iddiası ve davası |
| 2004 s. İİK | m.100-101 | Hacze iştirak (kesin ve geçici) |
| 2004 s. İİK | m.134 | İhalenin feshi davası |
| 2004 s. İİK | m.142 | Sıra cetveline itiraz |
| 2004 s. İİK | m.154-166 | İflas davası ve iflasın sonuçları |
| 2004 s. İİK | m.167-170 | Kambiyo senetlerine özgü takip |
| 2004 s. İİK | m.269 | Kira ilişkisinde tahliye takibi |
| 2004 s. İİK | m.277-284 | Tasarrufun iptali davası |
| 2004 s. İİK | m.285-308 | Konkordato başvurusu, mühlet ve tasdik |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
- İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
- Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
- Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
- UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Hukuku
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.