Hakim Durumun Kötüye Kullanılması 4054 SK 6. Madde (2026)

Hakim durumdaki teşebbüsler 4054 sayılı Kanunun 6. maddesi çerçevesinde özel sorumluluk taşır. Pazar gücünü kötüye kullanarak rakipleri piyasa dışına iten veya tüketiciyi sömüren davranışlar ağır idari para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır. 2026 yılı itibariyle dijital platformlar, enerji piyasaları ve ilaç sektöründe yoğunlaşan incelemeler, 6. madde içtihadını hızla şekillendirmektedir.

Hakim Durum Tanımı ve Pazar Payı Eşikleri

Hakim durum; bir teşebbüsün ilgili pazarda rakiplerinden, alıcılarından ve sağlayıcılarından bağımsız hareket edebilme gücüdür. Kurul içtihadında yüzde 40 pazar payı hakim durum karinesi oluşturur; yüzde 50 üzerinde ise güçlü karine söz konusudur. İlgili ürün ve coğrafi pazar tanımı dava sonucunu belirler.

Sömürücü İhlaller

Aşırı fiyatlama, ayrımcı fiyat uygulama, haksız ticari koşullar dayatma sömürücü ihlallerdir. Benchmark analizi, maliyet-fiyat karşılaştırması ve ekonomik refah kayıpları bu ihlallerin ispatında kullanılır.

Dışlayıcı İhlaller

Yıkıcı fiyatlama, fiyat-maliyet makası (margin squeeze), bağlama anlaşmaları, münhasırlık indirimleri ve erişim reddi dışlayıcı ihlal kategorisine girer. Rakipleri pazardan çıkarma veya yeni rakip girişini engelleme amacı aranır.

Zorunlu Unsur (Essential Facility) Doktrini

Hakim durumdaki teşebbüsün kontrol ettiği altyapıya makul koşullarda erişim sağlaması zorunlu olabilir. Telekomünikasyon, elektrik, liman, boru hattı gibi sektörlerde doktrin aktif uygulanır. Danıştay içtihadı erişim koşullarını ve ücretlendirmeyi inceler.

Self-Preferencing ve Algoritmik Ayrımcılık

Dijital platformların kendi hizmetlerini rakiplerinkinden daha görünür kılması self-preferencing olarak değerlendirilir. 2024 yılında Rekabet Kurulu e-ticaret ve arama motoru dosyalarında bu ihlali incelemiştir; AB DMA paralelinde Türkiye’de de gatekeeper düzenlemesi beklenmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pazar payı yüzde 30 olan teşebbüs hakim durumda sayılır mı?

Tek başına yüzde 30 pazar payı hakim durum karinesi oluşturmaz; ancak rakip yapısı parçalı ise ve teşebbüs fiyat belirleyici konumdaysa değerlendirme yapılabilir.

Hakim durumdaki teşebbüs fiyat indirimine gidebilir mi?

Maliyet bazlı rekabetçi fiyat indirimi meşrudur; ancak ortalama değişken maliyet altında satış yıkıcı fiyatlama karinesidir ve yasaklanır.

Münhasırlık indirimleri her koşulda yasak mıdır?

Hakim durumdaki teşebbüsün sadakat primi veya hedef iskonto uygulaması dışlayıcı etki yaratıyorsa 6. madde ihlali sayılır; objektif gerekçe ispatı mümkündür.

Büyük platformun veri erişimini reddetmesi ihlal midir?

Veri zorunlu unsur niteliğindeyse ve pazara girişte kritikse, ret dışlayıcı ihlal oluşturabilir; 2026 içtihadı bu konuda genişlemektedir.