Kripto Hukuku Sözlüğü | Terimler, Tanımlar ve Mevzuat Referansları

KVHS

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcısı. 7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu m.35/B kapsamında tanımlanan; kripto varlık alım-satım, emanet (custody), saklama ve transfer hizmeti sunan; SPK lisansına tabi tüzel kişiliklerdir.

Mevzuat: 7518 sayılı Kanun m.3, SPKn m.35/B

MASAK

Mali Suçları Araştırma Kurulu. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı, suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanı ile mücadeleden sorumlu birim. 5549 sayılı Kanun kapsamında yetkili otorite.

Mevzuat: 5549 sayılı Kanun

Şüpheli İşlem Bildirimi (STR)

Yükümlü tarafların (banka, KVHS, sigorta vb.) suç gelirlerinin aklanması ya da terörün finansmanı şüphesi doğuran işlemleri 24 saat içinde MASAK’a yazılı bildirme yükümlülüğü.

Mevzuat: 5549 sayılı Kanun m.4, MASAK Genel Tebliği

KYC (Müşterinizi Tanıyın)

Know Your Customer. Yükümlü tarafların müşterilerinin kimlik, adres, gelir kaynağı ve risk profilini doğrulama prosedürü. KVHS’ler için zorunlu.

Mevzuat: 5549 sayılı Kanun m.3, Tedbirler Yönetmeliği

Soğuk Cüzdan (Cold Wallet)

İnternete bağlı olmayan, fiziksel ortamda (USB cihaz, kağıt, çelik plaka) tutulan kripto varlık saklama yöntemi. Self-custody olarak da bilinir. Hukuki anlamı: KVHS dışı tutulan varlıkların icra, miras ve haciz süreçlerinde teknik erişim gerekliliği.

Sıcak Cüzdan (Hot Wallet)

İnternete bağlı, KVHS borsasında veya yazılım uygulamasında tutulan kripto cüzdanı. KVHS’de tutulan varlıklar için haciz, dondurma ve mahkeme kararı uygulanabilir.

Smart Contract

Akıllı sözleşme. Blockchain üzerinde kendi kendini çalıştıran kod parçası. TBK m.1 anlamında geçerli sözleşme oluşturabilir; tarafların iradesi koduyla açıklanmış sayılır.

Mevzuat: TBK m.1

NFT

Non-Fungible Token. Blockchain üzerinde tekrar üretilemez, benzersiz dijital varlık. 5846 sayılı FSEK kapsamında telif hakları eser sahibine ait kalır; NFT alıcısı yalnızca dijital sahiplik token’ını alır.

Mevzuat: 5846 sayılı FSEK

Rug Pull

Token projesinin geliştiricilerinin likidite havuzunu çekerek projeyi terk etmesi. TCK m.158/1-f nitelikli dolandırıcılık ve m.220 örgütlü suç kapsamında değerlendirilebilir.

Mevzuat: TCK m.158/1-f, m.220

DEX (Merkezsiz Borsa)

Decentralized Exchange. KVHS aracılığı olmadan, smart contract’lar üzerinden peer-to-peer kripto alım-satım. Uniswap, PancakeSwap örnek. KVHS düzenlemesi dışındadır; ancak Türk mukimi kullanıcılar için Türk hukuku uygulanabilir.

DeFi

Decentralized Finance. Bankacılık benzeri hizmetlerin (kredi, faiz, sigorta) smart contract’lar üzerinden sunulduğu finansal ekosistem. SPK, BDDK düzenlemesi dışında kalmaktadır ancak vergi yükümlülüğü doğurabilir.

Stablecoin

Değeri sabit bir varlığa (USD, altın) endekslenmiş kripto varlık. USDT, USDC örnek. KVHS’lerde işlem görür; vergi açısından ABD doları tutmaya benzer şekilde değerlenir.

Staking

Proof-of-Stake blockchain’lerde kripto varlıkları “kilitleyerek” ağ güvenliğine katkı sağlama karşılığı ödül kazanma. Vergi açısından elde edilen ödüller gelir niteliğindedir; kazanç anında değerlemesi yapılır.

Mevzuat: GVK m.37 (ticari kazanç tartışması)

Airdrop

Token projelerinin tanıtım amaçlı kullanıcılara ücretsiz token dağıtması. Vergi açısından dağıtım anında piyasa değeri üzerinden değer artış kazancı oluşabilir.

Mevzuat: GVK Mük. m.80

ICO/IDO/IEO

Initial Coin/DEX/Exchange Offering. Token halka arz yöntemleri. 7518 sayılı Kanun sonrası SPK düzenlemesi kapsamında değerlendirilmesi gündemde.

Mevzuat: SPKn m.4

DAO

Decentralized Autonomous Organization. Smart contract’lar ve token oylama mekanizmasıyla yönetilen merkezsiz organizasyon. Türk hukukunda tüzel kişilik tanınmamış olup, üyeleri için adi şirket ya da müşterek mülkiyet hükümleri uygulanabilir.

Mevzuat: TTK m.620 (adi şirket), TMK m.701

On-Chain Analiz

Blockchain üzerindeki işlemlerin izlenmesi ve cüzdan adreslerinin ilişkilendirilmesi. Chainalysis, TRM Labs, Elliptic gibi şirketler hizmet verir. Cezai soruşturmalarda delil olarak kullanılır.

Mixer/Tumbler

Kripto varlıkları başka cüzdanlardan gelen işlemlerle karıştırarak izlenebilirliği azaltan hizmet. ABD OFAC tarafından yaptırım kapsamına alınmıştır (Tornado Cash); Türkiye’de doğrudan yasak değil ancak MASAK şüpheli işlem bildirimini tetikler.

Mevzuat: 5549 s.K.

Pig Butchering / Romance Scam

Romantik ilişki kurarak güven sağlayıp kripto yatırıma yönlendiren uzun süreli dolandırıcılık türü. TCK m.158/1-f nitelikli dolandırıcılıktır.

Mevzuat: TCK m.158/1-f

Phishing

Sahte e-posta, SMS veya web sitesi yoluyla kullanıcı kimlik bilgilerini ele geçirme. TCK m.243 bilişim sistemine girme ve m.158/1-f dolandırıcılık ile birlikte uygulanabilir.

Mevzuat: TCK m.243, m.158/1-f

Sim Swap

Telekom operatörü üzerinden mağdurun telefon numarasını ele geçirip 2FA atlatma. TCK m.244 bilişim sistemini engelleme/bozma ve m.158/1-f dolandırıcılık unsurlarını içerir.

Mevzuat: TCK m.244, m.158/1-f

Private Key

Özel anahtar. Kripto cüzdanına erişim sağlayan kriptografik anahtar. Kaybedilirse varlıklara erişim teknik olarak imkânsız hale gelir. Miras hukukunda kritik unsur.

Seed Phrase / Recovery Phrase

Genelde 12 veya 24 kelimelik, cüzdanı kurtarmaya yarayan kelime dizisi. Private key’in insan tarafından okunabilir hali. Korunması miras planlamasının kritik unsurudur.

Segregation

KVHS’lerin kullanıcı varlıklarını kendi mal varlığından ayrı tutma yükümlülüğü. 7518 sayılı Kanun zorunlu hale getirdi. İflas halinde kullanıcı varlıklarının korunması için kritik.

Mevzuat: 7518 sayılı Kanun, SPK Tebliği

BSMV/KKDF

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi / Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu. Kripto işlemlerinde banka aracılığı durumunda gündeme gelebilir. KVHS işlemleri için 7518 sonrası ayrı düzenleme bekleniyor.

Mevzuat: 6802 sayılı Gider Vergileri K.

Bu Sözlükte Eksik Bir Terim mi Var?

Kripto hukuku alanında yeni terim önerisi veya tanım güncellemesi için: Av. Bilal Alyar
📞 +90 507 373 77 55 · 📧 info@bilalalyar.av.tr