Evlat Edinme Koşulları ve Usul (TMK m.305-320) — 2026 Rehberi
Kısa cevap: Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinenin onu bir yıl bakıp eğitmesi, evlat edinmenin küçüğün yararına olması ve aralarında en az on sekiz yaş fark bulunması gerekir (TMK 305, 308). Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK 306-307). Karar mahkemece verilir (TMK 315).
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
Evlat edinme; biyolojik soybağından bağımsız olarak bir çocuk veya ergin kişi ile evlat edinen arasında hukuki soybağı kurulmasını sağlayan hukuki bir kurumdur. 4721 sayılı TMK m.305-320 kapsamında düzenlenir; soybağı evlat edinme yoluyla da kurulur (TMK m.282) ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulmuş olur (TMK m.315).
Küçüklerin Evlat Edinilmesi (TMK m.305-310)
Küçüğün evlat edinilmesi için şu koşullar aranır:
- Bir yıl bakılmış olma — Evlat edinen küçüğü, bir yıl süreyle bakmış ve eğitmiş olmalıdır (TMK m.305/1).
- Çocuğun yararı — Evlat edinme her hâlde küçüğün yararına olmalı, evlat edinenin diğer çocuklarının yararları da hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemelidir (TMK m.305/2).
- Yaş farkı — Evlat edinen ile edinilen arasında en az on sekiz yaş farkı bulunmalıdır (TMK m.308).
- Çocuğun rızası — Ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızası alınır (TMK m.308).
- Ana-babanın rızası — Evlat edinme küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir; rıza mahkemede açıklanarak tutanağa geçirilir (TMK m.309). Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez ve tutanağa geçirilmesinden itibaren altı hafta içinde geri alınabilir (TMK m.310). Bazı hâllerde ana veya babadan birinin rızası aranmaz (kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyor, ayırt etme gücünden sürekli yoksun veya küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyor; TMK m.311).
Birlikte ve Tek Başına Evlat Edinme (TMK m.306-307)
Eşlerin birlikte evlat edinmesi: Eşler ancak birlikte evlat edinebilir (TMK m.306). Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Bir eş, diğer eşin çocuğunu ise en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla evlat edinebilir.
Tek başına evlat edinme: Evli olmayan bir kişi de evlat edinebilir; 30 yaşını doldurmuş olması şartıyla (TMK m.307). Otuz yaşını doldurmuş eş de, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri ayrı yaşanması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir.
Erginlerin Evlat Edinilmesi (TMK m.313)
Evlat edinenin alt soyunun açık muvafakati ile ergin veya kısıtlılar evlat edinilebilir. Koşullar (TMK m.313): (i) bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise, (ii) evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise, (iii) diğer haklı sebepler mevcut ve en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşıyorsa. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Erginin evlat edinilmesinde küçüklere ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.313); evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder (TMK m.500).
Bakım Süresi ve Mahkemenin Araştırması (TMK m.305, m.315-316)
Küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmasına bağlıdır (TMK m.305/1). Karar, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m.315). Mahkeme, esaslı sayılan her türlü durum ve koşulu kapsamlı biçimde araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler ve gerektiğinde uzmanların görüşünü alır (TMK m.316/1). Araştırmada özellikle tarafların kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri açıklığa kavuşturulur; evlat edinenin altsoyu varsa onların tavır ve düşünceleri de değerlendirilir (TMK m.316/2-3).
Evlat Edinmenin Sonuçları (TMK m.314)
Evlat edinme kararıyla evlatlık:
- Evlat edinenle evlatlık arasında soybağı kurulmuş olur (TMK m.282, m.315).
- Küçük evlatlık evlat edinenin soyadını alır; ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314).
- Evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m.314); evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.500).
- Evlat edinmeyle ilgili kayıt, belge ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz (TMK m.314).
- Ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer (TMK m.314); evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m.500).
Evlat Edinmenin Kaldırılması (TMK m.317-319)
Evlat edinme kararının kaldırılması kanunda düzenlenen hâllerde mümkündür: (i) yasal sebep bulunmaksızın rızası alınması gereken kişilerin rızası alınmamışsa (m.317), (ii) evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa (m.318). Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319); maddenin güncel metninde bunun dışında bir üst süre yer almaz. Rıza eksikliğine dayanan kaldırmayı rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse isteyebilir (m.317). Esasa ilişkin diğer noksanlıklarda Cumhuriyet savcısı veya her ilgili kaldırma isteyebilir; noksanlık ortadan kalkmışsa ya da yalnız usule ilişkin olup kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (m.318).
Evlat Edinmede Aracılık (TMK m.320)
Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri, ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir; bu faaliyetlerin yürütülmesi yönetmelikle düzenlenir (TMK m.320). Yabancılık unsuru taşıyan evlat edinmelerde uygulanacak ek kurallar somut olaya göre ayrıca incelenmelidir.
Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar
| Madde | Konu | İçerik |
|---|---|---|
| TMK m.305 | Küçüğün evlat edinilmesi | 1 yıl bakım + çocuğun yararı |
| TMK m.306 | Birlikte evlat edinme | 5 yıl evlilik veya 30 yaş |
| TMK m.307 | Tek başına evlat edinme | 30 yaş |
| TMK m.308 | Yaş farkı | En az 18 yaş |
| TMK m.309-310 | Ana-baba rızası | Mahkemede tutanağa geçirilir; doğumdan 6 hafta geçmeden verilemez |
| TMK m.311-312 | Rıza aranmayan haller | Kimliği veya uzun süreden beri oturduğu yeri bilinmeyen, ayırt etme gücünden sürekli yoksun ya da özen yükümlülüğünü yerine getirmeyen ana veya baba |
| TMK m.313 | Ergin evlat edinme | Engellilik, küçükken bakım veya aile hâlinde yaşama (her biri en az 5 yıl); altsoyun açık muvafakati |
| TMK m.314 | Sonuçlar | Haklar ve yükümlülükler, mirasçılık, soyadı, gizlilik |
| TMK m.317-318 | Kaldırma | Rıza eksikliği; esasa ilişkin diğer noksanlık |
| TMK m.319 | Dava süresi | Öğrenmeden itibaren 1 yıl |
| TMK m.315-316 | Usul | Evlat edinenin oturma yeri mahkemesi; kapsamlı araştırma |
| TMK m.320 | Aracılık | Yalnız yetkili kurum ve kuruluşlar |
Sıkça Sorulan Sorular
Bekar birisi olarak evlat edinebilir miyim?
Evet. TMK m.307 uyarınca 30 yaşını doldurmuş bekar bir kişi tek başına evlat edinebilir. Otuz yaşını doldurmuş evli kişi de, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşanması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir. Karardan önce mahkeme kapsamlı araştırma yapar (TMK m.316).
Evlat edinme geri alınabilir mi?
Kanunda düzenlenen hâllerde: rızası alınması gereken kişilerin rızası yasal sebep olmaksızın alınmamışsa (m.317) veya evlat edinme esasa ilişkin başka bir noksanlıkla sakatsa (m.318) evlatlık ilişkisinin kaldırılması istenebilir. Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319).
Ergin bir kişiyi evlat edinebilir miyim?
Evet, TMK m.313 koşulları sağlanırsa: (i) engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç ve en az 5 yıldır bakılıp gözetiliyorsa, (ii) küçükken en az 5 yıl bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse ya da (iii) haklı sebeplerle en az 5 yıldır aile hâlinde birlikte yaşanıyorsa; ayrıca evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir. Ergin evlat edinmede de küçüklere ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.313); evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder (TMK m.500).
İlgili Rehberler
- Aile ve Boşanma Hukuku Ana Sayfası
- Evlatlığın Mirastaki Durumu (TMK 500)
- Vesayet, Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın ayrıca incelenmesi gerekir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.
