Çocuk Teslimi ve İcrası — İİK m.25/a

Tanım: Çocuk teslimi icrası; velayet ya da kişisel ilişki kararının yerine getirilmediği hallerde İİK m.25/a kapsamında pedagog gözetiminde ve çocuğun psikolojisi korunarak uygulanan özel icra yöntemidir. Zorla teslim son çare sayılır; uzlaştırma ve mediation öncelikli tercih edilir.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki icrası: İİK m.25/a, çocuğun üstün yararı, pedagog gözetiminde teslim, zorla teslim yaptırımı ve TCK m.234 2026 rehberi.

Çocuk Teslimi İcrasının Özel Rejimi

Mal ve para alacaklarının icrasından farklı olarak çocuk teslimi özel bir rejime tabidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.25/a çocuk tesliminin, çocuğun ruhsal ve bedensel zarara uğramaması gözetilerek pedagog, psikolog veya çocuk gelişim uzmanı eşliğinde yapılacağını düzenler. Bu düzenleme 7343 sayılı Kanun ile önemli değişiklikler geçirmiş ve Adalet Bakanlığı Çocuk Teslim Merkezleri ile icra müdürlükleri arasındaki koordinasyon güçlendirilmiştir. Çocuk teslimi ilâmlı icra kapsamındadır; velayet kararı veya kişisel ilişki kararı ilam niteliğindedir ve icra takibine konulur. Alacaklı ebeveyn icra dairesine başvurarak ilamın infazını talep eder; icra dairesi çocuğu borçlu ebeveynden alıp alacaklı ebeveyne teslim eder.

Çocuk Teslim Merkezleri ve Uzlaştırma

7343 sayılı Kanun değişiklikleriyle Adalet Bakanlığı bünyesinde Çocuk Teslim Merkezleri kurulmuş; çocuğun teslim edileceği nötr, çocuk dostu mekânlar sağlanmıştır. Uygulamada kişisel ilişki kurma çocuğu ebeveyne doğrudan teslim değil, merkezde belirli sürelerle görüştürme şeklinde yapılabilir. Çocuk teslim merkezlerinde pedagog, psikolog ve sosyal hizmet uzmanı çocuğu karşılar, alacaklı ebeveyne teslim eder ve geri dönüşte de aynı şekilde hareket edilir. Ebeveynler arası çatışmanın çocuğa yansıtılmaması ilkesi esastır. Uzlaştırma ve aile arabuluculuğu uygulamaları önerilmekte; mahkeme resen veya talep üzerine tarafları aile arabulucusuna yönlendirebilir. Aile arabuluculuğu sistemi 2023 sonrası aile davalarında giderek yaygınlaşmaktadır.

Zorla Teslim ve Yaptırımlar

Borçlu ebeveynin çocuğu teslim etmemesi halinde İİK m.25/a son çare olarak zorla teslim imkânı tanır. Zorla teslim icra müdürü, pedagog ve kolluk gözetiminde yapılır; çocuğun psikolojik zarar görmemesi için azami özen gösterilir. Borçlu çocuğu gizlediği ya da ülkeden kaçırdığı takdirde TCK m.234 çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu gündeme gelir; bu suç şikayete bağlı olmayıp üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür. Ayrıca İİK m.341 çocuk teslim kararına muhalefet halinde tazyik hapsi uygulanacağını düzenler; altı aya kadar tazyik hapsine hükmedilir. Zorla teslim ve tazyik hapsi birbirinden bağımsız uygulanabilir. Borçlu ebeveynin direnci süreklilik kazanırsa velayet değişikliği davası da otomatik değerlendirme sürecine girer; çocuk yararı için velayet değişikliği gerekebilir.

Kişisel İlişki İcrası ve Karşılaşılan Sorunlar

Kişisel ilişki (görüşme hakkı) kararının uygulanmaması da İİK m.25/a kapsamında icra edilir. Uygulamada karşılaşılan başlıca sorunlar; velayet sahibi ebeveynin çocuğu hazırlamaması, görüşme saatlerinde çocuğu teslim etmemesi, çocukta psikolojik baskı oluşturması (yabancılaştırma sendromu), çocuğun hastalık bahanesiyle görüşmeye katılmaması ve alacaklı ebeveynin ulaşamadığı zaman dilimleri. Bu sorunlarda öncelikle pedagog rehberliği önerilir; sorun devam ederse icra aracılığıyla zorla teslim veya kişisel ilişki kurulan yerde (Çocuk Teslim Merkezi) görüşme uygulaması devreye girer. Yabancılaştırma sendromu iddiası klinik psikoloji alanında tartışmalı bir kavram olmakla birlikte mahkemeler rapor alarak bu iddiayı inceleyebilmektedir. Kişisel ilişki hakkı sistematik olarak engellenen ebeveyn velayet değişikliği davası açma hakkını kazanır.

Yurtdışı Tabanlı Sorunlar ve Uluslararası Boyut

Çocuğun velayet veya kişisel ilişki kararına aykırı olarak yurtdışına çıkarılması 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi kapsamında değerlendirilir. Türkiye 1980 Lahey Sözleşmesine taraftır ve Merkezi Makam olarak Adalet Bakanlığı görev yapar. Çocuğun izinsiz yurtdışına götürülmesi halinde alacaklı ebeveyn Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne başvurarak iade talebinde bulunabilir. Talebin iletileceği ülkenin Merkezi Makamı da sürece dahil olur. Çocuğun bir yıldan fazla süredir yeni ülkede yerleşmiş olması, iadeden sonra çocuğun ciddi tehlikeye düşecek olması gibi istisnalar hariç, çocuk mutad meskeninin bulunduğu ülkeye iade edilir. Türkiye’den yurtdışına götürme izin prosedürü için velayet sahibi olmayan ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesi veya mahkeme kararı gereklidir.

Aile ve Boşanma Hukuku Genişletilmiş Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.118-123 (Nişanlanma)	Nişanın bozulmasından doğan tazminat, hediyelerin iadesi
TMK m.161-165 (Özel Boşanma Sebepleri)	Zina, hayata kast, haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı
TMK m.166 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, anlaşmalı/çekişmeli
TMK m.168, 169, 173 (Yetki, Tedbir, Soyadı)	Aile mahkemesi yetkisi, dava süresince tedbirler, soyadı
TMK m.174-178 (Tazminat, Nafaka, Zamanaşımı)	Maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, bir yıl zamanaşımı
TMK m.182-183 (Velayet)	Velayetin tayini, kişisel ilişki, velayet değişikliği
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eş rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.203-209 (Mal Rejimi Sözleşmesi)	Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı
TMK m.225-241 (Mal Rejimi Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (İştirak Nafakası)	Çocuğa nafaka, ergin çocukta eğitim süresi
6284 sayılı Kanun	Koruma tedbiri, uzaklaştırma, elektronik kelepçe, tazyik hapsi
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun	Aile mahkemesi görev alanı, uzmanlar
6100 sayılı HMK m.118, 213, 247-251	Dilekçe, çocuğun dinlenmesi, tanık, çekinme hakkı
2004 sayılı İİK m.25/a, m.344	Çocuk teslimi icrası, nafaka tazyik hapsi
5718 sayılı MÖHUK m.14-16, m.50 vd.	Uluslararası aile hukuku, tenfiz
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi	Uluslararası çocuk iadesi, merkezi makam
6698 sayılı KVKK m.5, 6, 28; TCK m.132-134	Elektronik delil, kişisel verilerin hukuka aykırı elde edilmesi

Sık Sorulan Sorular

Çocuğumu bana teslim etmiyor, ne yapabilirim?

İcra Dairesine başvurarak İİK m.25/a kapsamında çocuk teslim takibi başlatabilirsiniz. Pedagog gözetiminde teslim yapılır. Direnç devam ederse tazyik hapsi ve velayet değişikliği davası seçenekleri gündeme gelir.

Çocuk teslim merkezleri nedir?

7343 sayılı Kanun sonrası Adalet Bakanlığına bağlı kurulan çocuk dostu mekânlardır. Pedagog ve psikolog eşliğinde ebeveynler arasında çocuk teslimi veya kişisel ilişki görüşmesi yapılır.

Velayet sahibi çocuğu yurtdışına kaçırırsa ne olur?

1980 Lahey Sözleşmesi kapsamında Adalet Bakanlığı Merkezi Makam aracılığıyla iade talebi yapılır. TCK m.234 çocuğun kaçırılması suçu da işlenmiş olur; 3 ay-1 yıl hapis cezası öngörülür.

Kişisel ilişki kararına uymayan eşe ceza var mı?

İİK m.341 uyarınca 6 aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir. Ayrıca sürekli engelleme velayet değişikliği davası açmak için sebep oluşturur; alacaklı ebeveyn çocuğun velayetini talep edebilir.

Zorla teslim çocuğu travmatize etmez mi?

Bu riski azaltmak için İİK m.25/a pedagog gözetiminde teslim yapılmasını emreder. Mümkün olduğunca uzlaştırma, aile arabuluculuğu ve çocuk teslim merkezi seçenekleri tercih edilir; zorla teslim son çaredir.