Acentelik Sözleşmesi ve Denkleştirme Tazminatı TTK 102-123 2026

TTK 102-123 acentelik sözleşmelerini düzenler. Acente müvekkil adına ve hesabına aracılık yapan bağımsız ticari temsilcidir. Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra TTK m.122/1’deki koşullar gerçekleşmişse acente denkleştirme tazminatı isteyebilir; ancak acentenin feshi haklı gösterecek bir eylem olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi veya acentenin kusuru nedeniyle müvekkilin haklı sebeple feshetmesi hâlinde bu istem doğmaz (TTK m.122/3). Bu tazminat kanun ile düzenlenen özel bir koruma mekanizmasıdır.

Acente Tanımı ve Türleri

Ticari aracılık, sözleşme yapmaya aracılık, sözleşme yapma yetkisi ve istisnai acentelik türleri mevcuttur. Müvekkile bağlılık, süreklilik ve bağımsızlık acentelik ilişkisinin temel unsurlarıdır. Komisyoncu, simsar gibi benzer kurumlarla farkları Yargıtay içtihatlarında açıklanır.

Sözleşme Şekli ve İçeriği

Acentelik sözleşmesi için kanunda genel bir şekil şartı öngörülmemiştir; pratikte yazılı yapılması tercih edilir. TTK m.104 ise aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça müvekkilin aynı yer ve ticaret dalında birden fazla acente atayamayacağını düzenler. Müvekkilin ürün veya hizmet portföyü, acentenin yetki alanı, komisyon oranı, sözleşme süresi ve fesih koşulları sözleşmede yer alır.

Denkleştirme Tazminatı (TTK 122)

Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra müvekkil acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde önemli menfaatler elde ediyor, acente ücret isteme hakkını kaybediyor ve ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa acente denkleştirme tazminatı isteyebilir (TTK m.122/1). Tazminat miktarı acentenin müvekkile kazandırdığı yeni müşteri portföyü ve acentenin kayıp komisyonlarından hesaplanır. Tazminat, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz (TTK m.122/2).

Rekabet Yasağı

TTK 123 sözleşme sonrası rekabet yasağını düzenler. Acentenin sözleşme sona erdikten sonra müvekkilin alanında rekabet etmesi en fazla 2 yıl süreyle yasaklanabilir. Yasağa uygun tazminat ödenmesi gerekir. Aksi halde yasak kısmi veya tamamen iptal edilir.

Komisyon Hakkı (TTK 113)

Acente, müvekkili için gerçekleşen sözleşmelerden komisyon hakkı kazanır. Komisyon oranı sözleşme ile belirlenir. Müvekkil sözleşmeyi kendi kusuruyla yerine getirmezse dahi acente komisyon hakkını talep edebilir. Üçüncü kişinin işlemi yerine getirmeyeceği kesinleşirse acentenin ücret hakkı düşer ve ödenmiş tutarlar geri verilir (TTK m.114/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Denkleştirme tazminatı nasıl hesaplanır?

Tazminat uygun miktarda bilirkişi raporu ile belirlenir ve acentenin son beş yıllık yıllık komisyon ortalamasını aşamaz (TTK m.122/2).

Süresiz acentelik sözleşmesi nasıl feshedilir?

Süresiz sözleşmelerde ihtarname ile ihbar süresi verilir. Kanun veya sözleşme belirli süreleri öngörür.

Acente müvekkilin müşterisinden mi sorumlu?

Sadece aracılık acentesi müşterinin ödemesinden sorumlu değildir. Garantörlü acentelik farklı düzenlenir.

Rekabet yasağı tazminatsız geçerli mi?

Hayır. TTK 123 uygun tazminat ödenmesi şartını arar. Ödemesiz yasak hükümsüz olabilir.