Marka lisans sözleşmesi, tescilli bir markanın kullanım hakkının bedel karşılığında (veya bedelsiz) bir başkasına devredilmesini sağlayan, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 24. maddesinde düzenlenen sözleşme türüdür. Uygulamada en çok karşılaşılan sorun, sözleşmenin geçerli olmasıyla üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir olması arasındaki farkın gözden kaçırılmasıdır — SMK m.148/5 bu ikisini birbirinden ayırır ve sicile tescil edilmeyen bir lisansın iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hiçbir hükmü olmamasına yol açar.
- Temel düzenleme: SMK m.24 (lisans türleri ve tarafların yükümlülükleri) + SMK m.148 (hukuki işlemlerin şekli ve sicile kaydı).
- İki tür lisans: İnhisari (tekelci) lisans ve inhisari olmayan lisans; sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari sayılmaz (SMK m.24/2).
- Kritik şekil şartı: Lisans sözleşmesi yazılı şekle tabidir; noter onayı yalnızca devir sözleşmeleri için zorunludur, lisans için aranmaz (SMK m.148/4).
- Sicile tescil edilmezse ne olur: Sözleşme taraflar arasında geçerli kalır ama iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (SMK m.148/5) — bu, marka devri veya haciz gibi işlemlerde lisans hakkının kaybına yol açabilir.
- Yetkisiz lisans vermenin cezası: Başkasına ait marka üzerinde yetkisiz şekilde lisans veren kişi 2-4 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıyla karşılaşır (SMK m.30/3).
Son güncelleme: Eylül 2026 — SMK m.24 ve m.148 hükümleri, tescil zorunluluğunun sonuçları ve güncel Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarıyla içerik yeniden yazıldı.
Marka lisans sözleşmesi nedir, hangi türleri vardır?
SMK m.24/1 uyarınca marka hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu olabilir. Kanun iki tür lisans tanır: inhisari (tekelci) lisans ve inhisari olmayan lisans. Sözleşmede açıkça belirtilmemişse lisans inhisari sayılmaz — yani lisans veren, aynı markayı başka kişilere de lisanslamaya devam edebilir. İnhisari lisans verildiğinde ise lisans veren başkasına ayrı bir lisans veremez ve hakkını sözleşmede açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz (SMK m.24/2). Aksi kararlaştırılmamışsa lisans alan, aldığı hakları üçüncü kişiye devredemez veya alt lisans veremez (SMK m.24/3); bu nedenle alt lisans verme yetkisinin sözleşmede ayrıca ve açıkça düzenlenmesi gerekir.
Şekil şartı ve sicile tescil zorunluluğu
SMK m.148/4, marka üzerindeki hukuki işlemlerin (devir, lisans, rehin dahil) yazılı şekle tabi olduğunu söyler; ancak noter onayı yalnızca devir sözleşmeleri için aranan bir geçerlilik şartıdır, lisans sözleşmesi için noter onayı zorunlu değildir. Buna karşılık lisans sözleşmesinin sicile kaydı ayrı bir işlemdir ve tarafların talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikte belirtilen diğer şartların yerine getirilmesiyle yapılır (m.148/5). Sicile kaydedilmeyen bir lisans sözleşmesi taraflar arasında geçerliliğini korur, ancak iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Bu ayrım pratikte en sık şu durumlarda sorun yaratır: marka, lisans verenin bilgisi dışında bir başkasına devredilir veya haczedilirse, sicile kayıtlı olmayan lisans sahibi yeni malike veya haciz alacaklısına karşı hakkını koruyamayabilir.
Tarafların hak ve yükümlülükleri
| Taraf | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| Lisans veren | Lisans alanın ürettiği mal/sunduğu hizmetin kalitesini garanti edecek önlemleri almak | SMK m.24/4 |
| Lisans alan | Sözleşmedeki şartlara (kullanım alanı, süre, kalite standardı) uymak | SMK m.24/4 |
| Lisans alan | Aksi kararlaştırılmadıkça alt lisans vermemek / hakkı devretmemek | SMK m.24/3 |
| Her iki taraf | Sözleşmeyi yazılı yapmak ve sicile tescil ettirmek (üçüncü kişilere karşı korunmak için) | SMK m.148/4-5 |
Sözleşme şartlarına aykırı davranan lisans alan bakımından SMK m.24/4’ün son cümlesi önemlidir: marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını doğrudan lisans alana karşı ileri sürebilir — yani sözleşme ihlali yalnızca borçlar hukuku anlamında tazminat değil, marka hakkına tecavüz iddiasının da kapısını açabilir.
