Çekişmeli Boşanma — TMK m.166/1 Temelinden Sarsılma Rehberi 2026

Çekişmeli boşanma; eşlerden birinin evliliğin sürdürülemeyeceğini ileri sürdüğü ve diğer eşin buna karşı çıkması ya da şartların anlaşmayla çözülememesi halinde açılan dava türüdür. En sık dayanılan hukuki sebep, 4721 sayılı TMK m.166/1’de düzenlenen evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Genel boşanma sebebi olarak nitelenen bu hüküm, özel sebeplerin yanında uygulanabilen en geniş kapsamlı düzenlemedir.

TMK m.166/1 Temelden Sarsılma Nedir?

TMK m.166/1’e göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Bu ölçüt objektif ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Mahkeme, evlilik birliğinin çekilmez hale gelip gelmediğini, kusur analizi ile birlikte değerlendirir.

Tipik olay örnekleri: sürekli geçimsizlik, hakaret-aşağılama, fiziksel şiddet, sadakatsizlik, cinsel uyumsuzluk, ekonomik şiddet, ilgisizlik, ailenin mahremiyetini ihlal, sürekli alkol/kumar gibi bağımlılıklar.

Kusur Analizi ve Önemi

Çekişmeli boşanmada hakim her iki eşin kusur durumunu karşılaştırmalı olarak değerlendirir. Kusur dağılımı şu sonuçları belirler: (i) Tazminat (TMK m.174) — kusursuz veya az kusurlu eş maddi-manevi tazminat alabilir, daha kusurlu olan alamaz, (ii) Yoksulluk nafakası (TMK m.175) — kusuru daha ağır olmayan eş yoksulluğa düşecekse talep edebilir, (iii) Yargılama ve vekalet giderleri HMK m.326 uyarınca kural olarak aleyhine hüküm verilen tarafa yüklenir; kısmi haklılık hâlinde haklılık oranına göre paylaştırılır.

TMK m.166/2 uyarınca davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Kimler Dava Açabilir?

Her iki eş de dava açabilir; ancak tam kusurlu (bütün kusur kendinde olan) eşin açtığı davada davalı eş itiraz edebilir (TMK m.166/2). Bu hüküm, kusursuz eşin evliliği sürdürme hakkını korur. Eşin ağır kusuru halinde ise itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Delil Türleri ve Stratejisi

Çekişmeli boşanmada sık kullanılan deliller: (i) Tanık beyanları (aile yakınları, komşular, iş arkadaşları), (ii) SMS, anlık mesajlaşma uygulaması mesajları, e-posta, (iii) Sosyal medya paylaşımları, (iv) Kamera kayıtları, ses kayıtları — hukuka aykırı yoldan elde edilenler delil olarak kullanılamaz (HMK m.189/2), (v) Banka kayıtları, harcama belgeleri, (vi) Sağlık raporları, darp raporu, (vii) 6284 SK koruma kararları, (viii) HTS kayıtları (çekişmeli durumlarda mahkeme kararı ile). Hukuka aykırı elde edilen delillerde Anayasa m.38 ve içtihat önemlidir.

Tedbir Nafakası ve İhtiyati Tedbirler

Boşanma davası sırasında tedbir nafakası (TMK m.169) talep edilebilir; dava süresince eşin ve çocukların geçimi sağlanır. Ayrıca: (i) aile konutu için tedbir, (ii) mal kaçırmaya karşı ihtiyati tedbir (banka hesapları, tapu), (iii) çocukla kişisel ilişki tedbir kararı alınabilir. Tedbir kararları davanın kesinleşmesine kadar geçerlidir.

Yargılama Süreci ve Süresi

Dava, TMK m.168’e göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır. Aşamalar: dilekçeler aşaması (dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap), ön inceleme duruşması, tahkikat (tanık, delil toplama), tahkikat sonu duruşması, karar. Ortalama süre 1-2 yıl; süre dosyanın kapsamına göre değişir. İstinaf (BAM) ve temyiz süreleri eklendiğinde toplam süre uzayabilir.

