Gelir Vergisi Hukuku — Mükellef Hakları ve Vergilendirme Süreçleri

Gelir Vergisi Beyannamesi ve Kazanç Unsuru Değişiklikleri

193 sayılı GVK m.2 kapsamındaki yedi gelir unsurunun her biri için ayrı tarhiyat ve uyuşmazlık dinamiği bulunmaktadır. Ticari kazanç (m.37-51) bakımından bilanço/işletme hesabı esası seçimi, gerçek/basit usul ayrımı ve geçici vergi beyanları; serbest meslek kazancı (m.65-68) bakımından 65 m.son kapsamında telif istisnası ve KDV bağlantısı; ücret (m.61-63) bakımından stopaj-yıllık beyan ilişkisi ve binde-net ücret farkları sıkça uyuşmazlık konusu olur. Gayrimenkul sermaye iradı (m.70-74) için götürü-gerçek gider seçimi, menkul sermaye iradı (m.75) için stopaj kesinliği, değer artış/arızi kazançlar (m.80, mük.80, m.82) için istisna tutarları her takvim yılında yeniden değerleme oranı ile güncellenir.

Vergi İncelemesi Sonrası VUK 359 Riski ve CMK Savunma Stratejisi

Gelir vergisi incelemesinde defter-belge ibraz edilmemesi, VUK m.359/a-2 kapsamında “defter, kayıt ve belgeleri tahrif etmek veya gizlemek” olarak nitelendirilebilir. Bu durumda mükellef hem vergi mahkemesinde tarhiyat davası, hem asliye ceza mahkemesinde VUK m.359/a uyarınca 18 aydan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülen kaçakçılık davası ile karşı karşıya kalabilir. CMK m.147 kapsamında müdafii hazır bulunmadan ifade alınamayacağı, susma hakkı (CMK m.147/1-e) ve pişmanlık (VUK m.371) hususları savunmanın temelini oluşturur. AİHM Janosevic/İsveç içtihadında vergi cezalarının “ceza” niteliği taşıdığını kabul ettiğinden, AİHS m.6 adil yargılanma güvenceleri devreye girer.

Yurt Dışı Gelirler ve Çifte Vergilendirme Anlaşmaları (ÇVÖA)

Türkiye’nin 90’ı aşkın ülke ile akdettiği ÇVÖA’lar OECD Model Vergi Anlaşması esas alınarak hazırlanmıştır. Yurt dışında elde edilen ücret, serbest meslek, faiz ve temettü gelirlerinin Türkiye’de yıllık beyannameye dahil edilip edilmeyeceği; mukimlik (m.4), iş yeri (m.5) ve mahsup (m.23) hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Tarhiyat öncesi uzlaşma (VUK Ek m.11) ve tarhiyat sonrası uzlaşma (VUK Ek m.1) seçenekleri ÇVÖA’lı gelirler için de açıktır.