Lisans sözleşmesine aykırılığın sonuçları — tecavüz ve cezai hükümler
| Fiil | Madde | Sonuç |
|---|---|---|
| Lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek | SMK m.29/1-ç | Marka hakkına tecavüz — hukuk davası (tazminat, men, ref’i) |
| Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka üzerinde lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunma | SMK m.30/3 | 2 – 4 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası |
| Sicile kaydedilmemiş lisansın üçüncü kişiye karşı ileri sürülmesi | SMK m.148/5 | İyiniyetli üçüncü kişiye karşı hukuken sonuç doğurmaz |
İnhisari lisans sahibinin dava açma hakkı
Uygulamada sık sorulan bir soru: markaya tecavüz edildiğinde davayı marka sahibi mi, yoksa inhisari lisans sahibi mi açacak? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin yaklaşımına göre, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa inhisari lisans sahibi, marka sahibinin açabileceği tecavüz davalarını kendi adına açabilir; ancak bu, marka hakkı sahibinin dava açma hakkını ortadan kaldırmaz — ikisi birlikte var olabilir. Bu ilke önceki 556 sayılı KHK m.21 döneminde şekillenmiş olsa da, SMK m.24’ün benzer düzenlemesi karşısında mahkemelerce uygulanmaya devam etmektedir; sözleşmede dava açma yetkisinin kimde olduğunun ayrıca ve açıkça düzenlenmesi ihtilafı baştan önler.
Süreler ve başvuru yolları
| İşlem | Süre / mercii |
|---|---|
| Lisans sözleşmesinin sicile tescili | Süre sınırı yok; taraflardan birinin talebiyle TÜRKPATENT’e her zaman yapılabilir |
| Marka hakkına tecavüz davası (hukuk) | Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi; zamanaşımı TBK m.72 uyarınca zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl |
| Cezai şikâyet (SMK m.30) | Şikâyete tabi; fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay, her hâlde 8 yıl (TCK m.66, m.73) |
| İlk derece mahkemesi kararına istinaf | Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta (HMK m.345) |
Yargı Kararları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 03.07.2025, E. 2024/6719, K. 2025/4818: SMK m.148/5 uyarınca TÜRKPATENT siciline tescil edilmeyen marka lisans sözleşmesinin, markayı sicile güvenerek iyiniyetle devralan üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceğine, davacının markayı devraldığı sırada lisans sözleşmesinden bilgisi olduğu ispatlanmadıkça iyiniyetli üçüncü kişi sayılacağına hükmedilmiştir.
https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1177451800 — erişim tarihi: 07.09.2026
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 19.01.2015, E. 2014/15585, K. 2015/598: İnhisari marka lisans sözleşmesiyle kullanım hakkı devredilen markaya karşı işlenen tecavüzde, dava açma hakkının hem inhisari lisans sahibine hem de marka hakkı sahibine ait olduğu; lisans alana tanınan dava hakkının marka sahibinin dava hakkını ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir. Karar, o dönem yürürlükteki 556 sayılı KHK m.21 esas alınarak verilmiştir; ilke SMK m.24’ün benzer düzenlemesi karşısında güncelliğini korumaktadır.
https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/166392200 — erişim tarihi: 07.09.2026
Sıkça Sorulan Sorular
Marka lisans sözleşmesi noterden mi yapılmalı?
Hayır. SMK m.148/4’e göre noter onayı yalnızca marka devir sözleşmeleri için geçerlilik şartıdır. Lisans sözleşmesi yazılı şekilde yapılması yeterlidir, noter onayı zorunlu değildir; ancak ispat kolaylığı açısından noter onaylı yapılması tercih edilebilir.
