Vesayet, Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık (TMK m.396-418) — 2026 Rehberi

Vesayet, Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık (TMK m.396-418) — 2026 Rehberi

Vesayet; ergin olmayan küçüklerin veya ayırt etme gücünü sürekli/geçici kaybetmiş erginlerin kişisel ve mali korunması için hukuki bir kurumdur. 4721 sayılı TMK m.396-494 arasında düzenlenen vesayet hukuku; vesayet makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) ve denetim makamı (Asliye Hukuk Mahkemesi) tarafından yürütülür. Kayyım ve yasal danışmanlık; vesayetin alt türü olarak daha sınırlı müdahale imkanı sağlar.

Vesayeti Gerektiren Haller (TMK m.404-408)

Vesayet altına alınması gerekenler:

• Küçüklük (m.404) — Velayet altında olmayan küçük kendiliğinden vesayet altına alınır.
• Akıl hastalığı veya zayıflığı (m.405) — İşlerini göremeyecek durumda olan ergin kısıtlanır ve vesayet altına alınır. Resmi sağlık kurulu raporu gerekir.
• Savurganlık, alkol ve madde bağımlılığı, kötü yaşayış (m.406) — Kendini veya ailesini yoksulluğa sürükleyen, başkalarının güvenliğini tehdit eden veya kamu aracılığıyla korunması gereken ergin.
• Özgürlüğü bağlayıcı ceza (m.407) — Bir yıldan fazla özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkum olan ergin.
• İstek üzerine (m.408) — Yaşlılığı, engelliliği, tecrübesizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini tek başına göremediğini ispat eden ergin.

Vesayet Organları

Vesayet makamı: Sulh Hukuk Mahkemesi. Kısıtlama kararı verir, vasi atar, vesayet işlemlerini yönetir.

Denetim makamı: Asliye Hukuk Mahkemesi. Önemli işlemlerde izin verir, vasiye karşı şikayetleri inceler, vasinin hesaplarını denetler.

Vasi: Vesayet makamı tarafından atanır; öncelikle vesayet altına alınanın eşi, anne-babası, kardeşleri veya diğer yakınlarından uygun görülen kişi atanır (TMK m.413). Uygun yakını yoksa başka kişiler atanır.

Vasi Atamanın Usulü (TMK m.413-421)

Vasi atamada öncelik sırası: (i) eş, (ii) altsoy (çocuklar), (iii) üstsoy (anne-baba), (iv) diğer yakınlar, (v) uygun kimse yoksa mahkeme uygun bulduğu kişiyi atar. Vasinin ergin, kısıtlı olmayan ve görevi yerine getirebilir nitelikte olması gerekir.

Bazıları vasi olamaz (m.418): kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati vesayet altına alınana ters düşenler, vesayet daireleri hakim ve memurları (kendi yetki alanlarındaki vesayette).

Vasinin Görev ve Yetkileri

Vasi; vesayet altındakini temsil eder, mallarını yönetir, kişisel ihtiyaçlarını karşılar. Bazı işlemler vesayet makamı iznine tabidir (TMK m.462): taşınmaz alım-satımı, kıymetli menkul alımı, dava açma/sulh, borçlanma, kefalet. Diğer bazı işlemler için denetim makamı izni de gereklidir (TMK m.463): işletmenin devri, özkaynağı aşan borçlanma, vesayetin sona erdirilmesinden itibaren 2 yıl içinde ana malın ilişkin önemli tasarruflar.

Vasi, vesayet altındakinin malvarlığı ve geliri ile sınırlı olmak koşuluyla yönetim ücreti alır (TMK m.457).

Kayyımlık (TMK m.426-428)

Kayyımlık, vesayet gibi sürekli değil, belirli bir iş/konu için geçici temsildir. Başlıca kayyımlık halleri:

• Temsil kayyımı (m.426): Ergin olup da işlerini göremeyecek durumda veya tebliğ-tebellüğ için ulaşılamayan kişi için.
• Yönetim kayyımı (m.427): Hak sahipsiz kalan malvarlıklarının yönetimi (örn. mirasçısı belirsiz tereke).
• Menfaat kayyımı (m.428): Bir iş yönünden vasi/veli ile çıkar çatışması olan küçük veya kısıtlı için.

Yasal Danışmanlık (TMK m.429)

Yasal danışmanlık; kısıtlamaya göre daha hafif bir koruma rejimidir. Kişinin ehliyeti tamamen kısıtlanmaz, sadece belirli işlemlerde yasal danışmanın katılımı aranır. İki türü vardır: (i) oy danışmanı — belirli hukuki işlemler için onay verir, (ii) yönetim danışmanı — malvarlığı yönetimine katılır.

Vesayetin Sona Ermesi (TMK m.471-481)

Vesayet şu hallerde sona erer: (i) küçüğün ergin olması, (ii) erginin kısıtlama sebebinin ortadan kalkması (sağlık kurulu raporu ile), (iii) hükmün kaldırılması kararı. Ergin olan küçüğün velayeti kendiliğinden sona erer; erginin kısıtlaması ise ancak vesayet makamı kararı ile kaldırılabilir. Vasinin görevi de atama ile sınırlı süreli olabilir; sürenin dolması veya görevden alınması ile sona erer.

Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar

Madde	Konu	İçerik
TMK m.404	Küçüklük	Velayet altında olmayan
TMK m.405	Akıl hastalığı	Sağlık kurulu raporu
TMK m.406	Savurganlık, bağımlılık	Kötü yaşayış
TMK m.407	Özgürlüğü bağlayıcı ceza	1 yıldan fazla
TMK m.408	İsteğe bağlı	Yaşlılık, engellilik
TMK m.413	Vasi atama sırası	Eş, altsoy, üstsoy, yakınlar
TMK m.418	Vasi olamayacaklar	Kısıtlı, menfaat çatışması
TMK m.426	Temsil kayyımı	Geçici ihtiyaç
TMK m.427	Yönetim kayyımı	Sahipsiz malvarlığı
TMK m.428	Menfaat kayyımı	Çıkar çatışması
TMK m.429	Yasal danışman	Hafif koruma
TMK m.462-463	İzin gerektiren işlemler	Vesayet/denetim makamı
TMK m.471-481	Sona erme	Erginlik, sebep ortadan kalkma
HMK m.4	Yetkili mahkeme	Sulh Hukuk / Asliye Hukuk

Sıkça Sorulan Sorular

Yaşlı babam için vesayet nasıl alınır?

TMK m.405 (akıl hastalığı/zayıflığı) veya m.408 (yaşlılık nedeniyle istek) kapsamında sulh hukuk mahkemesine dilekçe verilir. Resmi sağlık kurulu raporu (tam teşekküllü hastane) alınır. Mahkeme duruşma açarak kısıtlama kararı ile birlikte vasi atar. Genellikle aile bireyleri vasi olarak tercih edilir.

Vasi ne sıklıkla hesap verir?

Vasi, vesayet makamına yıllık olarak hesap verir ve dönem sonunda nihai hesap sunar (TMK m.488). Önemli işlemler (taşınmaz alım-satım, dava açma) için önceden izin alınır; aksi takdirde vasi kişisel sorumlu olur.

Kısıtlama kararı kaldırılabilir mi?

Evet. Kısıtlama sebebi ortadan kalkarsa (sağlık düzelirse, bağımlılık tedavi edilirse) vesayet makamı kararı ile kısıtlama kaldırılır (TMK m.471 vd.). Sağlık kurulu raporu ve mahkeme değerlendirmesi ile karar verilir.

İlgili Rehberler

• Boşanma Avukatı İstanbul — Ana Rehber
• Aile Hukuku Rehberi
• Anlaşmalı Boşanma Protokolü
• Velayet ve Üstün Yarar Kriterleri

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.

📍 İstanbul / Kartal Özelinde Sık Sorulan Sorular

İstanbul’da boşanma davası hangi mahkemede açılır?

İstanbul’da boşanma davaları Aile Mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme, HMK m.168 ve TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Anadolu Yakası ikametgâhlı davalar için Anadolu Aile Mahkemeleri (Kartal Adliyesi), Avrupa Yakası için İstanbul Aile Mahkemeleri (Çağlayan Adliyesi) yetkilidir.

Kartal Adliyesi nerede ve aile mahkemelerine nasıl ulaşılır?

Anadolu Adalet Sarayı, Kartal/İstanbul E-5 üzerinde bulunur. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Sultanbeyli ve Şile ilçelerinde yerleşik olanların aile hukuku uyuşmazlıkları bu adliyede görülür. Metro (Kartal durağı) ve Marmaray (Maltepe/Pendik hattı) ile ulaşım sağlanır. Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865 adresindeki büromuz adliyeye 5 dakika mesafededir.

🏢 Kartal / Anadolu Yakası Hizmet Alanlarımız

Büromuz Kartal/İstanbul merkezli olup Anadolu Yakası genelinde boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet vermektedir. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Sultanbeyli, Sancaktepe, Çekmeköy, Ümraniye ve Beykoz ilçelerindeki müvekkillerimize yüz yüze görüşme imkanı sunuyoruz. Avrupa Yakası ve şehir dışından gelen talepler için online görüşme ve e-vekaletname sistemi üzerinden dava süreci yürütülmektedir.

📞 Randevu: +90 545 199 25 25  •  📧 info@bilalalyar.av.tr  •  📍 Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865

🔗 İlgili Aile Hukuku Rehberleri

• Taşınmaz Devri ve Boşanmada Tapu Harcı — Anlaşmalı Protokolde Devir
• Sosyal Medya Hakaret ve Boşanma Davası Delili — TCK m.125
• Yabancı Boşanma Kararının Tanıma-Tenfizi (MÖHUK m.50-59) — 2026 Rehberi
• Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Yardım Nafakası
• Nafaka Artırımı ve İndirimi — TMK m.176/4 Uyarlama Davası
• Yurtdışı Çocuk Kaçırma ve İade — 1980 Lahey Sözleşmesi