Velayet Davası Rehberi 2026 | Kriterler, Değişiklik, Süreç
Velayet davası, çocuğun bakımı, korunması, eğitimi ve temsili ile ilgili hak ve yetkilerin ebeveynlerden birine, her ikisine veya üçüncü kişiye verilmesi için açılan aile hukuku davasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.335-351 hükümleri çerçevesinde velayet, boşanma kararıyla birlikte ya da koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenebilir.
Velayetin Hukuki Niteliği
TMK m.335 uyarınca ergin olmayan çocuk anne ve babanın velayeti altındadır; yasal sebep olmadıkça velayet ebeveynlerden alınamaz. Evlilik devam ederken velayet birlikte kullanılır (TMK m.336). Boşanma veya ayrılık hâlinde TMK m.182 uyarınca hâkim, çocuğun menfaatine göre velayeti eşlerden birine veya her ikisine (ortak velayet) verebilir.
Velayette Çocuğun Üstün Yararı
Mahkeme velayet tayininde çocuğun üstün yararı ilkesini gözetir. Yaş, cinsiyet, sağlık durumu, okul hayatı, ebeveynlerin mali/psikolojik yeterliliği, çocuğun görüşü (idrak çağında), kardeşlerin ayrılmaması gibi kriterler değerlendirilir. Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3 ve Avrupa Konseyi Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Sözleşme de rehberdir.
Ortak Velayet
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları, ebeveynlerin anlaşması, çocuğun yararına uygunluk ve uygulanabilirlik şartları sağlandığında ortak velayeti kabul etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 7 No.lu Protokol m.5 çerçevesinde eşitlik ilkesi bu yaklaşımı destekler.
Velayetin Değiştirilmesi Davası
TMK m.183 uyarınca anne ve babanın başka biriyle evlenmesi, başka bir yere gitmesi, ölümü gibi yeni olgular ile çocuğun menfaatinin gerektirdiği değişiklikler hâlinde velayet yeniden düzenlenebilir. Yeni duruma dayanan dilekçe ile aile mahkemesinde açılan bu dava, çocuğun menfaatini tekrar inceler.
Kişisel İlişki (Ziyaret Hakkı)
TMK m.323 uyarınca velayet kendisine verilmeyen eş, çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Kişisel ilişki saatleri, kapsamı, yer, yaz tatili ve bayramlarda paylaşım hâkim tarafından belirlenir. Engellenen kişisel ilişkide icra takibi (İİK m.25/B) yoluyla yerine getirilme mümkündür.
Yetki ve Görevli Mahkeme
Velayet davalarında aile mahkemesi görevlidir (4787 s.K.). Yetkili mahkeme, davayı açan ebeveynin yerleşim yeri ya da çocuğun mutad meskenidir (HMK m.9). Yabancı unsurlu velayet uyuşmazlıklarında MÖHUK ve Lahey 1996 Sözleşmesi uygulanır.
Önemli Süreler
| İşlem | Süre | Kaynak |
| Velayet değiştirme davası | Süre sınırı yok | TMK m.183 |
| Kişisel ilişki icra takibi | Karara göre | İİK m.25/B |
| İstinaf süresi | 2 hafta | HMK m.345 |
| Temyiz süresi | 2 hafta | HMK m.361 |
Sık Sorulan Sorular
Ortak velayet nasıl istenir?
Ebeveynlerin anlaşmalı boşanma protokolünde ortak velayet düzenlenmişse mahkeme çocuğun yararına uygunluk değerlendirmesini yaparak karar verir. Çekişmeli davada da talep edilebilir; ancak kabul edilme koşulları daha dar yorumlanır.
Velayet kendisine verilen eş yurt dışına gidebilir mi?
Diğer eşin kişisel ilişki hakkını engellememek koşuluyla hâkim kararı ile veya aksi kararlaştırılmışsa çıkış mümkündür. Tek taraflı götürme, Lahey Sözleşmesi kapsamında “çocuk kaçırma” sayılabilir.
İdrak çağındaki çocuğun görüşü zorunlu mu?
Yargıtay içtihatları idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini aramaktadır. Avrupa Konseyi Sözleşmesi m.3 de bu hakkın güvencesidir.
İlgili Rehberler
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut velayet davası için dosya bazlı değerlendirme önerilir.
İlgili Mevzuat ve Yararlı Kaynaklar
| Mevzuat | Konu | Madde Atfı |
|---|---|---|
| 4721 SK — TMK | Türk Medeni Kanunu — Aile hukuku | m.118-494 |
| TMK m.161-166 | Boşanma sebepleri | Özel ve genel sebepler |
| TMK m.166/3 | Anlaşmalı boşanma | Min. 1 yıl evlilik |
| TMK m.174-175 | Tazminat ve yoksulluk nafakası | Kusur analizi |
| TMK m.182 | Velayet | Çocuğun üstün yararı |
| TMK m.202-232 | Mal rejimi — edinilmiş mallara katılma | Katılma alacağı, değer artış payı |
| TMK m.282-301 | Soybağı | Tanıma, babalık, ret |
| TMK m.305-320 | Evlat edinme | Küçük ve ergin |
| TMK m.396-494 | Vesayet | Kısıtlama, vasi, kayyım |
| 6284 SK | Ailenin korunması | Koruma ve önleyici tedbirler |
| 5718 SK — MÖHUK | Yabancı karar tanıma-tenfiz | m.50-59 |
| 4787 SK | Aile Mahkemeleri | Pedagog/psikolog/sosyal çalışmacı |
| HMK m.12 | Aile mahkemesi yetkisi | Yerleşim yeri / son 6 ay |
| İİK m.38, 344 | İlam ve tazyik hapsi | Nafaka tahsili |
| AİHS m.8 | Özel hayat ve aile yaşamına saygı | İnsan hakları çerçevesi |
Başvurulacak Kurumlar
- Aile Mahkemesi — boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi, evlat edinme, soybağı
- Sulh Hukuk Mahkemesi — vesayet, kayyım, tereke
- Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü — sosyal inceleme, koruma
- Nüfus Müdürlüğü — tanıma, boşanma tescili
- Noter — evlilik sözleşmesi, vekalet
- Arabuluculuk Daire Başkanlığı — ihtiyari aile arabuluculuğu
- BAM Hukuk Daireleri / Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — kanun yolu
Genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için uzman değerlendirmesi gereklidir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Hukuku
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.