Lisans sözleşmesini sicile tescil ettirmezsem sözleşme geçersiz mi olur?
Hayır, taraflar arasında geçerliliğini korur. Sorun, sözleşmenin üçüncü kişilere karşı ileri sürülememesidir — örneğin marka başka birine devredilir veya haczedilirse, tescilsiz lisans sahibi yeni hak sahibine karşı korunamayabilir.
İnhisari (tekelci) lisans ile inhisari olmayan lisans arasındaki fark nedir?
İnhisari lisansta lisans veren, aynı marka için başka birine lisans veremez ve hakkını açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi de kullanamaz. İnhisari olmayan lisansta lisans veren markayı hem kendisi kullanabilir hem başkalarına lisanslamaya devam edebilir.
Lisans sözleşmesinde süre belirtilmezse ne olur?
Kanun bu konuda açık bir varsayım öngörmez; süre sözleşmede belirlenmelidir. Süre belirtilmemesi ihtilaf riskini artırır, bu nedenle sözleşmede süre ve sona erme koşullarının açıkça düzenlenmesi önerilir.
Lisans alan, aldığı hakkı bir başkasına devredebilir mi?
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa hayır; SMK m.24/3 uyarınca lisans sahipleri haklarını üçüncü kişiye devredemez veya alt lisans veremez. Alt lisans yetkisi isteniyorsa sözleşmede ayrıca düzenlenmelidir.
Lisans alan, kalite standartlarına uymazsa ne olur?
Marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını doğrudan lisans alana karşı ileri sürebilir (SMK m.24/4); bu, sözleşmenin feshi ve tazminat talebinin yanı sıra, somut olayın niteliğine göre marka hakkına tecavüz iddiasına da dönüşebilir.
Marka lisans sözleşmesi kira sözleşmesinden farklı mı değerlendirilir?
Evet, marka lisansı sınai mülkiyet hakkına özgü, SMK’da ayrıca düzenlenmiş bir sözleşme türüdür; genel hükümler bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşmelere ilişkin ilkeleri (sözleşme özgürlüğü, ifa, temerrüt) tamamlayıcı olarak uygulanır, ancak kira sözleşmesi hükümleri kıyasen uygulanmaz.
Yetkisiz kişi markam üzerinde lisans verirse ne yapabilirim?
SMK m.30/3 bu fiili 2-4 yıl hapis ve adli para cezasıyla cezalandırır; ayrıca marka hakkına tecavüz nedeniyle hukuk davası (tespit, men, tazminat) açılabilir. Şikâyet ve dava için vakit kaybetmeden delillerin (sözleşme örneği, yazışmalar) toplanması önemlidir.
Ortak marka veya garanti markasında lisans farklı mı işler?
Evet, SMK m.148/7 uyarınca garanti markasının veya ortak markanın devri ya da ortak marka için lisans verilmesi, ancak sicile kayıt hâlinde geçerli olur — burada tescil yalnızca üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik değil, geçerlilik şartıdır.
Lisans sözleşmesi sona erdiğinde eski lisans alan markayı kullanmaya devam ederse ne olur?
Sözleşme sona erdikten sonra markanın kullanılmaya devam edilmesi, marka hakkına tecavüz oluşturur; marka sahibi tecavüzün tespiti, durdurulması ve varsa maddi/manevi tazminat talep edebilir.
İlgili Hizmet Alanlarımız
Bürommuz marka lisans sözleşmelerinin hazırlanması, TÜRKPATENT nezdinde sicile tescili, lisans ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava ve icra takibi ile marka tescili ve itiraz süreçlerinde müvekkillerine destek vermektedir. Lisans sözleşmesi görüşmeleri öncesinde sözleşme taslağının incelenmesi, ihtilaf çıktıktan sonraki aşamalara göre çok daha düşük maliyetli bir önlemdir.
Resmî Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m.24 (Lisans) — mevzuat.gov.tr
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m.148 (Hukuki işlemler) — mevzuat.gov.tr
Hazırlayan
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu