HAGB vs Erteleme: Karşılaştırma Tablosu
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.231’de, hapis cezasının ertelenmesi ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m.51’de düzenlenir. İkisi de iki yıl veya daha az süreli cezalarda gündeme gelir; ancak HAGB’de kurulan hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmazken, ertelemede kişi mahkûm edilir ve yalnız cezanın infazı denetim süresine bağlanır. CMK m.231’in beşinci ila on dördüncü fıkraları 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmiştir; aşağıdaki tablo bu güncel metne göre hazırlanmıştır. Hangi kurumun uygulanacağı mahkemenin somut dosyadaki takdirine bağlıdır ve hiçbir başvuru belirli bir sonucu güvence altına almaz.
Son güncelleme: 25.10.2026
Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | HAGB (CMK m.231) | Erteleme (TCK m.51) |
|---|---|---|
| Hükmün niteliği | Hüküm kurulur, açıklanması geri bırakılır; müsadereye ilişkin hükümler hariç sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (m.231/5) | Mahkûmiyet hükmü kurulur; hapis cezasının infazı ertelenir (m.51/1) |
| Kapsanan ceza | İki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası (m.231/5) | İki yıl veya daha az süreli hapis cezası; fiil sırasında 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişilerde üç yıl (m.51/1) |
| Önceki mahkûmiyet | Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması (m.231/6-a) | Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olma (m.51/1-a) |
| Kanaat şartı | Kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutum ile yeniden suç işlemeyeceği kanaati (m.231/6-b) | Yargılama sürecindeki pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği kanaati (m.51/1-b) |
| Mağdurun veya kamunun zararı | Zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmesi şarttır (m.231/6-c); derhal giderilemiyorsa denetim süresince aylık taksitle giderme koşuluyla da karar verilebilir (m.231/9) | Kendiliğinden şart değildir; mahkeme ertelemeyi zararın tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutabilir, bu durumda koşul gerçekleşinceye kadar ceza infaz kurumunda çektirilir (m.51/2) |
| Denetim süresi | Beş yıl (m.231/8) | Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere; alt sınır mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz (m.51/3) |
| Yükümlülükler | Bir yılı aşmamak üzere eğitim, gözetim altında çalışma, belli yerlere gitme yasağı gibi denetimli serbestlik tedbirleri (m.231/8) | Eğitim programı, gözetim altında çalışma, 18 yaşından küçükler için eğitim kurumu; uzman kişi görevlendirilebilir veya yükümlülüksüz geçirtilebilir (m.51/4-6) |
| Kayıt | Karar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; kayıt yalnız soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme isteyince kullanılır (m.231/13) | Denetim süresi ve sonuçları adli sicile kaydedilir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1-b) |
| Denetim süresinde ihlal | Kasten yeni suç veya yükümlülüğe aykırılıkta mahkeme hükmü açıklar; durumu değerlendirerek cezanın yarısına kadar kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar vererek yeni hüküm kurabilir (m.231/11) | Kasıtlı suç veya infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrarda ertelenen ceza kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilir (m.51/7) |
| Sürenin iyi geçirilmesi | Hüküm ortadan kaldırılır, davanın düşmesine karar verilir (m.231/10) | Ceza infaz edilmiş sayılır (m.51/8) |
| Kanun yolu | HAGB kararına karşı istinaf, ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay vermişse temyiz (m.231/12) | Ertelemeli mahkûmiyet hükmüne karşı CMK m.272 vd. genel hükümler |
Hükmün Niteliği ve Hukuki Sonuç
HAGB, mahkûmiyet hükmünün kurulup açıklanmasının ertelenmesi değil, kanunun deyimiyle “hükmün açıklanmasının geri bırakılması”dır. CMK m.231/5’in son cümlesine göre bu karar, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Ertelemede ise kişi mahkûm edilmiş sayılır; ertelenen yalnızca hapis cezasının infazıdır. Bu fark, kayıt ve ileride verilecek kararlar bakımından belirleyicidir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler m.231/5 uyarınca saklıdır; uzlaşma kapsamındaki suçlarda önce bu yol değerlendirilir.
İki Kurum Aynı Hükümde Birlikte Uygulanamaz
CMK m.231/7’ye göre açıklanması geri bırakılan hükümde mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez. Bu nedenle mahkeme, şartların bulunduğu dosyada ya HAGB ya da erteleme yolunu seçer. HAGB şartları oluşmazsa ertelemenin veya TCK m.50’deki seçenek yaptırımların değerlendirilmesi ayrı bir aşamadır. Ayrıca 7589 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeye göre denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (m.231/8). HAGB’ye ilişkin hükümler işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlarda uygulanmaz (m.231/14).
