Fikir ve Sanat Eserleri Davaları

Fikir ve sanat eserleri davalarının temel dayanağı 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’dur (FSEK). Kanun, eser sahibine hem manevi haklar (m.13-19) hem mali haklar (m.20-25) tanır; bu haklara tecavüz hâlinde eser sahibi tecavüzün ref’i (m.66), men’i (m.69) ve tazminat (m.70) davalarını birlikte veya ayrı ayrı açabilir.

Son güncelleme: Eylül 2026 — eser türleri, mali/manevi haklar ve dava türleri madde numaralarıyla güncellendi.

FSEK’te eser sayılan dört tür

FSEK m.2-5, koruma altındaki eserleri dört ana kategoride sayar: ilim ve edebiyat eserleri (m.2 — kitap, makale, bilgisayar programları dahil), musiki eserleri (m.3), güzel sanat eserleri (m.4 — resim, heykel, mimarlık eserleri, fotoğraflar dahil) ve sinema eserleri (m.5). Bir çalışmanın bu kategorilerden birine girmesi tek başına yetmez; ayrıca “sahibinin hususiyetini taşıması” (özgün, kişisel bir yaratım olması) gerekir — sıradan, herkesin aynı şekilde üreteceği bir çalışma eser sayılmaz.

Manevi haklar ve mali haklar ayrımı

Tecavüz hâlinde açılabilecek davalar

FSEK m.66, hem manevi hem mali haklara tecavüzde ortak bir dava yolu tanır: “Manevi ve mali hakları tecavüze uğrıyan kimse tecavüz edene karşı tecavüzün ref’ini dava edebilir.” Kritik bir kural: tecavüz edenin kusuru şart değildir — kusursuz sorumluluk esastır. Mahkeme, tecavüzün kapsamını ve varsa kusurun ağırlığını değerlendirerek gerekli gördüğü önlemlere (ürünlerin toplatılması, imhası vb.) karar verir. m.69 tecavüzün men’i (durdurulması) davasını, m.70 ise tazminat davasını ayrı ayrı düzenler; üç dava türü birlikte de açılabilir.

Yetkili mahkeme kolaylığı

FSEK m.66 son fıkrası, eser sahibine önemli bir usul kolaylığı tanır: “Eser sahibi, ikamet ettiği yerde de tecavüzün ref’i ve men davası açabilir.” Bu, genel yetki kuralının aksine (davalının ikametgâhı) davacıya ek bir seçenek sunar — eser sahibi kendi ikametgâhında dava açarak yargılama masraflarını ve zaman kaybını azaltabilir.

Cezai boyut

FSEK m.71 vd., manevi, mali veya bağlantılı haklara kasten tecavüz edilmesini ayrıca suç olarak düzenler ve hapis cezası öngörür. Hukuk davası ile ceza davası birbirinden bağımsız yürütülebilir; biri diğerinin şartı değildir. Soruşturma ve kovuşturma m.75 çerçevesinde yürütülür.

Süre tablosu

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgisayar programları FSEK kapsamında korunur mu?

Evet; FSEK m.2, bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eserleri kategorisinde açıkça sayar ve hazırlık tasarım materyali de dahil olmak üzere korumaya tabi tutar.

Fotoğraflarım izinsiz kullanılıyor, hangi davayı açmalıyım?

Fotoğraflar FSEK m.4 kapsamında güzel sanat eseri sayılabilir (özgünlük şartıyla); mali haklara tecavüz varsa m.66’ya dayalı ref’-men’-tazminat davası birlikte açılabilir.

Sosyal medyada paylaştığım yazımı biri kendi adına yayımladı, ne yapabilirim?

Bu, hem manevi hakların (adın belirtilmesi, m.15) hem mali hakların (çoğaltma/yayma) ihlalidir; tecavüzün ref’i ve varsa tazminat talep edilebilir.

Eser sahibinin kusuru olmayan bir yayınevi de sorumlu tutulabilir mi?

FSEK m.66/2 uyarınca tecavüz, bir işletmenin temsilcisi veya çalışanı tarafından işlenmişse işletme sahibi hakkında da dava açilabilir; kusur şart değildir.

Ortak yazılan bir eserde haklar nasıl kullanılır?

Birden fazla eser sahibi varsa (m.9-10), haklar eser sahipleri arasındaki elbirliği veya iştirak esasına göre kullanılır; genellikle oybirliği aranır.

İşverenim adına yaptığım çalışmanın mali hakları kime ait?

Kural olarak eseri fiilen yaratan gerçek kiȅŸi eser sahibidir; ancak hizmet ilişkisi çerçevesinde üretilen eserlerde mali hakların kullanımı iş/hizmet sözleşmesindeki düzenlemeye göre işverene devredilmiş olabilir.

Eserimi izinsiz kullanan kişiye karşı hem hukuk hem ceza davası açabilir miyim?

Evet; hukuk davası (tazminat, ref’, men’) ile ceza davası (m.71 vd.) birbirinden bağımsızdır ve birlikte yürütülebilir.

Alıntı (iktibas) her zaman izin gerektirir mi?

Hayır; FSEK m.35 belirli şartlarla (kaynak gösterme, amaçla sınırlı olma vb.) iktibas serbestisi tanır — ancak bu istisnanın sınırları aşılırsa tecavüz oluşur.

Tecavüzün ref’i davasında hangi mahkemeye gitmeliyim?

Genel yetki kuralı davalının ikametgâhı olmakla birlikte, FSEK m.66 son fıkrası eser sahibine kendi ikametgâhında dava açma imkânı da tanır.

İlgili Hizmet Alanlarımız

Bürommuz eser sahipliği uyuşmazlıkları, telif hakkı ihlaline dayalı tazminat davaları ve fikri mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin ceza şikâyetlerinde destek vermektedir.

ResmÞ Kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — mevzuat.gov.tr

Hazırlayan

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu