Gaziosmanpaşa’da Ücretin veya Hizmet Bedelinin Kripto Varlıkla Ödenmesi: İş Hukuku Boyutu
Gaziosmanpaşa; esnaf, küçük işletme, atölye ve hizmet sektörü çalışanlarının yoğun bulunduğu bir ilçedir. Son yıllarda iş görüşmelerinde ücretin veya prim, komisyon gibi ek ödemelerin kripto varlıkla verilmesi önerisiyle karşılaşılabilmektedir. Bu öneri hem meşru bir işveren tarafından hem de dolandırıcılık amaçlı kişilerce yapılabilir. Bu sayfa, kripto ödemeli çalışma tekliflerinin iş hukuku bakımından değerlendirilmesini ve olası uyuşmazlıklarda izlenecek yolu açıklar.
Ücret ve ödeme aracı
İş Kanunu, ücretin ne zaman, nerede ve hangi araçla ödeneceğine ilişkin kurallar koyar; ödeme, kural olarak Türk parasıyla yapılır (m.32). Bu nedenle çalışanın asıl ücretinin tamamının kripto varlıkla ödenmesi, hukuken sorunlu bir düzenleme olabilir. Aynı madde prim ve ikramiyeyi de kapsadığından, ek bonus veya teşvik adıyla kripto varlık verilmesinin hukuki niteliği de tartışmalıdır; verilen varlığın değerinin hangi tarihe göre belirleneceği, değerin düşmesi hâlinde kimin zararına katlanacağı ve bunun ücretin hangi kısmına karşılık geldiği sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Çalışan açısından belirsiz bir ödeme düzeni, ileride ücret alacağının ispatı bakımından güçlük doğurur. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 sayılı Kanun m.32); ancak ödemenin kripto varlıkla yapıldığı ve bordroya yansıtılmadığı durumlarda, ödemenin varlığını ve tutarını ispat etmek ilk sorun olur.
Bordro ve kayıt düzeni
Ücretin banka hesabına yatırılması ve bordroda gösterilmesi, hem çalışan hem işveren için kolay ispat sağlar. Kripto varlıkla yapılan ödemelerde ise cüzdan adresi, aktarım tarihi, miktar ve o günkü değer yazılı bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Çalışanın talebi olmaksızın ücretin bir kısmının kriptoya çevrilmesi, iş sözleşmesinin değiştirilmesi anlamına gelir ve çalışanın yazılı onayı olmadan geçerli sayılmayabilir.
Ücretin ödenmemesi ve haklı fesih
İşveren, ücreti kanuna ve sözleşmeye uygun biçimde ödemezse, çalışan İş Kanunu m.24/II-e uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Fesih öncesinde işverene yazılı bildirim yapılması, ödemenin yapılmadığının ve ne kadarlık alacak bulunduğunun gösterilmesi bakımından yararlıdır. Haklı nedenle fesihte kıdem tazminatı gündeme gelir; ihbar tazminatı ise çalışanın feshi hâlinde ödenmez. Kıdem tazminatı koşulları, çalışma süresi ve fesih sebebine bağlıdır.
Arabuluculuk ve dava
İşçi alacakları ve tazminatlarına ilişkin davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır. Alacağın içinde kripto varlık olduğu ileri sürülüyorsa, talebin Türk lirası karşılığı olarak nasıl hesaplandığı dilekçede açıkça yazılmalıdır; bu hesaplama için bilirkişi incelemesi gerekebilir.
İşverenin dikkat edeceği noktalar
Kripto varlıkla ödeme vaat eden işverenin sorumluluğu yalnızca iş hukukuyla sınırlı değildir. Vergi ve sosyal güvenlik bildirimleri, yazılı sözleşme ve çalışanın onayı birlikte düşünülmelidir. Sözleşmede değer dalgalanması, ödeme tarihi ve ödeme biçimi yazılmazsa, taraflar arasında hem alacak hem de ücretin eksik ödenip ödenmediği konusunda tartışma çıkabilir. İşverenler için ayrıca, çalışana verilen sözün sonradan değiştirilmesi, güven kaybına ve dava riskine neden olabilir.
Sahte iş teklifi riski
İş arayan kişilere yönelik bir diğer sorun, sahte iş ilanlarıdır. Kendini işveren ya da insan kaynakları yetkilisi olarak tanıtan kişiler, küçük görevler karşılığında kripto ödeme vaat eder; sonra “hesap aktivasyonu”, “teminat” veya “eğitim” adıyla ödeme ister. Bu kurgularda para giriş yapılırken çıkış yapılmaz. Bilişim sistemlerinin ve banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığı bu tür eylemler, Türk Ceza Kanunu m.158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilebilir; bu bentte alt sınır dört yıl hapistir.
İşçi ile işveren arasındaki yazışmaların önemi
Kripto ödemeli bir çalışma düzeni kurulmuşsa, ödeme vaadini gösteren mesajlar, e-postalar ve ilanlar delil olarak saklanmalıdır. Sözlü anlaşmalar sonradan inkâr edilebilir. İşçi, ödemenin hangi tarihte yapılacağını, hangi varlıkla ve hangi miktarda verileceğini işverenden yazılı olarak teyit ettirebilir. Böyle bir yazışma, ileride alacak talebinin hesaplanmasında ve arabuluculuk görüşmelerinde temel belge olur.
Teklif gelince sorulacak sorular
- İş yeri adı, vergi kimlik numarası ve adresi doğrulanabiliyor mu?
- Sözleşme yazılı mı ve ücret Türk lirası cinsinden gösterilmiş mi?
- İşe başlamadan önce ödeme isteniyor mu?
- Ödeme platformunun adı ve ödemenin tarihi belli mi?
- SGK girişi yapılacak mı?
Sık sorulan sorular
Ücretimin bir kısmını kriptoyla almayı kabul edersem hakkımı kaybeder miyim?
Kabul etmiş olmak, ödemenin tamamının yapılmış sayılacağı anlamına gelmez. Ancak yazılı kayıt yoksa ispat zorlaşır; bu nedenle ödemelerin tarihi, miktarı ve değeri kaydedilmelidir.
İşveren kripto ödemeyi vaat edip yapmazsa ne olur?
Vaat edilen ödemenin sözleşmenin bir parçası olup olmadığı, yazılı kayıt ve yazışmalara göre değerlendirilir. Yapılmayan ödeme, ücret alacağı olarak talep edilebilir.
Arabulucuya başvurmadan dava açabilir miyim?
İşçi alacakları ve tazminatlarında hayır; dava şartı arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir.
İş görüşmesinde ön ödeme isteyen kişiye ne yapılmalı?
Ödeme yapılmamalı, yazışmalar saklanmalı ve gerekirse şikâyette bulunulmalıdır. İşe giriş için önceden ödeme talep edilmesi, dolandırıcılık göstergelerinden biridir.
İlgili sayfalar: zorunlu arabuluculuk, işçi alacakları arabuluculuğu ve sahte iş teklifi dolandırıcılığı.
Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.