Aile Avukatı | Boşanma ve Aile Hukuku Rehberi 2026

Aile Hukuku – Boşanma ve Aile Hukuku Rehberi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Hakkında Kanun, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5718 sayılı MÖHUK ve 6100 sayılı HMK kapsamında çalışmalar hukuki bilgilendirme sunulmaktadır. Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3), çekişmeli boşanma genel-özel sebepleri (m.161-166), nafaka (m.169, 175, 197), velayet (m.182-183), kişisel ilişki (m.182), mal rejiminin tasfiyesi (m.225-281), aile konutu şerhi (m.194), tanıma-tenfiz (5718 m.50-59), evlat edinme (m.305-320), babalık davası (m.301), soybağı düzeltme (m.282-294) ve 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı süreçleri yürütülmektedir.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma

TMK m.166/3 anlaşmalı boşanma; evlilik en az 1 yıl sürmüş ve eşlerin birlikte aile mahkemesine başvurarak veya açtıkları dava sonrası anlaşmalı boşanma protokolünü mahkemeye sunmaları halinde tanınan kolaylıklı boşanma yoludur. Anlaşmalı boşanmada eşlerin ayrı ayrı duruşmada hakim huzurunda anlaşmaları ve hakimin protokolü uygun bulması gerekir; mahkeme protokolde değişiklik yapamaz, yalnızca uygun bulup bulmadığına karar verir. Çekişmeli boşanma m.161-166 hükümleri çerçevesinde özel sebepler (zina, hayata kast/pek kötü/onur kırıcı davranış, suç işleme/haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (m.166 evlilik birliğinin temelinden sarsılması) üzerinden açılır.

Nafaka Türleri ve Hesap

TMK m.169 tedbir nafakası boşanma davası süresince hakim tarafından evlilik birliği içinde olduğu varsayılan eş veya çocuğa ödetilen nafakadır. M.175 yoksulluk nafakası boşanma sonrası kusursuz veya az kusurlu eşin yoksulluğa düşmesini engelleme amacıyla, m.182 iştirak nafakası velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun masraflarına katkı amacıyla ödediği nafakadır. M.197 yardım nafakası ise hısımlar arası bakım yükümlülüğünden doğar; üst soy/alt soy ve kardeşler arası uygulanır. Nafaka tutarı; ödeyenin geliri, gideri, çocuğun ihtiyaçları, eşin yaşam standardı dikkate alınarak hakim tarafından belirlenir. Yoksulluk nafakası süresi 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu reformu ile sınırlandırılması tartışılmaktadır; mevcut uygulamada süresizdir ancak yeniden evlenme/değişen şartlarla kalkar.

Velayet ve Kişisel İlişki

TMK m.182-183 boşanma halinde velayet düzenlemesini ve velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurmasını düzenler. Velayet hakim tarafından çocuğun üstün yararı (m.182) ilkesine göre tek ebeveyne verilir; ortak velayet uygulaması Yargıtayca belirli koşullarda kabul edilmektedir. Kişisel ilişki düzeni; çocuğun yaşı, eğitimi, sağlığı ve diğer şartlar dikkate alınarak belirlenir. Tipik düzenleme; haftada 1 gün veya 2 haftada 1 hafta sonu, dini bayramlar, yarıyıl-yaz tatili. Velayet değişikliği davası m.183 önemli sebeplerin varlığı halinde açılabilir. Velayet hakkını kötüye kullanan ebeveynden velayetin kaldırılması (m.348) mümkündür. Çocuğun beyanı velayet ve kişisel ilişki kararlarında (10 yaş üstü) önemli rol oynar.

Mal Rejiminin Tasfiyesi

TMK m.202 aksi sözleşme ile kararlaştırılmadıkça eşler arasında yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi (m.218-241) uygulanır. Boşanma halinde her eşin kişisel malları (m.220) kendi mülkiyetinde kalır; edinilmiş mallarda (m.219) her eşin diğerinden katılma alacağı (m.236) doğar. Katılma alacağı; bir eşin edinilmiş mallarının değerinin yarısı kadardır. Aile konutu (m.194), düğün hediyeleri (m.220/4), kişisel kullanım eşyası, miras yoluyla edinilmiş mallar kişisel maldır. Sözleşmesel mal rejimleri; mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı (m.242 vd.). Mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma davasından sonra ayrı dava olarak veya birlikte talep edilerek açılır.

Aile Konutu ve Şerh

TMK m.194 aile konutu özel koruma altındadır. Aile konutu; eşlerin ortak yaşamlarını sürdürdükleri konuttur. Aile konutu üzerinde kişisel kullanım hakkına sahip eş, diğer eşin rızası olmadan konutu devredemez, üzerinde sınırlı ayni hak kuramaz, kira sözleşmesini sona erdiremez. Eşlerin birlikte hareket etme zorunluluğu vardır. Aile konutu olduğunun tapuya şerh edilmesi (m.194/3) için aile mahkemesinden karar alınır. Şerh konutu güvence altına alır; üçüncü şahıslara karşı hüküm doğurur. Aile konutu şerhi üzerine yapılan işlemler geçersizdir (m.194/2). Boşanma sonrası aile konutu mülkiyeti edinilmiş mal olduğu sürece katılma alacağına konu olur.

