İnternet Erişim Engelleme ve Unutulma Hakkı 2026: 5651 SK Rehberi
İnternette erişim engelleme, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun m.8, m.8/A ve m.9/A çerçevesinde uygulanır. Siber Güvenlik Başkanlığı, sulh ceza hâkimliği veya yetkili makamların karar ve talepleriyle URL bazlı içerik çıkarma, site engelleme veya DNS bazlı yasaklama yapılır. Bu rehber; engelleme türleri, başvuru mercileri, süreleri ve itiraz yolları ile mağdur haklarını açıklar.
Güncel durum notu: 5651 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; iptal, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından (10/1/2024) dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. Kişilik hakkı ihlali nedeniyle artık m.9 üzerinden sulh ceza hâkimliğine başvurulamaz. Yürürlükteki yollar şunlardır: özel hayatın gizliliği için 5651 m.9/A (Siber Güvenlik Başkanlığına doğrudan başvuru), kişilik hakkı ihlali için TMK m.24-25 ve HMK m.389 vd. uyarınca hukuk mahkemesinde ihtiyati tedbir, sosyal ağ sağlayıcıya doğrudan başvuru için ise 5651 Ek m.4.
Erişim Engelleme Türleri
5651 SK çerçevesinde üç temel mekanizma bulunur: (1) m.8 idari engelleme — intihara yönlendirme, çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik, fuhuş, kumar, uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma gibi katalog suçlarda hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı karar verebildiği gibi erişimin engellenmesine re’sen Başkan da karar verir; kararın gereği en geç dört saat içinde yerine getirilir (m.8/5); (2) m.8/A milli güvenlik tedbiri — Cumhurbaşkanlığı veya yetkili bakanlıkların talebiyle Başkan karar verir, dört saat içinde uygulanır, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur ve hâkim kırk sekiz saat içinde karar verir; (3) m.9/A özel hayatın gizliliği — kişi Başkanlığa doğrudan başvurur, tedbir en geç dört saat içinde uygulanır; başvuran talebini yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar, hâkim kırk sekiz saat içinde karar verir.
Kişilik Hakkı ve Özel Hayat İhlalinde Başvuru Yolları
Özel hayatın gizliliği ihlallerinde başvuru m.9/A ile yapılır: yayının tam adresi (URL), ihlalin hangi açılardan gerçekleştiği ve kimlik bilgilerini ispatlayan bilgiler bildirilir; eksik bilgi varsa talep işleme konulmaz (m.9/A(2)). Erişimin engellenmesi ihlale konu yayın, kısım, bölüm, resim veya video bakımından URL bazlı uygulanır (m.9/A(4)). Diğer kişilik hakkı ihlallerinde (örneğin hakaret, itibar zedeleme) m.9 iptal edildiği için erişim engelleme başvurusu bu maddeye dayandırılamaz; içerik veya yer sağlayıcıya bildirim ile hukuk mahkemesinde TMK m.24-25 ve HMK m.389 vd. kapsamında tedbir ve tazminat talebi değerlendirilir.
Unutulma Hakkı ve 9/A Kapsamı
5651 SK m.9/A kapsamında özel hayatın gizliliği nedeniyle gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde erişimin engellenmesi doğrudan Başkanın emriyle yapılabilir; bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur, hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar (m.9/A(8)-(9)). Türk hukukunda “unutulma hakkı” açıkça düzenlenmemiş olsa da KVKK m.11 ve m.7 (silme, yok etme, anonim hâle getirme) ile Anayasa Mahkemesinin N.B.B. kararı (B. No: 2013/5653, 03/03/2016, Genel Kurul; internet haber arşivindeki habere ilişkin şeref ve itibarın korunması hakkı) çerçevesinde başvuru yolları vardır.
Platformların Uyum Yükümlülüğü
Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılar 5651 SK Ek m.4 uyarınca Türkiye’de temsilci belirlemek, m.9/A kapsamındaki başvurular dâhil kendilerine yapılan başvurulara en geç kırk sekiz saat içinde cevap vermek ve verilen engelleme kararlarını en geç dört saat içinde uygulamakla yükümlüdür. Temsilci yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere kademeli yaptırım uygulanır: on milyon TL idari para cezası, ardından otuz milyon TL ek idari para cezası, reklam yasağı ve iki aşamalı internet bant genişliği daraltması (yüzde elli, sonra yüzde doksan). Yer sağlayıcılar, hukuka aykırı içerikten Kanunun ilgili maddelerine göre haberdar edilmeleri hâlinde içeriği yayından çıkarmakla yükümlüdür (m.5/2); yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere idari para cezası verilebilir (m.5/6).
Erişim Engelleme Kararına İtiraz
m.8 kapsamında koruma tedbiri olarak verilen hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı kararlarına CMK hükümlerine göre itiraz edilebilir (m.8/2); Başkan tarafından verilen idari para cezalarına karşı 2577 sayılı Kanuna göre idari yargıya başvurulur (m.8/12). m.9/A’da hâkim kararına karşı CMK hükümlerine göre itiraz Başkan tarafından yapılır (m.9/A(6)). Engellemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülürse ilgililer yetkili yargı mercilerine başvurabilir ve haksız engellemeden doğan maddi-manevi zararlar için tazminat davası açılabilir (TBK m.49-50, 6098 SK).
Mevzuat Özeti
| Konu | Kanun / Madde | Uygulama |
|---|---|---|
| Katalog suç engellemesi | 5651 SK m.8 | Hâkim, mahkeme, savcı veya Başkan; 4 saat uygulama |
| Milli güvenlik tedbiri | 5651 SK m.8/A | 4 saat uygulama, 24 saat hâkim onayı, hâkim 48 saat |
| Özel hayat engellemesi | 5651 SK m.9/A | Başkanlığa başvuru, 4 saat uygulama, 24 saat içinde hâkim kararına sunma, 48 saat karar |
| Kişilik hakkı engellemesi | 5651 SK m.9 | AYM E.2020/76, K.2023/172 ile iptal edildi |
| Temsilci atama | 5651 SK Ek m.4 | 1M+ günlük erişim |
| Yer sağlayıcı yükümlülüğü | 5651 SK m.5 | Haberdar edilince yayından çıkarma, idari para cezası |
| Engellemeye itiraz | 5651 SK m.8/2, m.9/A(6), CMK | CMK hükümlerine göre itiraz |
| Unutulma hakkı | 6698 m.11, AYM N.B.B. | Veri sorumlusuna ve yargı yoluna başvuru |
| KVKK silme hakkı | 6698 m.7, 11 | Veri sorumlusuna başvuru |
Sıkça Sorulan Sorular
Hakkımda yalan haber var, doğrudan Siber Güvenlik Başkanlığına mı başvurmalıyım?
Özel hayatın gizliliğini ihlal eden bir yayın söz konusuysa 5651 m.9/A uyarınca Başkanlığa doğrudan başvurabilir ve talebinizi yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunmalısınız. Yalan haber özel hayatı ihlal etmiyorsa m.9 iptal edildiği için bu yol yoktur; içerik veya yer sağlayıcıya bildirim ile hukuk mahkemesinde TMK m.24-25 ve HMK m.389 vd. kapsamında tedbir ve tazminat talebi değerlendirilir.
Site geneli engelleme uygulanır mı?
5651 SK’da URL bazlı engelleme esastır (m.8/17, m.8/A(3)); m.9/A’da da erişim ihlale konu yayın, kısım, bölüm, resim veya videoya URL bazlı uygulanır (m.9/A(4)). Site geneli engelleme, teknik olarak URL bazlı engelleme yapılamadığı veya ihlalin bu yolla önlenemediği durumlarda m.8 ve m.8/A kapsamında verilebilir. İlgililer karara karşı yasal yollara başvurabilir.
Engelleme kararı Türkiye dışındaki içeriği de kapsar mı?
Türkiye’den erişim engellenir (DNS, IP veya URL bazlı); içerik yurt dışı sunucudaysa fiziki olarak kaldırılmasa dahi Türkiye’den ulaşılamaz. Temsilci atanmış platformlar, Türkiye bazlı kullanıcılar için coğrafi kısıtlama (geo-block) uygulayabilir.
İlgili Rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme içerir; erişim engelleme ve unutulma hakkı süreçlerinde bilişim avukatı ile görüşmeniz önerilir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.