Adli Kontrol Tedbirleri (CMK m.109) — İtiraz, Kaldırma ve Uygulama Rehberi 2026

Adli kontrol; tutuklamanın ağırlığını taşıyamayan ancak şüphelinin kaçma, delil karartma veya suç işlemeye devam etme risklerinin yönetilmesi gereken durumlarda uygulanan bir koruma tedbiridir. 5271 sayılı CMK m.109 ve devamı maddeleri kapsamında, hâkimin kararıyla farklı seçeneklerle (yurt dışına çıkış yasağı, karakola imza, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe gibi) verilebilir. Tutuklama ile aynı koşulları gerektirir ancak daha az özgürlük kısıtlayıcıdır.

Adli Kontrol Nedir? Hukuki Nitelik ve Amaç

Adli kontrol, CMK m.109 ile düzenlenen ve tutuklamaya alternatif olarak uygulanan bir koruma tedbiridir. Amaç; kovuşturmanın selameti ile şüphelinin özgürlüğü arasında denge kurmaktır. Orantılılık ilkesi gereği, aynı amaca daha hafif bir tedbirle ulaşılabiliyorsa tutuklama yerine adli kontrol tercih edilmelidir. AİHS m.5 ve Anayasa m.19 kapsamında kişi özgürlüğüne en az müdahale prensibi esastır.

Uygulamada cumhuriyet savcısının talebi veya mahkemenin re’sen kararı ile verilebilir. Şüpheli/sanık açısından, tutukluluğun devamı yerine adli kontrole çevrilmesi talep edilebilir.

CMK m.109 Adli Kontrol Seçenekleri

Kanun, somut olaya göre uygulanabilecek birden çok seçeneği sıralar: yurt dışına çıkış yasağı, belirli bir yerleşim yerini terk etmeme, belirli bir yere gidememe, karakola/savcılığa imza atma, sürücü belgesinin geçici alınması, tedavi/danışmanlığa tabi tutulma, teminat verme, silah bulundurmama, aile/mesken yakınlaşma yasağı, konutu terk etmeme (ev hapsi) ve elektronik izleme (kelepçe) seçenekleri uygulanabilir. Bu seçenekler tek başına veya birlikte hükmedilebilir; oranlılık ilkesi somut dosyadaki risk düzeyine göre belirlenir.

Süre ve Süreye Etki

Ağır cezalık olmayan işlerde adli kontrol soruşturmada en çok iki yıl uygulanabilir, bir defaya mahsus bir yıl uzatılabilir (CMK m.110/A). Kovuşturma aşamasında hüküm kesinleşinceye kadar devam edebilir. Adli kontrol süresi, kural olarak cezadan mahsup edilmez; ancak konutu terk etmeme ve elektronik izleme (ev hapsi niteliğindeki ağır tedbirler) belirli koşullarda mahsup edilebilmektedir.

İtiraz Usulü (CMK m.267-271)

Adli kontrol kararına, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, kararı veren makama verilir ve ilgili ceza mahkemesi tarafından incelenir (Sulh Ceza Hakimliği kararına yakın yer Sulh Ceza, Asliye/Ağır Ceza kararına ise BAM Ceza Dairesi veya aynı yargı çevresindeki bir üst mahkeme). İtiraz dilekçesinde tedbirin orantılı olmadığı, güvence altına alınmak istenen amaca daha hafif bir tedbirle ulaşılabileceği ve risk unsurlarının somut olmadığı ayrıntılı açıklanmalıdır.

Kaldırma ve Değiştirme Talebi (CMK m.111)

Şüpheli/sanık veya müdafi, koşullar değiştikçe tedbirin kaldırılmasını ya da daha hafifine çevrilmesini her zaman talep edebilir. Tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi için yeni bir gelişme (örneğin tanık dinlendi, belgeler toplandı, sağlık sorunu ortaya çıktı, iş kaybı gündeme geldi) gerekçe yapılır. Cumhuriyet savcısının görüşü alınır; mahkeme üç iş günü içinde karar verir.

İhlal Halinde Sonuçları

Adli kontrol tedbirine uyulmaması halinde tutuklamaya çevrilebilir (CMK m.112). Ancak bu otomatik değildir; mahkeme, ihlalin ağırlığını, kasıt unsurunu ve mazeretleri değerlendirir. Sağlık, zorunluluk halleri veya teknik arıza gibi durumlar mazeret teşkil edebilir; belgelendirilmesi önemlidir. Tek başına bir imza eksikliği genellikle tutuklamaya çevrilmez.

Teminat ve Güvence (CMK m.113-115)

Adli kontrolün bir türü olarak teminat verme; zarar tazmini, yargılama giderleri ve muhtemel ceza/tazminatı karşılamaya yönelik olarak para veya kıymetli evrak depolanması ile uygulanır. Beraat veya düşme halinde teminat iade edilir; mahkumiyet halinde öncelikle mağdurun zararı ve yargılama giderlerine mahsup edilir.

Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar

Madde	Konu	Uygulama
CMK m.109	Adli kontrol — genel hüküm ve seçenekler	Tutuklamaya alternatif, orantılılık ilkesi
CMK m.110	Süre	Ağır cezalık olmayanlarda en çok 2 yıl + 1 yıl uzatma
CMK m.110/A	Kovuşturmada süre	Hüküm kesinleşinceye kadar
CMK m.111	Kaldırma/değiştirme	Her zaman talep edilebilir
CMK m.112	İhlal sonucu	Tutuklamaya çevrilebilir
CMK m.113-115	Teminat/güvence	Para, kıymetli evrak depo
CMK m.267-271	İtiraz usulü	7 gün içinde, yazılı
AY m.19	Kişi özgürlüğü ve güvenliği	En az müdahale ilkesi
AİHS m.5	Özgürlük hakkı	Orantılılık denetimi
TCK m.63	Mahsup	Konutu terk etmeme/elektronik izleme için

Sıkça Sorulan Sorular

Adli kontrol süresi cezamdan düşer mi?

Kural olarak hayır; ancak konutu terk etmeme ve elektronik izleme gibi özgürlüğü ağır kısıtlayan adli kontrol türleri mahkemenin takdirine göre cezadan mahsup edilebilmektedir. TCK m.63 ve 5275 SK çerçevesinde somut karar incelenmelidir.

Yurt dışına çıkış yasağı ne kadar sürer?

Soruşturmada en çok iki yıl, bir yıl uzatma ile üç yıla kadar; kovuşturmada hüküm kesinleşinceye kadar. Koşullar değiştiğinde CMK m.111 kapsamında her zaman kaldırılması talep edilebilir.

İmza atmayı bir gün unutursam tutuklanır mıyım?

Kural olarak tek seferlik ve mazeretli ihlal tutuklamaya çevirme nedeni sayılmaz. Ancak mazeretin belgelenmesi (sağlık raporu, iş belgesi, ulaşım kanıtı) ve dilekçe ile bildirilmesi büyük önem taşır; tekrarlayan ihlaller riski artırır.

İlgili Rehberler

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.

Adli Kontrol Tedbirleri (CMK m.109) — İtiraz, Kaldırma ve Uygulama Rehberi 2026