Kayıt Sistemi ve Adli Sicil Ayrımı
Adli Sicil Kanunu m.4, adli sicile kaydedilecek bilgileri sayar ve hapis cezasının ertelenmesi hâlinde denetim süresini, sürenin iyi hâlle geçirilmesiyle cezanın infaz edilmiş sayıldığını ve ertelenen cezanın çektirilmesine ilişkin kararı bu kayıtlar arasında gösterir. HAGB kararı ise bu sayımda yer almaz; CMK m.231/13 uyarınca bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıt ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. Bu nedenle “HAGB hiçbir yerde kayıtlı değildir” demek doğru olmaz; kayıt vardır, ancak adli sicil kaydından farklı bir sistemde tutulur ve kullanımı sınırlıdır.
Denetim Süresi ve Zamanaşımı
HAGB’de denetim süresi kanunla beş yıl olarak belirlenmiştir ve bu süre içinde dava zamanaşımı durur (m.231/8). Ertelemede süre mahkemece bir ila üç yıl arasında belirlenir; ancak bu sürenin alt sınırı mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz (TCK m.51/3). Örneğin bir yıl altı ay hapis cezası ertelendiğinde denetim süresi bir yıl altı aydan kısa tutulamaz.
İhlal ve İyi Hâlin Sonuçları
HAGB’de denetim süresinde kasten yeni suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar; 7589 sayılı Kanun’la değişik m.231/11 ise mahkemeye, sanığın durumunu değerlendirerek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurma ve bu hükümde cezanın bir kısmını infaz dışı bırakma, erteleme veya seçenek yaptırım imkânı tanır. Ertelemede kasıtlı suç ya da uyarıya rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar hâlinde ertelenen ceza kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilir (TCK m.51/7). Süre kurallara uygun geçirildiğinde HAGB’de dava düşer (m.231/10), ertelemede ise ceza infaz edilmiş sayılır (m.51/8).
Kanun Yolu
CMK m.231/12’nin güncel hâline göre, m.272/3 saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesinin verdiği kararlar hakkında m.286 uygulanır, kararı ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay vermişse temyize gidilebilir. Erteleme içeren hüküm ise bir mahkûmiyet hükmü olduğundan CMK m.272 vd. genel kanun yolu hükümlerine tabidir. Süreler ve dilekçe içeriği için ceza davasında istinaf ve temyiz adımları sayfasına bakılabilir; yargılama sırasında HAGB veya erteleme talebinin nasıl ele alınacağı ceza savunma stratejisi rehberinde anlatılır.
Resmî Metinler ve İlgili Sayfalar
Güncel madde metinleri Ceza Muhakemesi Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Adli Sicil Kanunu resmî metinlerinde okunabilir. Terimlerin kısa tanımları için Ceza Hukuku Sözlüğü, 2026 yılındaki kanun değişiklikleri için Ceza Mevzuatı 2026, benzer bir karşılaştırma için tutuklama ve adli kontrol karşılaştırması sayfalarına, genel bilgi için İstanbul ceza avukatı ana sayfasına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?
HAGB kararı, Adli Sicil Kanunu m.4’te sayılan adli sicil kayıtları arasında yer almaz; CMK m.231/13 uyarınca bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme istediğinde kullanılabilir. Ertelenen hapis cezasına ilişkin bilgiler ise adli sicile kaydedilir.
Aynı kararda hem HAGB hem erteleme verilebilir mi?
Hayır. CMK m.231/7’ye göre açıklanması geri bırakılan hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli ise seçenek yaptırımlara çevrilemez. Mahkeme şartları değerlendirerek iki yoldan birini seçer.
Erteleme için mağdurun zararının giderilmesi şart mı?
TCK m.51/2’ye göre zararın giderilmesi ertelemenin kendiliğinden şartı değildir; ancak mahkeme ertelemeyi zararın tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutabilir. Bu durumda koşul gerçekleşinceye kadar ceza infaz kurumunda çektirilir. HAGB’de ise zararın tamamen giderilmesi kanuni şarttır; derhal giderilemiyorsa denetim süresince aylık taksitlerle giderme koşuluyla da karar verilebilir (CMK m.231/6-c ve 9).
HAGB denetim süresinde yeni suç işlenirse ne olur?
Kasten yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar. CMK m.231/11 uyarınca mahkeme, sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar vererek yeni hüküm kurabilir; bu hükme itiraz edilebilir.
HAGB kararına nasıl itiraz edilir?
7589 sayılı Kanun ile değişik CMK m.231/12’ye göre, m.272/3 saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; karar ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilebilir. Denetim süresinde ihlal nedeniyle açıklanan veya yeni kurulan hükme ise m.231/11 uyarınca itiraz edilebilir.
Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim