Çek ve Senet Davaları Rehberi 2026 | Takip ve Dava Yolu
Çek ve senet (bono/poliçe) davaları; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kıymetli evrak hükümleri ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun kambiyo senetlerine özgü takip hükümleri çerçevesinde yürütülür. Çekin karşılıksız kalması 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında ayrıca yaptırıma bağlanmıştır.
Çek, Bono ve Poliçe Ayrımı
- Çek (TTK m.780 vd.): Bankaya hitaben yazılan ve görüldüğünde ödenecek kambiyo senedidir.
- Bono (TTK m.776 vd.): Keşidecinin (borçlu) lehtara belirli bir parayı belirli tarihte ödeme taahhüdüdür.
- Poliçe (TTK m.671 vd.): Keşidecinin muhataba, lehdara belirli tarihte belirli tutarı ödeme emridir.
Kambiyo Senetlerine Özgü Takip (İİK m.167-170/b)
Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz süresi 5 gün olup, itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır. Borca itiraz, imzaya itiraz ve yetki itirazı ayrıca ileri sürülmelidir. Haksız itiraz halinde %20 tazminat mümkündür.
Karşılıksız Çek
5941 sayılı Çek Kanunu m.5 kapsamında karşılıksız çıkan çek için ilgili suç ve idari yaptırımlar (çek düzenleme yasağı) öngörülmektedir. Hamil; bankaya ibraz, karşılıksızlık kaydının düşülmesi ve ardından takip veya suç duyurusu yollarını işletir.
Çekin İbraz Süreleri (TTK m.796)
- Türkiye’de keşide edilip Türkiye’de ödenecek çek: 10 gün.
- Aynı kıta (Avrupa + Asya bağlamı): 1 ay.
- Farklı kıtalar: 3 ay.
İbraz süresinin kaçırılması müracaat haklarını düşürür; ancak genel borçlar hukuku yoluna başvurulabilir.
Bono / Poliçe Zamanaşımı (TTK m.749)
- Düzenleyene karşı: 3 yıl.
- Cirantalara ve keşideciye karşı hamilin takip hakkı: 1 yıl.
- Cirantaların birbirine ve keşideciye karşı rücu hakları: 6 ay.
Senette İmza İnkarı
Borçlu imzayı inkar ederse, icra mahkemesi imza incelemesi yaptırır. İmzanın sahte olduğunun tespiti halinde borçlu lehine tazminat ve borçtan kurtulma sonucu doğar (İİK m.170/a-b).
Menfi Tespit ve İstirdat
Borçlu, ödenmemesi gereken bir borçtan ötürü takibe uğradığını iddia ederse İİK m.72 kapsamında menfi tespit davası açabilir. Takipten sonra yapılmış ödeme ise istirdat yoluyla geri alınır.
Önemli Süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kambiyo takibine itiraz | 5 gün | İİK m.168 |
| Çek ibraz (yurt içi) | 10 gün | TTK m.796 |
| Bono zamanaşımı (düzenleyene) | 3 yıl | TTK m.749 |
| Karşılıksız çek şikayeti | Öngörülen süreler | 5941 s.K. |
Sık Sorulan Sorular
Çekim karşılıksız çıktı, ne yapmalıyım?
Bankadan karşılıksızlık yazısı aldıktan sonra kambiyo takibi başlatabilir, paralel olarak suç ve idari yaptırım sürecini işletebilirsiniz.
Bono bedelini ödedim ama senet bende değil. Ne yapabilirim?
Ödemeyi ispatlayacak belgelerle menfi tespit davası veya ödeme makbuzu üzerinden iade yolu işletilir; senedin üçüncü kişiye devredilmiş olması halinde hukuki durum daha karmaşıktır.
İmza bana ait değil, nasıl savunurum?
İcra mahkemesinde imzaya itiraz eder, bilirkişi incelemesi talep edersiniz; doğrulandığında borçtan kurtuluş ve tazminat gündeme gelir.
İlgili Rehberler
Yasal Uyarı: İçerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 2004 s. İİK | m.16 | İcra mahkemesine şikayet |
| 2004 s. İİK | m.32 | İlamlı icrada icra emri |
| 2004 s. İİK | m.58-60 | İlamsız takipte takip talebi ve ödeme emri |
| 2004 s. İİK | m.62 | Borca itiraz (7 gün) |
| 2004 s. İİK | m.67-68 | İtirazın iptali ve kaldırılması |
| 2004 s. İİK | m.72 | Menfi tespit ve istirdat davası |
| 2004 s. İİK | m.83 | Maaş ve ücret haczi sınırları |
| 2004 s. İİK | m.85-105 | Haciz uygulaması ve haczin konusu |
| 2004 s. İİK | m.96-99 | İstihkak iddiası ve davası |
| 2004 s. İİK | m.100-101 | Hacze iştirak (kesin ve geçici) |
| 2004 s. İİK | m.134 | İhalenin feshi davası |
| 2004 s. İİK | m.142 | Sıra cetveline itiraz |
| 2004 s. İİK | m.154-166 | İflas davası ve iflasın sonuçları |
| 2004 s. İİK | m.167-170 | Kambiyo senetlerine özgü takip |
| 2004 s. İİK | m.269 | Kira ilişkisinde tahliye takibi |
| 2004 s. İİK | m.277-284 | Tasarrufun iptali davası |
| 2004 s. İİK | m.285-308 | Konkordato başvurusu, mühlet ve tasdik |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
- İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
- Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
- Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
- UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Hukuku
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde ilgili mevzuat çerçevesinde bilgilendirme alınması yararlı olabilir.