Küçükçekmece’de Vardiyalı Çalışma ve İşçilik Alacakları
Küçükçekmece; sanayi tesisleri, depolar, perakende zincirleri ve ticari alanların yer aldığı geniş bir ilçedir. Bu tür işyerlerinde çalışma düzeni çoğunlukla vardiyaya, hafta sonu çalışmasına ve yoğun dönemlerdeki uzatılmış mesaiye dayanır. Dolayısıyla işçilik alacağı uyuşmazlıklarının büyük bölümü çalışma süresinin kayıt altına alınıp alınmadığı ve karşılığının ödenip ödenmediği sorusunda düğümlenir. Bu sayfa bu alandaki temel kuralları özetler.
Çalışma süresi ve fazla mesainin ölçülmesi
4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesi uyarınca haftalık çalışma süresi kırk beş saattir. Bu sürenin üzerindeki çalışma fazla çalışma sayılır ve her saat için normal ücretin yüzde elli fazlasıyla ödeme yapılır. Sözleşmede haftalık kırk beş saatten az süre kararlaştırılmışsa aradaki fark için fazla sürelerle çalışma ücreti yüzde yirmi beş zamla ödenir. Fazla çalışma işçinin yazılı onayına bağlıdır; ancak uygulamada işçinin işyerinde fiilen çalıştığı süreler esas alınır. Vardiya listeleri, kart basma kayıtları ve sevkiyat çizelgeleri bu bakımdan başlıca delillerdir.
Hafta tatili, genel tatil ve yıllık izin
- Haftada en az yirmi dört saatlik kesintisiz dinlenme hakkı 4857 sayılı Kanun’un 46. maddesinde düzenlenmiştir; bu günde çalıştırılan işçiye ek ücret ödenir;
- Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma hâlinde ücret ayrıca ödenir, bu konu 47. maddeye dayanır;
- Yıllık ücretli izin, hizmet süresine göre on dört, yirmi veya yirmi altı iş günüdür; kullandırılmayan izin sona ermede ücrete dönüşür;
- İzin kullandığına dair imzalı belge işverende yoksa kullanıldığı ispatlanmalıdır.
İmzalı bordro ve ek ödemeler
Bordroda fazla mesai ödenmiş görünüyorsa, bordronun işçi tarafından imzalanıp imzalanmadığı önem taşır. İşçi imzalı bordroya itiraz kaydı koymamışsa, bordrodaki bilgilerin aksi ancak yazılı delille ispat edilebilir; tanık beyanı bu noktada tek başına yeterli sayılmayabilir. Banka havalesiyle yapılan ödemelerin neye ilişkin olduğu da incelenir; aylık net maaşın içinde fazla mesainin zaten dahil olduğu iddiası sözleşme ve bordro ile birlikte değerlendirilir.
Arabuluculuk ve dava
İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur (7036 sayılı Kanun m.3). Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenir. Arabuluculuk bürosunun hangisi olacağı ve yetkili iş mahkemesi, işin yapıldığı yer veya davalı yerleşimi gibi ölçütlere göre belirlenir. Küçükçekmece’de işyeri olan bir dosyada ilçenin bağlı olduğu adliye bu bakımdan incelenir. Ayrıntılı bilgi için zorunlu arabuluculuk sayfasına bakılabilir.
Kıdem ve ihbar tazminatı
İşçinin kıdem tazminatına hak kazanması için en az bir yıl çalışması ve sözleşmenin kanunda sayılan sebeplerle sona ermesi gerekir. Haklı neden olmaksızın işveren tarafından yapılan fesihte kıdem ve ihbar tazminatı doğar. İşçinin ücretlerinin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi nedenlerle sözleşmeyi haklı olarak feshetmesi hâlinde de kıdem tazminatı istenebilir. Ücret ödenmemesi hâlinde haklı fesih için ek dokümanlar gerekir; bunun için ihbar tazminatı rehberi kullanışlıdır.
Gece çalışması ve ara dinlenme
Gece vardiyasında çalışılan işyerlerinde günlük çalışma süresi ve ara dinlenme kuralları ayrıca önem taşır. 4857 sayılı Kanun’un 69. maddesi uyarınca gece çalışması en çok yedi buçuk saat olabilir; 68. madde ise çalışma süresine göre ara dinlenme süresini düzenler. Depo ve lojistik faaliyetlerinde ara dinlenmenin fiilen kullanılıp kullanılmadığı, tanık beyanlarıyla araştırılır. Dinlenme süresi kullandırılmayan işçinin bu süre kadar fazla çalışma yaptığı ileri sürülebilir; mahkeme ise somut iş düzenini ve ara dinlenme uygulamasını inceler.
Kurgu örneği
Küçükçekmece’de bir dağıtım merkezinde iki yıldır gece vardiyasında çalışan bir işçinin bordrosunda yalnızca on iki saatlik fazla mesai gözüktüğünü, oysa her hafta altı gün çalıştığını düşünelim. Bu durumda işçi çalışma günlerini gösteren araç giriş kayıtlarını, vardiya çizelgesini ve iş arkadaşlarının beyanını bir araya getirmeye çalışır. İşveren ise puantaj ve ödeme kayıtlarıyla karşı iddiasını kurar. Örnek yalnızca anlatım içindir.
İşveren açısından önlemler
İşverenler bakımından fazla çalışma onayı, düzenli puantaj kaydı ve ücretin zamanında ödenmesi riski azaltır. Vardiya değişikliklerinin yazılı bildirilmesi, işe giriş ve çıkış kayıtlarının saklanması ve izin defterinin işçi imzasıyla tutulması uyuşmazlıkta işverenin elini güçlendirir. Alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde, asıl işverenin 4857 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca alt işverenle birlikte sorumlu olduğu hatırlanmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Küçükçekmece’de depoda çalışıyorum; kart kaydım yoksa fazla mesaiyi nasıl ispatlarım?
Tanık beyanı, sevkiyat kayıtları ve yazışmalar kullanılabilir. Mahkeme, kayıt bulunmadığında tanık beyanlarına dayanarak hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
Hafta sonu çalıştırıldım, ek ücret hakkım var mı?
Hafta tatili gününde çalışma karşılıksız bırakılamaz. Hangi günün hafta tatili olduğu, iş sözleşmesine ve fiilî uygulamaya göre belirlenir.
Kullanmadığım yıllık izinlerin ücreti ne zaman istenebilir?
İzin ücreti iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur. Zamanaşımı beş yıldır.
Taşeron firmada çalıştım, asıl işverenden alacak isteyebilir miyim?
Alt işveren-asıl işveren ilişkisinin geçerliliği incelenir. Geçerli bir ilişki varsa asıl işveren, işçilerin alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur.
Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.