Kadıköy’de Gemi, Yat ve Navlun Uyuşmazlıklarında Hukuki Çerçeve

Kadıköy, Marmara kıyısında Haydarpaşa’dan Kalamış’a uzanan sahil şeridi, deniz ulaşımı ve yat limanı faaliyetleriyle İstanbul’un denizle bağı en güçlü ilçelerinden biridir. Deniz ticareti hukuku, bu kıyı yaşamının ticari yüzünü düzenler: gemi ve yat satışı, taşıma sözleşmeleri, gemi üzerindeki ayni haklar, kazalar ve sigorta. Bu sayfa, Kadıköy’de bu alanlarda karşılaşılan uyuşmazlıkların hukuki çerçevesini özetler.

Deniz ticareti hukukunun kaynağı

Deniz ticaretine ilişkin temel kurallar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun deniz ticareti kitabında yer alır. Kitap; gemi sicilini, gemi üzerindeki mülkiyeti ve ayni hakları, donatanı, kaptanı, taşıma sözleşmelerini, çatmayı, kurtarmayı, müşterek avaryayı ve deniz sigortasını düzenler. Gemi adamlarının iş ilişkileri ise ayrı bir kanuna tabidir; bu nedenle aynı olayda hem ticaret hem iş hukuku hükümleri birlikte gündeme gelebilir. Gemi adamı hukuku için gemi adamı iş hukuku sayfası okunabilir.

Gemi ve yat alım satımında dikkat edilecekler

Gemi satışında sicil kaydı, ipotek ve haciz şerhleri, bayrak durumu ve sınıf belgeleri satış öncesinde incelenir. Sözleşmede teslim yeri ve tarihi, bedel, ayıp halinde sorumluluk ve satıcının borçlardan arınmış teslim yükümlülüğü yazılı olmalıdır. Gemi ipoteği, sicile tescille doğar ve geminin üzerindeki alacaklıya öncelik tanır (TTK m.1015). Yat alımlarında da tekne üzerindeki bağlama kaydı, sigorta poliçesi ve bakım geçmişi satın alma kararından önce kontrol edilir. Yat ve deniz turizmi konuları deniz turizmi, kruvaziyer ve yat hukuku sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Navlun ve taşıma uyuşmazlıkları

Yük taşıma ilişkisinde taşıyan, yükü teslim aldığı andan teslim edeceği ana kadar sorumludur; yük sahibi, gönderen ve alıcı ise sözleşme ve konşimento hükümlerine bağlıdır. Konşimentodaki kayıtlar, yükün durumuna ilişkin çekinceler ve teslim tutanakları uyuşmazlığın merkezindedir. Yük zararlarına ilişkin kanunda kısa zamanaşımı ve ihbar süreleri öngörülmüştür; bu sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceği için zarar tespitinin gecikmeden yapılması gerekir.

Gemi alacakları ve alacakların güvenceye alınması

Gemi adamı ücretleri, liman ve kanal giderleri, kurtarma alacakları gibi bazı alacaklar kanun gereği gemi üzerinde öncelikli hak doğurur (TTK m.1320 ve devamı). Gemi alacaklısı olan kişi bu hakkını gemiye karşı ileri sürebilir; alacakların sırası kanunda gösterilmiştir. Alacak tahsilinde gemiye ihtiyati haciz konulması söz konusu olabilir; ihtiyati haciz koşulları ve teminat yükümlülüğü İcra ve İflas Kanunu ile belirlenir.

Deniz kazası, çatma ve sigorta

İki geminin çarpışması hâlinde kusur oranlarının tespiti çoğunlukla denizcilik bilirkişi raporuyla yapılır. Kaza sonrası tutanaklar, seyir defteri kayıtları ve ilgili idarenin kaza raporu delil olarak önem taşır. Deniz sigortasında sigortacının, ödediği tazminat oranında zarar görenin haklarına halef olması söz konusudur (TTK m.1472). Sigorta uyuşmazlıkları hakkında genel bilgi için İstanbul sigorta hukuku sayfasına bakılabilir.

Yargı yolu ve arabuluculuk

Deniz ticaretinden doğan para alacağı davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A); uyuşmazlığın niteliğine göre bu şartın gerekip gerekmediği ayrıca kontrol edilir. Ayrıntılar zorunlu arabuluculuk rehberi sayfasındadır. Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlık hakem önünde çözülür. Yetkili mahkemenin tespitinde sözleşmedeki yetki kaydı ve kanundaki yetki kuralları birlikte değerlendirilir.

Başvuru öncesi belge listesi

• Sözleşme, konşimento, çarter veya satış belgeleri.
• Gemi veya yat sicil kaydı, ruhsat ve sigorta poliçesi.
• Kaza veya hasar tutanakları, fotoğraf ve ekspertiz raporları.
• Ödeme belgeleri ve yazışmalar.
• Ihtarname ve varsa karşı tarafın cevabı.

Yat ve tekne alım satımında süreç adımları

Kadıköy sahilindeki marina ve iskelelerin çevresinde teknelerin alım satımı ve bakımı sık yaşanan hukuki konulardandır. Alım öncesinde yapılacak kontroller işlemin riskini belirleyen en önemli adımdır.

1. Teknenin kayıt ve belgeleri (tescil, bağlama kütüğü, ruhsat) incelenir;
2. Üzerinde ipotek, haciz veya başka bir takyidat bulunup bulunmadığı araştırılır;
3. Gerekirse teknenin durumu için bağımsız bir ekspertiz yaptırılır;
4. Satış sözleşmesi bedel, teslim şartları ve ayıp hâlindeki yaptırımlarla birlikte yazılı hale getirilir;
5. Devir işlemi ilgili sicil ve idari makamlarda tamamlanır.

Bakım, kışlama ve garaj sözleşmeleri

Teknelerin limanda bağlanması, kışlatılması ve onarımı çoğunlukla yazılı bir hizmet sözleşmesine dayanır. Bu sözleşmelerde bedel, sorumluluk sınırları, sigorta yükümlülükleri ve hasar halinde izlenecek yol açıkça düzenlenmelidir. Uyuşmazlık çıktığında bu sözleşmeler ile teknenin teslim tutanakları temel delil olarak kullanılır.

Sıkça sorulan sorular

Satın aldığım teknede gizli ayıp çıktı, ne yapabilirim?

Sözleşmedeki ayıp hükümleri ve kanundaki ihbar süreleri incelenir. Ayıbın tespiti için uzman raporu alınması ve satıcıya süresi içinde ihbar yapılması önemlidir.

Yükü teslim aldığımda hasarlı çıktı, hangi belgeler gerekir?

Konşimento, teslim tutanağı ve hasar fotoğrafları gerekir. Zararın hemen tespit edilmesi, sonraki sorumluluk ispatını kolaylaştırır.

Gemi adamı ücretini alamadı, gemiye karşı hak ileri sürülebilir mi?

Gemi adamı ücretleri gemi alacağı niteliği taşır; bu alacak, sıralamada önceliklidir. Talep için iş mahkemesinde veya ticaret yolunda dava açılabilir.

Yat bağlama sözleşmesinden doğan uyuşmazlık nasıl çözülür?

Sözleşmedeki hükümler ve yetki kaydı esas alınır. Para alacağına ilişkin ticari uyuşmazlıkta arabuluculuk şartı aranabilir.

Teknede gizli ayıp çıkarsa satıcıya başvurulabilir mi?

Satış sözleşmesine ve ayıbın niteliğine göre satıcıya karşı bazı seçimlik haklar doğabilir. Ayıbın zamanında ve usulüne uygun bildirilmesi bu bakımdan önemlidir.

Yabancı bayraklı tekne için farklı bir süreç var mı?

Bayrak devletinin hukuku ve tescil kayıtları devreye girebileceğinden, işlem öncesinde ilgili kayıtların ayrıca araştırılması gerekir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.