Kadınlara Adli Yardım ve CMK Avukatı 2026: Başvuru Rehberi

Kadınlara adli yardım ve CMK avukatı iki ayrı kanuni yoldan sağlanır ve ikisi sık karıştırılır. Cinsel saldırı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarının mağduru olan kadın, vekili yoksa baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir; dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234 ve m.239’dur ve kanun bu hak için gelir şartı öngörmez. Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi davalarında ise yol baro adli yardımıdır; dayanağı 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.176-181 ve Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği’dir, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağının bulunmaması ve istemin haklılığının delillerle gösterilmesi aranır. Bu rehber iki yolu ayırır, başvuru adımlarını ve belgeleri sıralar, ret hâlinde ne yapılacağını anlatır. Genel çerçeve için adli yardım ve CMK avukatı rehberimize bakabilirsiniz.

Kısa özet

• Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip ve kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında mağdur kadın, savcılığa veya mahkemeye baro tarafından avukat görevlendirilmesini istediğini söyler; kanunda gelir şartı yoktur (CMK m.234/1-a-3 ve 1-b-5, m.239/1).
• Boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi davalarında hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna başvuru formu ve taahhütnameyle başvurulur; ödeme güçlüğü ve haklılık aranır (Av.K. m.176 ve m.178, Yönetmelik m.5).
• İşin sonunda maddi yarar elde edilirse avukata ödenen ücret ile yararın yüzde 5’i baroya ödenir; nafaka alacakları bunun dışındadır (Yönetmelik m.5/A-b).
• Ret kararına bildirimden itibaren 10 gün içinde baro başkanına başvurulur; baro başkanı 7 gün içinde karar verir ve karar kesindir (Yönetmelik m.5, Av.K. m.178).
• 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararı ilgilinin kendi talebiyle hâkimden, mülki amirden veya kolluktan istenebilir (6284 m.8/1).

Bilgilendirme: Büromuz adli yardım veya CMK avukatı görevlendiren bir kurum değildir; görevlendirme baro tarafından yapılır.

İşlenen mevzuat: CMK m.234 ve m.239, Avukatlık Kanunu m.176-181, TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5, 5/A, 6 ve 7 (15.10.2024 değişikliği dahil), HMK m.334-339, 6284 sayılı Kanun m.5, m.8 ve m.14.

İki ayrı yol: mağdur vekili ve adli yardım

Şiddet ve cinsel suç mağduru kadına CMK vekili

CMK m.234/1-a-3, soruşturma evresinde mağdura, vekili bulunmaması hâlinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır; aynı hak kovuşturma evresinde m.234/1-b-5’te, davaya katılan mağdur için m.239/1’de tekrarlanır. Kanun bu hak için gelir araştırması öngörmez. Tehdit veya hakaret gibi bu sayımda yer almayan ve alt sınırı beş yılı aşmayan suçlarda bu yol işlemez. Mağdur on sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili yoksa istem aranmaksızın vekil görevlendirilir (m.234/2). Kanun bu hakların mağdura anlatılıp tutanağa yazılmasını zorunlu tutar (m.234/3); ifade tutanağında bu hatırlatma yoksa avukat görevlendirilmesini kendiniz isteyin ve tutanağa geçirtin.

Pratik sıra şöyledir: kolluğa veya savcılığa şikâyette bulunurken “vekilim yok, baro tarafından avukat görevlendirilmesini istiyorum” dersiniz; talep yargı merciince baroya iletilir. Birden fazla baronun bulunduğu illerde yargı mercilerinin talebi üzerine yapılan görevlendirmeler, Türkiye Barolar Birliği’nin elektronik bilişim sistemi üzerinden o ildeki avukatlar arasında eşitlik gözetilerek yapılır (Av.K. m.177/2). Görevlendirilen avukat ifade ve teşhis dahil işlemlerde yanınızda olur, kovuşturma evresinde kamu davasına katılma talebini yapar, tutanak ve belge örneklerini ister. Ceza dosyasının genel işleyişi için ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Boşanma, nafaka ve velayette baro adli yardımı

Aile davaları ceza değil hukuk davası olduğu için CMK m.234 uygulanmaz; yol Avukatlık Kanunu m.176-181’deki adli yardımdır. Av.K. m.176 adli yardımı, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmeti sağlanması olarak tanımlar; m.178 ise istek sahibinin isteminde haklı olduğunu delillerle kanıtlamasını arar. Kanunda kesin bir gelir sınırı yoktur; adli yardım bürosu, Yönetmelik Ek-3’te belirlenen belgeleri ister ve gerektiğinde istemin haklılığı konusunda araştırma yapar (Yönetmelik m.5). İstem kabul edilirse büro bir veya birkaç avukat görevlendirir (Av.K. m.179); görevlendirilen avukata asgari ücret tarifesindeki maktu ücret baro yönetim kurulu kararıyla peşin ödenir (Yönetmelik m.7). Taahhütnamede, işin sonunda nafaka alacakları hariç maddi bir yarar elde edilmesi hâlinde avukata ödenen ücret ile elde edilen maddi yararın yüzde 5’inin baroya ödeneceği beyanı yer alır (Yönetmelik m.5/A-b). Boşanma davasının aşamaları için boşanma avukatı ve aile avukatı rehberlerimize bakın.

Belgeler ve başvuru adımları

1. Başvuru, hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna veya temsilciliğine yapılır; başka baroya ait bir başvuru, başvuruyu alan büro tarafından yetkili baroya gönderilir (Yönetmelik m.5). İstanbul’da başvuru İstanbul Barosu adli yardım bürosuna yapılabilir; adliye bilgisi için Kartal avukat sayfamıza bakabilirsiniz.
2. Adli yardım başvuru formu (Yönetmelik Ek-1) ve imzalı taahhütname (Ek-2) verilir; Türkiye Barolar Birliği’nin aydınlatma metni ve açık rıza beyanı alınır.
3. Yönetmelik Ek-3’te belirlenen belgeler istenir; listenin güncel hâlini başvuracağınız bürodan öğrenin. Haklılığınızı gösteren dosya belgelerini (evlilik cüzdanı, rapor, mesaj kayıtları, önceki kararlar) ekleyin. Baro yönetim kurulu, belgelere e-Devlet üzerinden ulaşması hukuken mümkün olmayan başvuruculardan istenecek belgelerde değişiklik yapabilir.
4. Karar size bildirilir. Kabulde, bildirimden itibaren 10 gün içinde görevlendirilen avukata ulaşıp vekâletname, bilgi ve belgeler ile zorunlu yargılama harç ve giderlerini teslim edersiniz (Yönetmelik m.5/A-a); vekâletname masrafı adli yardım faslından ödenebilir (m.6-e). Görevlendirme süresi hakkın kaybına veya giderilmesi imkânsız zarara yol açacaksa başvuru ivedi görevlendirme olarak kabul edilir (m.6-a).
5. Ret hâlinde bildirimden itibaren 10 gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurulur; baro başkanı 7 gün içinde karar verir ve bu karar kesindir; süresinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır (Yönetmelik m.5, Av.K. m.178). Bu süre kuralına karşı açılan iptal davasında davanın reddine ilişkin Daire kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu E.2023/1269, K.2024/2731, 11.11.2024 kararıyla onanmıştır.

6284 koruma kararı, ŞÖNİM ve ALO 183

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki uzaklaştırma, konuta yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve konut tahsisi gibi tedbirler (m.5/1) ilgilinin kendi talebiyle istenebilir; tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir (m.8/1). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde m.5/1’in (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki tedbirleri kolluk amiri de alabilir; hâkim yirmi dört saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar (m.5/2). Hâkim, şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyorsa talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (m.5/4). Şiddet önleme ve izleme merkezleri (ŞÖNİM) tedbirlerin etkin uygulanmasına yönelik destek ve izleme hizmeti verir (m.14); Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Hakkında Yönetmelik’e göre ŞÖNİM hukuki destek sağlar veya baroların ilgili birimlerine yönlendirir, Alo 183’e yapılan başvurular da ŞÖNİM’in iş akışına girer. Ceza veya aile davasında sizi temsil edecek avukat ise yukarıda anlatılan CMK m.234 veya baro adli yardımı yoluyla görevlendirilir.

Harç ve masraf muafiyeti

Boşanma davasında harç, tebligat ve bilirkişi giderleri için davaya bakacak mahkemeden HMK m.334 ve m.336 uyarınca adli yardım istenir; kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin giderleri ödeme gücünden yoksun olmak ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir. Talepte iddianın özeti, deliller ve mali durum belgeleri sunulur; adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (HMK m.336/4). Kabul kararı yargılama giderlerinden geçici muafiyet ve Devletçe avans ödenmesini sağlar; gerekirse ücreti sonradan ödenmek üzere avukat da temin edilebilir (HMK m.335). Ret kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.337/2). Ertelenen giderler dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir (HMK m.339). Mahkeme gider talebini reddederse avukatlık ücreti dışındaki giderleri sizin karşılamanız gerekir; giderlerin karşılanamayacağının açıkça anlaşılması ve haklılık konusunda kesin veya kuvvetli kanı oluşması hâlinde baro yönetim kurulu kararıyla adli yardım fonundan karşılanabilir (Yönetmelik m.6-e).

Sık yapılan hatalar

• Şiddet mağduru kadının ceza dosyası için baro adli yardım bürosunda gelir belgesi toplaması: CMK m.234 kapsamındaki suçlarda kanunda gelir şartı yoktur, savcılıkta talep yeterlidir.
• Boşanma için savcılığa gidilmesi: boşanma hukuk davasıdır, avukat baro adli yardımından istenir.
• Görevlendirilen avukata 10 gün içinde belge, bilgi ve vekâletname verilmemesi: ivedi görevlendirmeler hariç avukatın yükümlülüğü sona erer (Yönetmelik m.6-a, Av.K. m.179).
• Adli yardım avukatını azledip başka avukat tutmak: taahhütname gereği avukata ödenen ücret ve masraflar yasal faiziyle geri istenir (Yönetmelik m.5/A-d).
• Bilgilerin yanlış verilmesi: istemin haksız olduğu sonradan anlaşılırsa avukata ödenen ücretin iki katı ve masraflar yasal faiziyle geri istenir (Yönetmelik m.5/A-c).

Büromuzun ön değerlendirmesi: Dava takibi ücretlidir ve ücret ilk görüşmede yazılı konuşulur. Adli yardım şartlarını taşıyor görünüyorsanız bunu da söyler, baroya yönlendiririz. Bize sayfa sonundaki iletişim bağlantısından ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kadınlara adli yardım ve CMK avukatı nereden alınır?

Cinsel saldırı, ısrarlı takip veya kadına karşı kasten yaralama, işkence ya da eziyet suçunun mağduruysanız savcılığa veya mahkemeye baro tarafından avukat görevlendirilmesini istediğinizi söylersiniz. Boşanma ve nafaka için hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna başvurursunuz.

Şiddet gören kadına avukat için gelir şartı var mı?

CMK m.234 ve m.239 bu hak için gelir şartı öngörmez. Hak, kanunda sayılan suçlarla ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla sınırlıdır.

Adli yardım avukatı boşanma davasında sonra para ister mi?

Avukatın ücreti baro tarafından peşin ödenir. İşin sonunda nafaka dışında maddi yarar elde ederseniz, taahhütname gereği avukata ödenen ücret ile yararın yüzde 5’i baroya ödenir; nafaka alacakları bunun dışındadır.

Adli yardım başvurum reddedildi, ne yapabilirim?

Bildirimden itibaren 10 gün içinde baro başkanına yazılı veya sözlü başvurursunuz. Baro başkanı 7 gün içinde karar verir ve karar kesindir; süresinde karar verilmezse talep reddedilmiş sayılır.

Koruma kararı için avukat gerekir mi?

6284 sayılı Kanun tedbir kararının ilgilinin kendi talebiyle hâkimden, mülki amirden veya kolluktan istenebileceğini düzenler. Avukatla başvurmak zorunlu değildir.

Boşanma davasının harcını ödeyemiyorum, ne yapabilirim?

Davaya bakacak mahkemeden HMK m.334 ve m.336 uyarınca adli yardım istersiniz ve mali durum belgelerinizi eklersiniz. Kabulde harç ve giderlerden geçici olarak muaf olursunuz; yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartı aranır (HMK m.334/3).

İlgili Sayfalar

• Adli yardım başvurusu nasıl yapılır: belgeler, şartlar, itiraz
• Hukuki süreçte genel sorular

Resmî Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.234, m.239)
• 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (m.176-181)
• Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.334-340)
• 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun
• Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Hakkında Yönetmelik

Yasal uyarı: Genel bilgilendirmedir; somut dosyanız için mevzuatın güncel hâli ve ilgili baronun uygulaması esas alınır. Kesin sonuç vaadi içermez.

Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim

Son güncelleme: 25.10.2026