Adli Kontrol Tedbirleri (CMK m.109) — İtiraz, Kaldırma ve Uygulama Rehberi 2026

Kısa cevap: Adli kontrol, tutuklama nedenleri bulunduğu hâlde şüpheliyi tutuklamak yerine yurt dışına çıkış yasağı, imza, konutu terk etmeme gibi yükümlülüklere bağlayan tedbirdir (CMK m.109). Karara iki hafta içinde itiraz edilebilir; kaldırılması veya hafifletilmesi de istenebilir.

Son güncelleme: 11 Kasım 2026

Adli kontrol nedir?

CMK m.109/1’e göre soruşturmada m.100’deki tutuklama nedenleri varsa şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Kanun tutuklama yasağı öngördüğü hâllerde de adli kontrol uygulanabilir (m.109/2). Tutukluluk süresi dolduğu için salıverilen kişi hakkında da adli kontrol kararı verilebilir (m.109/7).

Soruşturmada karar, Cumhuriyet savcısının istemiyle sulh ceza hâkimi tarafından verilir (m.110/1); kovuşturmada davaya bakan mahkeme de aynı yetkiye sahiptir (m.110/3). Tutuklama istenirken savcı, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını gerekçede göstermek zorundadır (m.101/1-2). Tutuklama ile adli kontrol arasındaki farkı ayrıca tutuklama ve adli kontrol karşılaştırması sayfasında anlattık.

Hangi yükümlülükler verilebilir?

Hâkim, m.109/3’te sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçını birlikte uygulayabilir. Uygulamada en sık karşılaşılanlar:

  • Yurt dışına çıkamamak (a bendi).
  • İmza: hâkimin belirlediği yere, belirtilen sürelerde düzenli başvurmak (b bendi).
  • Ev hapsi olarak bilinen konutunu terk etmemek (j bendi); belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek veya belirli yerlere gitmemek (k, l bentleri).
  • Taşıt kullanamamak ve gerektiğinde sürücü belgesini teslim etmek (d bendi); hâkim veya savcı meslekî araç kullanımına izin verebilir (m.109/5).
  • Bağımlılık tedavisi dâhil tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak (e bendi).
  • Güvence yatırmak, silah bulundurmamak, mağdurun hakları için güvence göstermek, aile ve nafaka yükümlülüklerine güvence vermek (f, g, h, i bentleri).

Güvence yatırılmışsa kararda güvencenin neyi karşıladığı ayrı ayrı gösterilir; güvence, usul işlemlerinde hazır bulunmayı ve sırasıyla katılanın masrafları ile zararın giderilmesi, kamusal giderler ve para cezalarının ödenmesini sağlar (m.113).

Adli kontrol ne kadar sürer?

CMK m.110/A’ya göre:

  • Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir.
  • Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok üç yıl; zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatılabilir. Uzatma toplamda üç yılı, maddede sayılan devlete karşı suçlar ve terör suçlarında dört yılı geçemez.
  • Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır.

Ayrıca adli kontrolün devamının gerekip gerekmediği en geç dört ayda bir değerlendirilir: soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme kendiliğinden karar verir (m.110/4).

Adli kontrol süresi cezadan düşer mi?

Kural olarak hayır (m.109/6). İstisnalar tedavi veya muayene tedbiri (e bendi) ile konutu terk etmeme (j bendi) yükümlülüğüdür. Konutu terk etmeme altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün sayılır.

Adli kontrol kararına itiraz

Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (m.111/2). İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine tutanağa geçirilen beyanla yapılır (m.268/1). Kararı veren hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir (m.268/2).

Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına itirazı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (m.268/3-b). Asliye ceza mahkemesinin kararına itirazı ise yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (m.268/3-c). Sulh ceza hâkimliği işleri asliye ceza hâkimi tarafından görülüyorsa inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanındadır (m.268/3-b). İtiraz, tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma kararı ayrıca verilebilir (m.269). Bu süre içinde imza ve diğer yükümlülüklere uymaya devam etmek gerekir.

Tutuklama kararına itiraz ayrı bir konudur; onu tutuklamaya itiraz rehberinde anlattık. Dilekçenin yapısı için tutukluluğa itiraz dilekçesi örneği sayfasına bakılabilir.

Kaldırma veya hafifletme talebi

İtirazdan ayrı olarak şüpheli veya sanık, yükümlülüklerin kaldırılmasını, değiştirilmesini ya da bazılarından geçici olarak muaf tutulmayı isteyebilir; hâkim veya mahkeme savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (m.111/1, m.110/2). Bu talepte genellikle dosyadaki değişiklik anlatılır: deliller toplanmış olabilir, tanıklar dinlenmiş olabilir, iş, sağlık veya aile durumu tedbirle uyumsuz hâle gelmiş olabilir. Somut olayda hangi gerekçenin ağır basacağı dosyaya göre değişir.

Yükümlülüğe uymazsanız ne olur?

Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, verilebilecek cezanın süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir (m.112/1). Kanun “isteyerek” uymamayı aradığı için hastalık, kaza gibi bir engel varsa bunun belgeyle ve gecikmeden dosyaya bildirilmesi önemlidir. Tutukluluk süresi dolduğu için verilen adli kontrolün ihlalinde verilecek tutuklama, ağır ceza işlerinde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı geçemez (m.112/2).

Şüpheli, sanık ve yakını için yol haritası

  • Kararın bir örneğini alın; hangi yükümlülüğün, hangi gün ve yerde uygulanacağını not edin.
  • İtiraz düşünüyorsanız iki haftalık süreyi kararı öğrendiğiniz günden hesaplayın.
  • İmza günlerini kaçırmayın; engel çıkarsa belgesini saklayın ve dosyaya bildirin.
  • Yurt dışı yasağı veya ev hapsi iş ve aile hayatını ciddi biçimde etkiliyorsa kaldırma ya da değiştirme talebini değerlendirin.
  • Yakınlar, şüphelinin iş, sağlık ve aile durumunu gösteren belgeleri toplayabilir; bu belgeler kaldırma talebinde işe yarar.

Sıkça Sorulan Sorular

Adli kontrol şartıyla serbest bırakılmak ne demek?

Tutuklama yerine kişi serbest bırakılır, ancak hâkimin belirlediği yükümlülüklere (imza, yurt dışı yasağı, konutu terk etmeme gibi) uymak zorundadır (CMK m.109).

Adli kontrol ne kadar sürer?

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl, zorunlu hâllerde bir yıl uzatmayla; ağır ceza işlerinde en çok üç yıl, gerekçeli uzatmayla. Çocuklarda süreler yarıdır (CMK m.110/A).

Adli kontrole itiraz süresi kaç gündür?

Kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır; itiraz kararı veren mercie yapılır (CMK m.268/1).

İmza atmayı bir gün kaçırırsam tutuklanır mıyım?

Kanun, yükümlülüğü isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında tutuklama kararı verilebileceğini söyler (CMK m.112/1). Engeliniz varsa belgesiyle hemen bildirin; değerlendirme mahkemenin takdirindedir.

Ev hapsinde geçen süre cezadan düşer mi?

Kısmen. Konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen sürenin tamamı değil, her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün sayılır (CMK m.109/6).

Hangi tedbirin, ne kadar süreyle ve hangi gerekçeyle verildiği dosyadan dosyaya değişir; somut dosyanın incelenmesi gerekir.

Resmî kaynaklar

İlgili rehberler

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com