Tanıma-Tenfiz Davaları (5718 MÖHUK)

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.50-59 yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması (m.58) ve tenfizi (m.50) davalarını düzenler. Yabancı boşanma ilamının tanınmasında; yabancı mahkemenin yetkili olması, kararın kesinleşmiş olması, savunma hakkına aykırılık olmaması, kamu düzenine aykırı olmaması şartları aranır. Tanıma davası ile yabancı boşanma kararı Türkiye’de etki doğurur (nüfusa işlenir, kişisel statü değişir). Tenfiz, kararın icra edilebilir hale getirilmesidir; nafaka, mal paylaşımı, velayet kararları için gereklidir. Yetki davacı yerleşim yeri aile mahkemesidir.

6284 Sayılı Kanun – Koruma Kararı

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Hakkında Kanun, eş, eski eş, çocuk veya aile bireyleri tarafından şiddete maruz kalan veya kalma riskindeki kişilere koruma sağlar. Koruma kararı; mülki amirlerden (m.3 – idari) veya hâkimlerden (m.5 – adli) talep edilir. Tedbir türleri (m.5); şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, mağdura yaklaşmama, iletişim kurmama, çocuklara yaklaşmama, silahlarının teslim ettirilmesi, koruma altına alınma. İhlal halinde m.13 uyarınca zorlama hapsi öngörülür (3 günden 10 güne kadar). Koruma kararı 6 ay süreli olup uzatılabilir. Suç oluşturan eylemler için TCK m.86 (yaralama), m.106 (tehdit), m.96 (eziyet), m.232 (kötü muamele) hükümleri ayrıca işletilir.

Aile Mahkemesi ve Süreçler

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun aile mahkemelerini düzenler. Aile mahkemesi tek hakimli; aile hukukundan doğan tüm uyuşmazlıklara bakar. Yetki HMK m.6 davalı yerleşim yeri veya TMK m.168 son altı ay yerleşim yeri olarak ayrı eş yerleşim yeri olabilir. Boşanma davalarında basit yargılama usulü (HMK m.316-322) uygulanır. Tanık, bilirkişi (psikolog, sosyal hizmet uzmanı), ses-görüntü kaydı (HMK m.199) önemli delillerdir. Aile mahkemesi kararına karşı 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf, istinaf kararına karşı 2 hafta içinde Yargıtayda temyiz yolu açıktır. AYM Bireysel Başvuru olağanüstü kanun yoludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma şartları nelerdir?

TMK m.166/3 evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı; eşler boşanmanın mali sonuçları, nafaka, velayet ve diğer hususlarda anlaşmalı; her iki eş hakim huzurunda iradelerini beyan etmelidir. Hakim protokolü uygun bulursa boşanma kararı verir.

Yoksulluk nafakası süresiz mi?

Mevcut uygulamada TMK m.175 yoksulluk nafakası süresizdir; ancak nafaka alan eşin yeniden evlenmesi, gelir durumunun değişmesi veya yoksulluğun ortadan kalkması halinde nafaka kalkabilir. Süre sınırlandırılması yasal reform tartışmalarındadır.

Velayet anneye mi verilir?

TMK m.182 velayetin tek ebeveyne verilmesi çocuğun üstün yararı ilkesine bağlıdır. Yargı çizgisinde küçük yaştaki çocuklar genellikle annenin yanına bırakılır; ancak somut şartlarda baba lehine de karar verilebilir. 10 yaş üstü çocuk beyanı önemlidir.

Mal paylaşımı nasıl yapılır?

TMK m.218-241 edinilmiş mallara katılma rejimi yasaldır. Her eşin edinilmiş mallarının yarısı kadar diğer eşten katılma alacağı doğar (m.236). Kişisel mallar (m.220) tasfiyeye dahil değildir. Tapu, banka hesapları, araçlar, şirket payları edinilmiş mallar arasındadır.

Eşim şiddet uyguluyor, ne yapmalıyım?

6284 sayılı Kanun m.5 koruma kararı talep edilmelidir. Aile mahkemesinden veya mülki amirden başvuru ile uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim kurmama tedbirleri alınır. Polise 155, jandarmaya 156 hattından da bildirim yapılır. Suç oluşturan eylem için TCK m.86, 106, 96 hükümleri işler.

İlgili Çalışma Alanları

• Miras Hukuku
• İş Hukuku
• Taşınmaz Hukuku
• Ceza Hukuku
• Hakkımızda

Yasal Uyarı: Bu içerik TBB Meslek Kuralları m.4 kapsamında bilgilendirme amaçlıdır; reklam niteliği taşımaz.

İlçe Bazlı Hizmet Bölgelerimiz