İlgili konular: İhtiyati Tedbir Talep Dilekçesi Örneği — Tüketici Davasında İhtiyati Tedbir — Marka İhlalinde İhtiyati Tedbir — Şirket Kararlarına Karşı İhtiyati Tedbir — İhtiyati Haciz ve İhtiyati Tedbir Farkı.
İhtiyati Tedbir: HMK m.389-399 Geçici Hukuki Koruma Rehberi 2026
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-399, dava sürecinde verilen kararın etkili sonuç doğurmasını sağlamak amacıyla başvurulan ihtiyati tedbir kurumunu düzenler. İhtiyati tedbir, mahkeme kararı kesinleşinceye kadar uyuşmazlık konusu hakkın ya da malvarlığının korunması için alınan geçici nitelikteki hukuki güvencedir.
İhtiyati Tedbirin Şartları (HMK m.389)
“Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hale geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hallerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.” Hüküm üç temel şart öngörür:
- Yaklaşık ispat (HMK m.390/3): Talep eden tarafın haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesi gerekir; tam ispat aranmaz
- Tedbire ihtiyaç: Hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı veya imkansızlaşacağı endişesi
- Acelelik: Gecikme halinde sakınca veya ciddi zararın doğması ihtimali
Görevli ve Yetkili Mahkeme (HMK m.390/1)
İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davayı görmekte olan mahkemeden talep edilebilir. Sulh hukuk mahkemesi sınırını aşan değerlerde asliye hukuk; ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi yetkilidir.
İhtiyati Tedbir Talebi (HMK m.390/3)
“Tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek; davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.” Talep, dilekçeyle veya ön karar usulü ile yapılır. Mahkeme, gerekirse tarafları davet ederek dinleyebilir veya inceleme yapmadan da karar verebilir.
Karşı Tarafın Dinlenmesi (HMK m.390/2)
İhtiyati tedbir kararı verilmesinden önce karşı taraf dinlenmek zorunda değildir; mahkeme talebin niteliğine ve aciliyetine göre karşı tarafı dinlemeden karar verebilir. Dinlemeden karar verilen hallerde karşı taraf itiraz hakkını kullanabilir.
Teminat (HMK m.392)
İhtiyati tedbir kararı verilirken, talep eden tarafın haksız çıkması halinde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları karşılamak üzere teminat alınır. Teminat tutarı mahkemece, tedbirin türüne ve büyüklüğüne göre belirlenir. Adli yardım kararı verilen veya hakkını yaklaşık ispat etmesi yeterli sayılan kişiden teminat alınmayabilir.
İhtiyati Tedbir Türleri (HMK m.391)
Tedbir; uyuşmazlık konusu mal veya hakkın muhafaza altına alınması ya da bir yediemine tevdii, mal veya hakkın el değiştirilmesinin önlenmesi (tasarruf yasağı), takdire göre uygun başka tedbirler şeklinde olabilir. Mahkemeye geniş takdir yetkisi tanınmıştır; somut olayın özelliklerine göre ayrıntılı tedbirler belirlenebilir.
Tedbir Kararının İcrası (HMK m.393)
İhtiyati tedbir kararı, kararın verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde uygulanmazsa kendiliğinden kalkar. Tedbir kararının icrası icra dairesinden talep edilir veya doğrudan ilgili mercilere (tapu sicil, ticaret sicil, banka) bildirilir.
Esas Davanın Açılması Zorunluluğu (HMK m.397)
İhtiyati tedbir dava açılmadan önce verilmiş ise, talep eden taraf iki hafta içinde esas hakkındaki davayı açmak zorundadır. Dava açılmazsa veya açılan dava süre geçtikten sonra açılırsa tedbir kendiliğinden kalkar. Bu süre hak düşürücüdür.
Tedbir Kararına İtiraz (HMK m.394)
Karşı taraf, ihtiyati tedbir kararına karşı bir hafta içinde mahkemeye itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde itiraz sebepleri ve dayanılan deliller belirtilir. Mahkeme, itirazı incelemek üzere tarafları davet ederek dinler ve karar verir; itiraz red, kabul veya tedbirin değiştirilmesi şeklinde sonuçlanabilir.
İstinaf Yolu (HMK m.394/5)
İhtiyati tedbir kararına karşı verilen kararlar (kabul, ret, itiraz red) istinafa tabidir. İstinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır.
Haksız Tedbirin Sonuçları (HMK m.399)
“Lehine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf, tedbir talebinde haksız bulunduğu takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğradıkları zararları tazmin etmekle yükümlüdür.” Tazminat davası, tedbir kararının kalkması veya esasın haksız çıkmasıyla doğar; bir yıllık zamanaşımına tabidir (HMK m.399/2).
İhtiyati Tedbirin Kalkması
İhtiyati tedbir; (a) süresinde esas dava açılmaması, (b) talep eden tarafından feragat edilmesi, (c) karşı tarafın teminat göstermesi, (d) esas davanın reddedilmesi ve hükmün kesinleşmesi, (e) mahkemenin kaldırma kararı vermesi hallerinde sona erer.
İcra Hukukundaki İhtiyati Haciz ile Karşılaştırma
İhtiyati tedbir (HMK m.389-399) genel hukuki koruma; ihtiyati haciz (İİK m.257-268) ise para alacaklarına özgü icra önlemidir. İhtiyati haciz yalnızca para alacağı için, ihtiyati tedbir ise her türlü hak ve menfaat için uygulanabilir. İhtiyati haczin kararını tebliğden itibaren on gün içinde icra etmek; tedbiri ise bir hafta içinde uygulamak gerekir.
İlgili Mevzuat
- 6100 sayılı HMK m.389-399 (ihtiyati tedbir)
- 6100 sayılı HMK m.400-405 (delil tespiti)
- 2004 sayılı İİK m.257-268 (ihtiyati haciz)
- 6098 sayılı TBK m.49 (haksız fiil sorumluluğu)
- 6100 sayılı HMK m.341 (istinaf)