İş Avukatı | İş Hukuku ve İşçi Davaları Rehberi 2026

İş Hukuku – İş Hukuku Rehberi 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 854 sayılı Deniz İş Kanunu, 5953 sayılı Basın İş Kanunu, 6098 sayılı TBK genel hizmet sözleşmesi hükümleri ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında çalışmalar hukuki bilgilendirme sunulmaktadır. İşe iade davaları (4857 m.18-21), kıdem (1475 m.14), ihbar (4857 m.17), kötüniyet (m.17/6), eşit davranma ilkesine aykırılık (m.5), mobbing (TBK m.417), fazla çalışma (4857 m.41-43), yıllık ücretli izin (m.53-60), iş kazası (5510 m.13), meslek hastalığı (m.14) ve sendikal tazminat (6356 m.25) davaları takip edilmektedir.

İş Sözleşmesi Türleri

4857 sayılı İş Kanunu m.8 iş sözleşmesini “bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşme” olarak tanımlar. Türleri; belirli süreli (m.11), belirsiz süreli, kısmi süreli (m.13), tam süreli, çağrı üzerine çalışma (m.14), uzaktan çalışma (m.14), takım sözleşmesi (m.16), deneme süreli (m.15) iş sözleşmeleridir. Belirli süreli sözleşmeler ancak işin niteliği gereği objektif sebebin varlığında yapılabilir; aksi halde belirsiz süreli sayılır. Sözleşmenin yazılı şekilde yapılması (m.8/2) bir aydan uzun süreli iş için kanuni zorunluluktur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 dava şartı arabuluculuk getirmiştir; bireysel iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

İşe İade ve İş Güvencesi (4857 m.18-21)

İş güvencesi 4857 m.18-21 hükümlerinde düzenlenmiştir. İş güvencesinden yararlanma şartları; 30 ve daha fazla işçi çalışan iş yerinde, en az 6 aylık kıdemi olan, belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan ve işveren vekili olmayan işçi sıfatıdır. İşveren feshi geçerli sebebe dayandırmak zorundadır (m.18); aksi halde işçi feshin tebliğinden itibaren 1 ay içinde dava açma şartı arabuluculuk başvurusu (7036 m.3) yapar. Arabuluculuk olumsuz sonuçlanırsa 2 hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılır (m.20). Geçersiz fesih halinde 4-8 ay arası iş güvencesi tazminatı ve 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti hükmedilir (m.21). İşçinin işe başlatılması halinde tazminat hükmünden vazgeçilmiş sayılır.

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Kıdem tazminatı 1475 sayılı eski İş Kanunu m.14 hükmü 4857 sayılı Kanun ile yürürlükte bırakılmıştır; her tam yıl çalışma için 30 günlük brüt ücret tutarındadır. Ödenme halleri; işveren tarafından haksız fesih, işçinin haklı fesih nedenleri (4857 m.24), kadın işçinin evlenmesi (m.14), erkek işçinin askere gitmesi, emeklilik (5510 m.28), 15 yıl 3.600 gün şartının dolması, ölüm. Kıdem tazminatı tavanı her 6 ayda bir güncellenir. İhbar tazminatı 4857 m.17 ile düzenlenmiş olup, kıdem süresine göre 2-8 hafta arasında bildirim süresi öngörülmektedir; bildirim yapılmadan fesih halinde tazminat ödenir.

Fazla Çalışma, Hafta Tatili ve Yıllık İzin

4857 m.41-43 fazla çalışmayı düzenler. Haftalık 45 saat üzeri çalışma fazla mesai sayılır; %50 zamlı ücret veya 1,5 saat dinlenme hakkı tanır. Fazla sürelerde çalışma %25 zamlıdır. Fazla mesai için işçinin onayı (m.41) gerekir; yıllık 270 saati aşamaz. Hafta tatili (m.46) 24 saat kesintisiz dinlenmedir; pazar veya başka gün olabilir. Genel tatil ve ulusal bayram ücreti (m.47) çalışılırsa zamlı, çalışılmazsa normal ücret. Yıllık ücretli izin (m.53-60) 1-5 yıl arası 14, 5-15 yıl arası 20, 15+ yıl arası 26 işgünüdür; 18 yaş altı ve 50 yaş üstü için en az 20 işgünüdür. Kullandırılmayan izin tazminatı dava ile talep edilir.

Mobbing ve Eşit Davranma İlkesi

TBK m.417 işverenin işçinin kişiliğini koruma ve psikososyal sağlığı gözetme yükümlülüğünü düzenler. Mobbing (psikolojik taciz); sistematik, tekrarlayan ve süreklilik arz eden, hedef kişiyi yıldırma/dışlama amaçlı davranışlar bütünüdür. İspat yükü ağırlaştırılmıştır; işçinin makul karine düzeyinde olgu ortaya koyması yeterlidir. 4857 m.5 eşit davranma ilkesi cinsiyet, gebelik, dini inanç, siyasi görüş gibi nedenlerle ayrımcılığı yasaklar; ihlali halinde m.5/6 hükmü 4 aylık ücret tutarına kadar tazminat öngörür. Cinsel taciz iddiasında 4857 m.24/II-d haklı fesih ve TCK m.105 cinsel taciz suçu, ağır hallerde m.102 cinsel saldırı suçu birlikte uygulanır.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı

5510 sayılı SGK Kanunu m.13 iş kazasını, m.14 meslek hastalığını tanımlar. İş kazası; işçinin işverenin görevlendirmesiyle veya iş yeri-iş yeri eklentilerinde, iş yerinden başka bir yere görev gönderildiği sırada, emziren kadın işçinin emzirme süresi içinde uğradığı kazadır. Bildirim 5510 m.13/2 uyarınca üç iş günü içinde SGK’ya yapılmalıdır. İşveren sorumluluğu; (a) kusur sorumluluğu (TBK m.66 vd. – iş güvenliği önlemlerinin alınmaması); (b) eşit-orantılı kusurlu sorumluluk (m.61). Maddi tazminat (gelir kaybı, tedavi giderleri, geçici iş göremezlik) ve manevi tazminat (TBK m.56) talep edilebilir. SGK ödediği geliri işverene rücu edebilir (5510 m.21). İş kazasında ölüm halinde TCK m.85 taksirle öldürme suçu da gündeme gelebilir.

Sendika ve Toplu İş Sözleşmesi

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu sendika kurma, üye olma, toplu iş sözleşmesi (TİS) yapma ve grev-lokavt haklarını düzenler. İşçinin sendika hakkı (m.17-29) anayasal güvence altındadır (Anayasa m.51). Sendika üyeliği nedeniyle ayrımcılık yasaktır; 6356 m.25 sendikal tazminat olarak yıllık ücretin asgari tutarı kadar tazminat öngörmektedir. TİS yetkisi (m.41) işkolunda %1 işkolu barajı + işyeri/işletme barajına bağlıdır. Grev (m.58-77) ve lokavt (m.59) yasal koşullara tabidir. Sendikal sebeple fesih halinde işçi 7036 m.3 arabuluculuk + 4857 m.20 işe iade davası açabilir; ayrıca m.25 tazminatı talep eder.

İş Mahkemesi ve Arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 dava şartı arabuluculuk getirmiştir; 1 Ocak 2018’den itibaren bireysel iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Yetkili arabulucu listesi Bakanlık tarafından tutulur. Arabulucuk süresi 3 hafta + 1 hafta uzatma. Anlaşma sağlanırsa ilam niteliğinde sayılır. Anlaşmazlık halinde son tutanak ile 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Yetki HMK m.6 davalı yerleşim yeri veya işin görüldüğü yer mahkemesidir. İş mahkemesi tek hakimli; karar tek hakimle verilir. İlk derece kararına karşı 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf, istinaf kararına karşı 2 hafta içinde Yargıtayda temyiz yolu açıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşten çıkarıldım, işe iade davası açabilir miyim?

30+ işçi çalışan iş yerinde, en az 6 ay kıdemli, belirsiz süreli işçi sıfatıyla çalışıyorsanız işe iade hakkınız vardır. Fesih tebliğinden itibaren 1 ay içinde 7036 m.3 arabuluculuk başvurusu, anlaşmazlık halinde 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.

Kıdem tazminatı ne zaman ödenir?

1475 m.14 uyarınca işveren tarafından haksız fesih, işçi haklı fesih nedenleri (4857 m.24), evlenme (kadın), askerlik, emeklilik, 15 yıl 3.600 gün doldurma, ölüm hallerinde her tam yıl çalışma için 30 günlük brüt ücret kıdem tazminatı ödenir.

Fazla mesai ücretim ödenmedi, ne yapabilirim?

4857 m.41-43 fazla çalışma %50 zamlı, fazla sürelerde çalışma %25 zamlı ödenir. Aylık bordro, çalışma kayıtları (parmak izi, kart) ve tanık delili ile fazla mesai ispatlanır. Arabuluculuk + iş mahkemesinde dava yolu açıktır. 5 yıllık zaman aşımı vardır.

Mobbing iddiamı nasıl ispatlarım?

TBK m.417 işverenin koruma yükümlülüğü vardır. Mobbing sistematik, tekrarlayan, yıldırma amaçlı davranışlardır. Yargı çizgisinde ispat yükü ağırlaştırılmıştır; e-posta, mesaj, tanık, sağlık raporu, performans değerlendirme tutanakları temel delildir. Manevi tazminat (TBK m.56) ve haklı fesih hakkı (4857 m.24/II) doğar.

İş kazası geçirdim, hangi tazminatları alabilirim?

Maddi tazminat (gelir kaybı, tedavi gideri, geçici iş göremezlik), manevi tazminat (TBK m.56) ve sürekli iş göremezlik halinde gelir bağlanması talep edilir. SGK gelir bağlaması ile zarara katkı sağlar; aşan kısım için işverene karşı dava açılır. Kusur oranı bilirkişi raporu ile belirlenir.

İlgili Çalışma Alanları

• Şirketler Hukuku
• Ticaret Hukuku
• Vergi Hukuku
• Sigorta Hukuku
• Aile Hukuku
• Hakkımızda

Yasal Uyarı: Bu içerik TBB Meslek Kuralları m.4 kapsamında bilgilendirme amaçlıdır; reklam niteliği taşımaz.

İlçe Bazlı Hizmet Bölgelerimiz