Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kamulaştırma, acele kamulaştırma, kamulaştırmasız el atma ve hukuki el atma davalarında temel içtihat merciidir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde yürütülen bu davalarda bedel tespiti, faiz başlangıcı ve tapu iptali süreçleri Dairenin güncel kararları ile şekillenmektedir.
Kamulaştırma Bedelinin Tespiti
Bedel tespiti davalarında taşınmazın değer artırıcı unsurları, mevki durumu, zemin yapısı ve benzer satış örnekleri bilirkişi raporu ile değerlendirilmektedir. Arsa-arazi niteliğinin kamulaştırma tarihi itibariyle belirlenmesi zorunludur.
İdare tarafından takdir edilen bedel ile mahkemenin belirlediği bedel arasındaki fark üzerinden kanuni faiz uygulanmakta; bu faiz dava tarihinden itibaren işlemektedir.
Acele Kamulaştırma ve El Koyma
Cumhurbaşkanı kararıyla yürütülen acele kamulaştırmada idare taşınmazı önce fiilen kullanıma almakta, bedel tespiti davası sonradan sonuçlandırılmaktadır.
Acele kamulaştırmada hak sahibinin mağduriyetinin azaltılması için depo tutarının ödenmesi ve mülkiyetin geçişi süreci Dairenin içtihatları ile belirlenmektedir.
Kamulaştırmasız Fiili ve Hukuki El Atma
İdarenin kamulaştırma işlemi yapmaksızın taşınmaza fiilen el koyması halinde, malik bedel davası ya da men-i müdahale davası açma seçeneğine sahiptir.
Hukuki el atma (imar uygulamaları, yeşil alan şerhi vb.) durumunda taşınmazın ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelmesi tazminat hakkı doğurmaktadır.
Faiz ve Vergi Boyutu
Kamulaştırma bedeline uygulanacak faiz türü ve başlangıç tarihi 2942 sayılı Kanun ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında belirlenmektedir.
Ödenen bedel üzerinden gelir vergisi hesabında istisna hükümleri dikkatle incelenmelidir.
Emsal Yargıtay/Danıştay Kararları
Aşağıdaki kararlar resmi kaynaklardan derlenmiş olup, konunun yargısal çerçevesini göstermektedir. Her somut olay kendi koşullarında değerlendirilmelidir.
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2024/3258 E., 2024/7541 K., 12.06.2024 — Resmi kaynak
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2023/15874 E., 2024/2541 K., 18.03.2024 — Resmi kaynak
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2024/6847 E., 2024/13214 K., 22.10.2024 — Resmi kaynak
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2023/9625 E., 2024/1847 K., 05.02.2024 — Resmi kaynak
İlgili Mevzuat
Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırma bedeli nasıl belirlenir?
Bilirkişi heyetinin hazırladığı rapor üzerinden taşınmazın nitelik, konum ve emsal değerleri ile hesaplanır.
Acele kamulaştırmada itiraz yolu var mıdır?
Bedel tespiti davası ile itiraz yolu açıktır; idari işlemin kendisine karşı da iptal davası açılabilir.
Kamulaştırmasız el atmada zamanaşımı var mı?
Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda bedel davası için zamanaşımı uygulanmamaktadır.
İlgili Rehberler
Uzman Avukat Danışmanlığı
Konuya ilişkin detaylı hukuki değerlendirme ve süreç yönetimi için Alyar Hukuk & Danışmanlık ekibi ile iletişime geçebilirsiniz. İstanbul merkezli ofisimiz, dosya bazlı strateji ve hızlı süreç takibi sunar.