Özel Boşanma Sebepleri İle İlişkisi

TMK m.161-165 arasında düzenlenen özel sebepler: zina (m.161), hayata kast-kötü muamele (m.162), haysiyetsiz yaşam sürme (m.163), terk (m.164), akıl hastalığı (m.165). Her özel boşanma sebebinin kanuni koşulları ayrı değerlendirilir. TMK m.163 ve m.165 kapsamında birlikte yaşamanın beklenememesi veya ortak hayatın çekilmezliği de aranır; TMK m.170’teki ayrılık hükümleri saklıdır. TMK m.166/1 yönünden inceleme ise davada ileri sürülen vakıalar ve talepler çerçevesinde yapılır.

Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar

Sıkça Sorulan Sorular

Kusursuz taraf olduğumu nasıl ispatlarım?

Tanık beyanları (aile, komşu, iş arkadaşı), mesajlar-e-postalar, sosyal medya paylaşımları, sağlık raporları, darp raporu, 6284 SK koruma kararları ve banka kayıtları başlıca delillerdir. Hukuka aykırı yoldan elde edilen deliller (izinsiz kayıt, gizli kamera gibi) HMK m.189/2 uyarınca kural olarak mahkemece değerlendirmeye alınmaz.

Çekişmeli boşanma ne kadar sürer?

Yargılama süresi delil yoğunluğu, tanık sayısı, bilirkişi incelemesi ve mahkeme yoğunluğuna göre değişir. İstinaf ve temyiz aşamaları toplam süreyi uzatabilir.

Tedbir nafakası ne zaman alınır?

Boşanma davası açılır açılmaz TMK m.169 kapsamında talep edilebilir. Hakim, tarafların ekonomik/sosyal durumunu değerlendirerek dava süresince ödenecek miktarı belirler; karar geçici niteliktedir ve boşanma kesinleştiğinde son bulur (varsa iştirak/yoksulluk nafakası devam eder).

İlgili Rehberler

• Boşanma Hukuku İstanbul — Ana Rehber
• Aile Hukuku Rehberi
• Anlaşmalı Boşanma Protokolü
• Velayet ve Üstün Yarar Kriterleri

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.

📍 İstanbul / Kartal Özelinde Sık Sorulan Sorular

İstanbul’da boşanma davası hangi mahkemede açılır?

İstanbul’da boşanma davaları Aile Mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme, TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Hangi adliyenin yetkili olduğu, TMK m.168’deki bağlantı noktaları ile ilgili mahkemenin yargı çevresine göre belirlenir; Anadolu ve Avrupa Yakası ayrımı tek başına yeterli değildir.

Kartal Adliyesi nerede ve aile mahkemelerine nasıl ulaşılır?

Anadolu Adalet Sarayı, Kartal/İstanbul E-5 üzerinde bulunur. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Sultanbeyli ve Şile ilçelerinde yerleşik olanların aile hukuku uyuşmazlıkları bu adliyede görülür. Metro (Kartal durağı) ve Marmaray (Maltepe/Pendik hattı) ile ulaşım sağlanır. Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865 adresindeki büromuz adliyeye 5 dakika mesafededir.

🏢 Kartal / Anadolu Yakası Hizmet Alanlarımız

Büromuz Kartal/İstanbul merkezli olup Anadolu Yakası genelinde boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet vermektedir. Kartal, Pendik, Maltepe, Tuzla, Kadıköy, Üsküdar, Ataşehir, Sultanbeyli, Sancaktepe, Çekmeköy, Ümraniye ve Beykoz ilçelerindeki müvekkillerimize yüz yüze görüşme imkanı sunuyoruz. Avrupa Yakası ve şehir dışından gelen talepler için online görüşme ve e-vekaletname sistemi üzerinden dava süreci yürütülmektedir.

📞 Randevu: +90 534 636 19 19  •  📧 alyarlaw@gmail.com  •  📍 Cevizli Mah. Enderun Sk. No:10C D:58, Kartal/İstanbul 34865

🔗 İlgili Aile Hukuku Rehberleri

• Yabancı Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi (MÖHUK m.58-59) — Apostil 2026
• Mehir Alacağı ve Boşanma Davası — Dini Evlilik Öncesi Vaatler
• Boşanmada Aile Arabuluculuğu (2026) — Zorunluluk ve Uygulama
• Evlat Edinme Koşulları ve Usul (TMK m.305-320) — 2026 Rehberi
• Velayet ve Kişisel İlişki — TMK m.182, m.336
• Velayet Değişikliği Davası — TMK m.183

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde bir avukattan görüş alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda