İnternette erişim engelleme, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun m.8, m.8/A ve m.9 çerçevesinde uygulanır. BTK Başkanlığı, sulh ceza hakimliği veya idari makamların karar ve talepleriyle URL bazlı içerik çıkarma, site engelleme veya DNS bazlı yasaklama yapılır. Bu rehber; engelleme türleri, başvuru mercileri, süreleri ve itiraz yolları ile mağdur haklarını açıklar.
Erişim Engelleme Türleri
5651 SK çerçevesinde üç temel mekanizma bulunur: (1) m.8 idari engelleme — çocuk istismarı, müstehcenlik, spor/şans oyunları gibi katalog suçlarda BTK re’sen karar verir; (2) m.8/A milli güvenlik tedbiri — Cumhurbaşkanlığı veya yetkili merciin talebiyle 4 saat içinde uygulanır, 24 saat içinde sulh ceza hakimine sunulur; (3) m.9 kişilik hakkı engellemesi — kişilik hakkı ihlali nedeniyle doğrudan sulh ceza hakimliğine başvuru üzerine 24 saat içinde karar verilir.
M.9 Kişilik Hakkı İhlalinde Başvuru Prosedürü
Hak ihlaline uğrayan kişi doğrudan sulh ceza hakimliğine veya içerik/yer sağlayıcıya başvurabilir. Hakim 24 saat içinde karar verir; karar BTK Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne (ESB) iletilir ve 4 saat içinde uygulanır. 5651 SK m.9/5 çerçevesinde kararın hedef URL bazlı olması esastır; site geneli engelleme istisnai durumlarda (teknik olarak URL bazlı engellemenin mümkün olmaması halinde) uygulanır.
Unutulma Hakkı ve 9/A İzleme Yasağı
5651 SK m.9/A kapsamında özel hayatın gizliliği nedeniyle erişim engelleme, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde BTK tarafından doğrudan verilebilir; 48 saat içinde hakim onayına sunulur. Türk hukukunda “unutulma hakkı” açıkça düzenlenmemiş olsa da KVKK m.11 (silme, yok etme, anonimleştirme hakkı), m.7 (işleme şartlarının ortadan kalkması) ve AYM Bülent Kılıç kararı (2013/5653) çerçevesinde arama motoru sonuçlarından isim çıkartma talebi hukuken mümkündür.
Platformların Uyum Yükümlülüğü
Yurt dışı kaynaklı sosyal ağlar (Meta, X, TikTok, YouTube) 5651 SK m.Ek-4 uyarınca Türkiye temsilcisi atamak ve verilen engelleme kararlarını 24-48 saat içinde uygulamakla yükümlüdür. Uymayan platformlara kademeli yaptırım uygulanır: (i) reklam yasağı, (ii) bant daraltma %50, (iii) bant daraltma %90, (iv) 10 milyon TL’ye kadar idari para cezası. Ulusal sağlayıcılar (yer sağlayıcılar) bildirimden itibaren 24 saat içinde içeriği kaldırmazlarsa idari para cezasına muhatap olurlar.
Erişim Engelleme Kararına İtiraz
Erişim engelleme kararına karşı 2 gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir (5651 SK m.9/8, CMK m.267-271 uygulanır). İtirazı farklı sulh ceza hakimliği inceler; yeniden inceleme mümkün değildir. Engellemenin hukuka aykırı olduğu tespit edilirse kaldırılır ve engellemeden doğan maddi-manevi zararlar için tazminat davası açılabilir (TBK m.49-50, 6098 SK).
Mevzuat Özeti
| Konu | Kanun / Madde | Uygulama |
|---|---|---|
| Katalog suç engellemesi | 5651 SK m.8 | BTK re’sen, 4 saat uygulama |
| Milli güvenlik tedbiri | 5651 SK m.8/A | 4 saat uygulama, 24 saat hakim onayı |
| Kişilik hakkı engellemesi | 5651 SK m.9 | Sulh ceza hakimi, 24 saat |
| Özel hayat engellemesi | 5651 SK m.9/A | BTK ivedi, 48 saat onay |
| Temsilci atama | 5651 SK m.Ek-4 | 1M+ günlük erişim |
| Yer sağlayıcı yükümlülüğü | 5651 SK m.5 | 24 saatte kaldırma |
| Engellemeye itiraz | 5651 SK m.9/8 | 2 gün içinde sulh ceza hakimliği |
| Unutulma hakkı | 6698 m.11, AYM Kılıç | Arama motoru çıkartma talebi |
| KVKK silme hakkı | 6698 m.7, 11 | Veri sorumlusuna başvuru |
Sıkça Sorulan Sorular
Hakkımda yalan haber var, doğrudan BTK’ya mı başvurmalıyım?
Hayır, BTK m.9 kapsamında kişilik hakkı ihlali için doğrudan başvuru kabul edilmemektedir; sulh ceza hakimliğine dilekçe verilir. BTK yalnız m.8 katalog suçları ve m.8/A milli güvenlik hallerinde re’sen işlem yapar.
Site geneli engelleme uygulanır mı?
5651 SK m.9/6 çerçevesinde URL bazlı engelleme esastır. Site geneli engelleme ancak URL bazlı teknik imkansızlık halinde uygulanır. Aksi kararlara karşı itiraz yolu açıktır ve Anayasa Mahkemesi kararlarında site engellemesi aşırı müdahale olarak değerlendirilebilmektedir.
Engelleme kararı Türkiye dışındaki içeriği de kapsar mı?
Türkiye’den erişim engellenir (DNS, IP veya URL bazlı); içerik yurt dışı sunucudaysa fiziki olarak kaldırılmasa dahi Türkiye’den ulaşılamaz. Temsilci atanmış platformlar, Türkiye bazlı kullanıcılar için coğrafi kısıtlama (geo-block) uygulayabilir.
İlgili Rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme içerir; erişim engelleme ve unutulma hakkı süreçlerinde bilişim avukatı ile görüşmeniz önerilir.