Deniz Sigortası 2026 | TTK m.1401 vd. Rehberi

Deniz sigortası, 6102 sayılı TTK’da ayrı bir bölüm olarak değil, genel sigorta hükümleri (m.1401 vd.) ve mal sigortası hükümleri (m.1453 vd.) çerçevesinde uygulanan ve denizcilik faaliyetleri ile bağlantılı rizikoları teminat altına alan özel bir sigorta türüdür. Gemi (hull), yük (kargo), navlun, acil yardım (salvage) ve sorumluluk sigortası gibi alt türleri kapsar. Genel sigorta hükümlerinden farklı olarak denizcilik pratiği ve uluslararası kurallar (Marine Insurance Act, ICC clauses) dikkate alınır. Bu rehberde deniz sigortasının özel hükümleri ve uygulaması ele alınmaktadır.

Deniz Sigortasının Konusu ve Türleri

TTK m.1453/1 uyarınca rizikonun gerçekleşmemesinde menfaati bulunan herkes bu menfaatini mal sigortası ile teminat altına alabilir; deniz sigortası bu genel ilkenin denizcilik alanındaki uygulamasıdır. Başlıca alt türler:

Gemi sigortası (Hull Insurance): geminin kendisinin hasar veya kaybına karşı teminat
Yük (kargo) sigortası: taşınan malların kaybı, hasarı veya çalınması
Navlun sigortası: taşıma bedeli alacağının tehlikeye girmesi
Sorumluluk sigortası (P&I): armatörün üçüncü kişilere karşı sorumluluğu
Müsadere, savaş ve grev rizikoları (War Risks – özel klozla)
İnşaat sigortası (Builders’ Risk): gemi inşaatı sürecinde hasar
Harb sürekli teminatı (Continuous War Cover) – uzun vadeli

Sigortalanabilir Menfaat ve Değer (TTK m.1408, 1453)

TTK m.1453/1 uyarınca rizikonun gerçekleşmemesinde menfaati bulunan kişi bu menfaatini mal sigortasıyla teminat altına alabilir; sözleşme yapıldığı anda sigortalanan menfaat yoksa sözleşme geçersizdir (TTK m.1408). Menfaat sahipleri:

Gemi sahibi, kiracısı veya charterer
Malın maliki, taşıyıcı veya alıcı (CIF-FOB satış şartlarına göre)
Tonaj veya navlun alacaklısı
İpotek alacaklısı (armatörün gemisine ipotek) — TTK m.1015-1023
P&I kulüplerinin üyeleri

Sigortalı değer; geminin veya yükün piyasa değeri, navlun bedeli veya sözleşmeyle belirlenen değer olabilir. Aşkın sigorta (overinsurance) ve eksik sigorta (underinsurance) özel kurallara tabidir.

Genel Avarya ve Özel Avarya

Deniz sigortasının özelliklerinden biri genel avarya (general average) kurumudur:

Genel avarya: tüm taraflara yararı olan ortak sacrifice (deniz tehlikesinde yük atma gibi)
Genel avarya masrafları ve zararları, York-Antwerp Kuralları çerçevesinde gemi, yük ve navlun sahiplerince payalaştırılır
Özel avarya: sadece tek bir tarafın uğradığı zararlar (normal fırtına hasarı)
Sigortacı özel avaryayı kural olarak karşılar; genel avaryadaki katkı payını da öder
TTK m.1272-1285 (müşterek avarya) ve, aksi kararlaştırılmadıkça, York-Anvers Kuralları uygulanır (TTK m.1273)
Deniz kazasında emin liman giderleri, kurtarma ödülleri genel avaryaya dahil edilebilir

Rizikonun Gerçekleşmesi ve Tazminat

Sigortalı rizikonun gerçekleşmesini sigortacıya gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür (TTK m.1446). Deniz sigortasında özel durumlar:

Constructive Total Loss (CTL): onarım bedelinin sigortalı değeri aşması
Actual Total Loss (ATL): geminin tamamen yok olması veya bulunamaması
Abandonment: sigortalı malın sigortacıya bırakılması (TTK’da ayrıca düzenlenmemiştir; poliçe klozlarına tabidir)
Kurtarma ve koruma giderleri: sigortalı sigortacının yararına harcama yapmak zorundadır
Notice of Abandonment: zamanında verilmemesi hakları etkiler
Sigorta bedeli ile sınırlı tazminat yükümlülüğü
Geminin gecikmesi veya seyir sapması (deviation) halinde teminat düşebilir

Uluslararası Klozlar ve Uygulamalar

Deniz sigortası uygulamasında uluslararası kabul görmüş klozlar yaygın olarak kullanılır:

Institute Cargo Clauses (ICC A, B, C): yük sigortası standart klozları
Institute Time Clauses Hulls (ITC-H): gemi zaman sigortası
International Hull Clauses (IHC): modern gemi sigortası
Warranties (Garantiler): sınıflandırma, klâs ve sefer sınırlamaları
Deductibles (Franchize): sigortalının katılım payı
Denizde yüzülebilirlik (seaworthiness) garantisinin ihlalinin sonuçları poliçe klozlarına ve uygulanacak hukuka göre belirlenir
New for Old farkları, hurdaya ayrılma değeri, kısmi zarar hesapları

Yerel Türk hukuku ile uluslararası klozlar arasında çatışma halinde TTK emredici hükümleri öncelikli kabul edilir; ancak iradi hükümlerde uluslararası kural hakim olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Deniz sigortasında zamanaşımı ne kadar?

TTK m.1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan istemler, iki yılda zamanaşımına uğrar.

Constructive Total Loss (CTL) nedir?

Geminin veya yükün fiilen yok olmamakla birlikte, onarım ve kurtarma masraflarının sigorta değerini aşması halinde hukuken tam zayi sayılmasıdır. Abandonment TTK’da ayrıca düzenlenmemiştir; koşulları poliçedeki klozlara göre belirlenir.

Genel avaryada sigortanın rolü nedir?

Gemi ve yük sahibinin genel avaryaya katılım payı sigorta teminatı kapsamındadır; sigortacı sigortalının payını öder ve diğer sigortacılara rücu edebilir.

İlgili Rehberler

Resmi Kaynaklar

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda