Çocuk Ceza Hukuku — 5395 SK ve Yaş Grupları Rehberi 2026

Çocuk ceza hukuku; yetişkin ceza hukukundan yaş grupları, yargılama usulü, ceza indirimi ve koruma tedbirleri bakımından köklü farklar içerir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK), 5237 sayılı TCK m.31 ve Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik çerçevesinde çocuklara özgü koruyucu-destekleyici tedbirler ve yargılama ilkeleri uygulanır.

Çocuk Tanımı ve Yaş Grupları

5395 SK m.3 uyarınca çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişidir. Ceza sorumluluğu yönünden TCK m.31 üç ana grup belirler:

0-12 yaş (12 yaşını doldurmamış): Ceza sorumluluğu yoktur. Kovuşturma yapılmaz; güvenlik tedbiri ve koruyucu-destekleyici tedbir uygulanır.
12-15 yaş (12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış): Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği yoksa sorumsuz; varsa indirimli ceza (TCK m.31/2).
15-18 yaş (15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış): Ceza sorumluluğu vardır ancak indirim uygulanır (TCK m.31/3).

TCK m.31 Yaş İndirimleri

12-15 yaş arasında sorumlu bulunan çocuk hakkında: ağırlaştırılmış müebbet yerine 12-15 yıl, müebbet yerine 9-11 yıl, diğer cezalarda yarı oranında indirim ve cezanın yedi yılı geçmemesi kuralı uygulanır. 15-18 yaş arasında: ağırlaştırılmış müebbet yerine 18-24 yıl, müebbet yerine 12-15 yıl, diğer cezalarda üçte bir oranında indirim yapılır.

Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler (5395 m.5-11)

Çocuk hakkında cezanın alternatifi olarak ya da cezaya ek olarak şu tedbirler uygulanabilir: danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri. Aile mahkemesi veya çocuk hakimi karar verir. Bu tedbirler, çocuğun üstün yararı ilkesi (UN Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3) kapsamında şekillenir. Tedbirlerin uygulanmasında ASHB Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve il müdürlükleri yetkilidir.

Çocuk Mahkemeleri ve Yargılama Usulü

Çocuklar yönünden Çocuk Ağır Ceza Mahkemeleri ve Çocuk Mahkemeleri özel görevlendirilmiştir (5395 m.25). Yargılama kural olarak kapalı yapılır. Duruşmalarda sosyal inceleme raporu (5395 m.35) alınması esastır; bu rapor çocuğun aile, eğitim, çevre, gelişim ve kişilik durumunu değerlendirir. Çocuk müdafi ile yargılanmak zorundadır; müdafi yoksa baro görevlendirir (CMK m.150).

HAGB, Erteleme ve Denetimli Serbestlik

Çocuk hakkında kurulan hükümde koşulları varsa CMK m.231 HAGB (üst sınır çocuklar için üç yıl olarak uygulanır), TCK m.51 erteleme ve 5275 m.105/A denetimli serbestlik uygulanabilir. Yaş küçüklüğü indirimi sonrası ceza eşikleri oldukça düşer ve alternatif yaptırımlar devreye girer. Ayrıca çocuk cezaevlerinde infaz, yetişkinlerden ayrı ve eğitim odaklıdır.

Adli Sicil ve Arşiv — Çocuk Özel Rejimi

5352 SK m.12 kapsamında çocuk hakkındaki adli sicil ve arşiv kayıtları gizli tutulur ve sadece belirli mercilerce (soruşturma/kovuşturma, askerlik, memuriyet başvuru gibi) görülebilir. Çocuk yargılamasında özel olarak, çocuğun geleceğinin korunması ilkesi (UN ÇHS) nedeniyle sicil kaydının silinmesi/arşive alınması daha kısa sürelerde mümkündür. HAGB kararı çocukta da adli sicile işlemez.

Uzlaştırma ve Çocuk

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda çocuk sanık lehine öncelikli olarak bu kurum işletilir (CMK m.253). Uzlaştırmada çocuğun velisi/vasisi ve müdafi süreçte aktif rol alır. Uzlaşma sağlandığında kovuşturmaya yer olmadığı (KYOK) kararı verilebilir.

Mevzuat Özeti ve Temel Atıflar

Yaş Grubu	Sorumluluk	İndirim / Tedbir	Yetkili Merci
0-12	Ceza sorumsuzluk	Koruyucu-destekleyici tedbir	Çocuk Hakimi (5395 m.7)
12-15 (algılama yok)	Sorumsuz	Güvenlik/koruyucu tedbir	Çocuk Mahkemesi
12-15 (algılama var)	İndirimli	TCK m.31/2 — yarı indirim, max 7 yıl	Çocuk Mahkemesi / Çocuk Ağır Ceza
15-18	Sorumlu — indirimli	TCK m.31/3 — 1/3 indirim	Çocuk Ağır Ceza / Çocuk Mahkemesi
18+	Yetişkin	—	Asliye/Ağır Ceza
5395 m.5-11	Koruma tedbirleri	Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık, barınma	ASHB/Çocuk Hizmetleri
5395 m.25	Çocuk mahkemeleri	Özel görev	HSK atama
5395 m.35	Sosyal inceleme	Rapor zorunlu	SİR uzmanı
CMK m.150	Müdafi zorunlu	Baro atar	Baro CMK servisi
CMK m.231	HAGB	Çocukta üst sınır 3 yıl	Çocuk Mahkemesi
5352 SK m.12	Sicil gizliliği	Arşive erken alma	Adli Sicil GM

Sıkça Sorulan Sorular

12 yaşından küçük çocuk suç işlerse ne olur?

TCK m.31/1 gereği ceza sorumluluğu yoktur. Kovuşturma yapılmaz; koruyucu-destekleyici tedbir ve güvenlik tedbiri uygulanabilir. 5395 SK kapsamında çocuğun üstün yararı ilkesine göre aile, eğitim ve bakım odaklı müdahale yapılır.

15 yaşındaki çocuğun kasten yaralama cezası ne kadar?

TCK m.86-87 kapsamındaki cezalara TCK m.31/3 indirimi uygulanır (1/3 oranında). Sonrasında HAGB veya erteleme koşulları varsa bu alternatifler de değerlendirilir; sosyal inceleme raporu sonucuna göre karar şekillenir.

Çocuğun adli sicili silinir mi?

HAGB kararı zaten sicile işlemez. Mahkumiyet halinde 5352 SK m.12 kapsamında çocuğun sicil kayıtları arşive alınır ve gizli tutulur. Özel sürelerde silinebilir; güncel mevzuat takip edilmelidir.

İlgili Rehberler

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza göre uzman değerlendirmesi zorunludur.

Çocuk Ceza Hukuku — 5395 SK ve Yaş Grupları Rehberi 2026