İflas, iflasa tâbi kişilerin alacaklılarının topluca tatmin edilmesi amacıyla malvarlığının mahkeme kararıyla tasfiyeye sokulmasıdır. İflasa tâbi olanlar kural olarak tacirlerdir (TTK m.18, İİK m.43). İflas davasında iki temel yol mevcuttur: takipli iflas (İİK m.172) ve doğrudan iflas (İİK m.177). Rehberde her iki yolun şartları, yetkili mahkeme ve iflas kararının sonuçları ele alınır.
İflasa Tâbi Olmak ve Genel Şartlar
İflas kurumu yalnızca belirli kişiler hakkında uygulanır. İİK m.43 uyarınca iflasa tâbi olanlar: (i) TTK m.18 uyarınca tacirler (gerçek kişi tacirler dahil), (ii) bankalar (5411 s. Kanun), (iii) kooperatifler (1163 s. Kanun), (iv) ticaret şirketleri (TTK), (v) vakıflar iktisadi işletmeleri bulunuyorsa. Esnaflar, çiftçiler ve memurlar iflasa tâbi değildir; onlar hakkında yalnızca haciz yoluyla takip yapılır. İflas için genel şart; borçlunun muacceliyet kazanmış borcunu ödemede genel bir acz içinde olmasıdır. Tek bir borcun ödenmemesi iflas için yeterli görülmez.
Takipli İflas (İİK m.172)
Takipli iflasta süreç; alacaklının icra dairesinde iflas yoluyla takip başlatmasıyla işler. Takip talebine dayanarak borçluya ödeme emri tebliğ edilir (İİK m.155). Borçlu 7 gün içinde itiraz etmez veya borcu ödemezse alacaklı asliye ticaret mahkemesine iflas davası açar (İİK m.158). Mahkeme; borçluya dilekçeyi tebliğ eder, duruşma açar ve konuya ilişkin bir iflas masası ihtiyatlı tasarrufları korur. Takipli iflas alacaklının iradesine bağlıdır ve alacaklının alacağı belli olup kesinleşmişse dahi mahkemenin iflas şartlarını ayrıca incelemesi gerekir (aciz hâlinin bulunması).
Doğrudan İflas (İİK m.177)
Doğrudan iflasta alacaklı veya borçlu, ödeme emri ve takip aşamasına girmeden doğrudan asliye ticaret mahkemesinde iflas davası açar. İİK m.177 doğrudan iflas sebeplerini sınırlı sayıda sayar: (i) borçlunun adresinin belirsiz olması veya ortadan kaybolması, (ii) borçlunun borçlarından kaçınmak için mal kaçırması ya da malvarlığını gizlemesi, (iii) borçlunun alacaklılarından mal kaçırma kastıyla usulsüz sözleşmeler yapması, (iv) borçlunun haczedilebilir malının alacağa yetmemesi, (v) ticareti terk edip yurtdışına gizlice çıkma teşebbüsü. Borçlu kendi iflasını İİK m.178 uyarınca borçlarını ödeyemez hâle geldiğinde doğrudan isteyebilir. İflas ertelemesi kurumu 7101 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır; yerine konkordato süreci gelmiştir.
İflas Kararının Sonuçları
Mahkeme iflas kararı verdiğinde şu sonuçlar doğar: (i) Masanın oluşması – borçlunun haczedilebilir tüm malvarlığı iflas masasına geçer (İİK m.184). (ii) Borçlunun tasarruf yetkisinin kaybı – iflas tarihi itibariyle borçlu malvarlığı üzerinde tasarruf edemez; yaptığı işlemler geçersizdir (İİK m.191). (iii) Muacceliyet – borçların muacceliyeti iflas kararıyla otomatik doğar (İİK m.195). (iv) Faiz işlememesi – iflas kararı tarihinden itibaren adi alacaklar için faiz işlemez (m.196); rehinli alacaklar bakımından rehin bedeliyle sınırlı devam eder. (v) İcra takiplerinin düşmesi – iflas dışındaki bireysel takipler düşer, alacaklılar iflas masasına başvurmak zorundadır (m.193).
Masa Alacaklılarının Sıralaması
İflas masasından yapılacak ödemeler İİK m.206’daki sırayı izler. Önce masa alacakları ödenir; bunlar iflasın tasfiyesi için yapılan zorunlu giderler, iflas idaresinin ücretleri, masa ile ilgili davalardır ve hiçbir sıra sırasına tâbi olmaksızın öncelikle karşılanır. Ardından sıra şöyledir: (1) Rehin bedelinden karşılanacak rehinli alacaklar (ayrı masa); (2) İşçi alacakları ve sosyal güvenlik primleri (iflasın açılmasından önceki bir yıl için); (3) Aile hukukundan doğan nafaka ve vesayet alacakları; (4) Devlet alacakları (belirli türler); (5) Adi alacaklar. Her sıra tamamen ödenmeden sonraki sıraya geçilmez; aynı sıradaki alacaklar oranlı paylaşılır.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 2004 s. İİK | m.16 | İcra mahkemesine şikayet |
| 2004 s. İİK | m.32 | İlamlı icrada icra emri |
| 2004 s. İİK | m.58-60 | İlamsız takipte takip talebi ve ödeme emri |
| 2004 s. İİK | m.62 | Borca itiraz (7 gün) |
| 2004 s. İİK | m.67-68 | İtirazın iptali ve kaldırılması |
| 2004 s. İİK | m.72 | Menfi tespit ve istirdat davası |
| 2004 s. İİK | m.83 | Maaş ve ücret haczi sınırları |
| 2004 s. İİK | m.85-105 | Haciz uygulaması ve haczin konusu |
| 2004 s. İİK | m.96-99 | İstihkak iddiası ve davası |
| 2004 s. İİK | m.100-101 | Hacze iştirak (kesin ve geçici) |
| 2004 s. İİK | m.134 | İhalenin feshi davası |
| 2004 s. İİK | m.142 | Sıra cetveline itiraz |
| 2004 s. İİK | m.154-166 | İflas davası ve iflasın sonuçları |
| 2004 s. İİK | m.167-170 | Kambiyo senetlerine özgü takip |
| 2004 s. İİK | m.269 | Kira ilişkisinde tahliye takibi |
| 2004 s. İİK | m.277-284 | Tasarrufun iptali davası |
| 2004 s. İİK | m.285-308 | Konkordato başvurusu, mühlet ve tasdik |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
- İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
- Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
- Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
- UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.
İlgili İçerikler
- İcra ve İflas Hukuku Avukatı İstanbul
- İlamsız İcra Takibi Rehberi
- İlamlı İcra Takibi
- Konkordato Süreci
Sıkça Sorulan Sorular
Her borçlu hakkında iflas açılabilir mi?
Hayır. İflas yalnızca İİK m.43 kapsamındaki iflasa tâbi kişiler (tacirler, ticaret şirketleri, bankalar, kooperatifler vs.) hakkında açılır. Esnaf ve çiftçiler iflasa tâbi değildir.
Takipli iflas ile doğrudan iflas farkı nedir?
Takipli iflas, icra dairesinde iflas yoluyla takip başlatılıp 7 günlük itiraz süresi geçtikten sonra açılırken; doğrudan iflas İİK m.177’deki sayılı sebeplerin varlığında takip aşamasına geçilmeden doğrudan mahkemeye yapılır.
İflastan sonra alacaklılar nasıl tatmin olur?
İİK m.206 sırasına göre önce masa giderleri, sonra işçilik, nafaka, bazı devlet alacakları ve son olarak adi alacaklar ödenir. Aynı sıradaki alacaklar oranlı paylaşılır; rehinli alacaklar ise ayrı masadan tahsil edilir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız önerilir.