Nafaka İcra Takibi ve Tazyik Hapsi (İİK m.344)
Kısa cevap: Nafaka ödenmezse karar ilamlı icra takibine konulur ve borçluya yedi gün süreli icra emri gönderilir (İİK m.32). Kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu için alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verir (İİK m.344).
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
Nafaka ödenmezse hangi yollar var?
Mahkemenin hükmettiği nafaka ödenmediğinde iki ayrı yol birlikte işler. Birincisi alacağın tahsilidir: karar icra dairesine verilir, borçluya icra emri gönderilir, ödeme olmazsa haciz yoluna gidilir. İkincisi borçluyu ödemeye zorlayan tazyik hapsidir: kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında icra mahkemesine şikâyette bulunulur.
Bu iki yol birbirinin yerine geçmez. Haciz, birikmiş alacağı borçlunun malvarlığından almaya yarar; tazyik hapsi ise ödemeyi sağlamaya yönelik bir baskı aracıdır. Hangi yolun önce, hangisinin birlikte kullanılacağı borçlunun gelir durumuna ve birikmiş aylara göre somut dosyada belirlenir.
Nafaka için icra takibi nasıl başlar?
Nafaka bir para borcudur ve ona hükmeden mahkeme kararı ilamlı takibe konu edilir. İlam icra dairesine verilince icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. Bu emirde borcun yedi gün içinde ödenmesi, bu süre içinde ödenmez ve icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse cebri icra yapılacağı ihtar edilir. Aynı süre içinde mal beyanında bulunulması da istenir (İİK m.32).
Nafaka çoğunlukla aylık ödenecek biçimde hükme bağlandığından, hangi ayların ödenmediğini, ödenen kısımları ve ödeme tarihlerini gösteren bir döküm, hem takip talebinde hem de ileride yapılacak şikâyette işe yarar.
Maaşın ne kadarı nafaka için haczedilebilir?
İcra ve İflas Kanunu’na göre maaşlar, her nevi ücretler ve emekli maaşları, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur (İİK m.83).
İş Kanunu ise işçi ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenler, ancak aynı maddede nafaka borcu alacaklılarının hakları saklı tutulur (4857 sayılı Kanun m.35). Dörtte birlik üst sınır bu yüzden nafaka alacağı için aynı biçimde işlemez; kesintinin oranı somut olayda borçlunun geliri ve geçim gideri gözetilerek belirlenir. Kanunda nafaka kesintisi için sabit bir oran yazılı değildir.
Borçlu emekliyse aylığın haczi 5510 sayılı Kanun m.93’e tabidir; ayrıntı emekli maaşından nafaka kesintisi yazısında.
Tazyik hapsi nedir, nasıl istenir?
İİK m.344’e göre nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.
Yani tazyik hapsi kendiliğinden işlemez; alacaklının şikâyeti gerekir ve karar icra mahkemesince verilir. Amaç ödemeyi sağlamaktır: borçlu ödediğinde hapis sona erer. Şikâyette hangi kararın, hangi dönemde, ne ölçüde yerine getirilmediği açıkça gösterilmelidir.
Tazyik hapsi için şikâyet süresi var mı?
Vardır. Bu süre 344. maddede değil, aynı bölümdeki 347. maddede düzenlenir. Bu bölümdeki fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347).
Nafaka çoğunlukla aylık ödendiğinden, ödenmeyen dönemin hangisi olduğu ve şikâyetin ne zaman yapıldığı süre hesabında önem taşır. Uzun süre beklenmesi, eski dönemler bakımından şikâyet hakkını kaybettirebilir.
Borçlu nafakanın azaltılması davası açtıysa ne olur?
Borçlu, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2). Bu bir zorunluluk değil, mahkemenin takdirine bırakılmış bir imkândır.
Medeni Kanun’a göre irat biçiminde ödenmesine karar verilen yoksulluk nafakası (ve maddî tazminat), tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılabilir ya da azaltılabilir. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176). Nafakanın değiştirilmesi ayrı bir davanın konusudur; ayrıntı için nafaka artırım ve azaltma davası sayfasına bakılabilir.
Tazyik hapsi kararına itiraz edilebilir mi?
Edilebilir. İcra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz, kanunda gösterilen başka bir mahkemece incelenir ve bu inceleme sonucunda verilen karar kesindir (İİK m.353). Bu süre 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; eski kaynaklarda geçen “yedi gün” ifadesi güncel metinle uyuşmaz.
Takip öncesinde neler hazırlanmalı?
Şunlar yapılabilir:
Nafakaya hükmeden kararın ve varsa kesinleşme bilgisinin elde bulunması; ödenmeyen ayların ve kısmi ödemelerin tarih tarih çıkarılması; borçlunun çalıştığı yer, maaş veya emekli aylığı gibi gelir kaynakları hakkında bilinenlerin not edilmesi; şikâyet yoluna gidilecekse öğrenme tarihi ile ödenmeyen dönemin yazılı olarak belirlenmesi.
Nafakanın türü ve miktarının nasıl belirlendiği ise ayrı bir konudur; bunun için nafaka hesaplama ve nafaka türleri sayfasına bakılabilir. Boşanma sürecine ilişkin genel çerçeve boşanma avukatı sayfasındadır.
Sık sorulan sorular
Nafaka ödemeyen eşe ne yapılabilir?
Nafakaya hükmeden karar ilamlı icra takibine konulur; borçluya yedi gün süreli icra emri gönderilir (İİK m.32). Kararın gereği yerine getirilmezse alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verir (İİK m.344).
Tazyik hapsindeki borçlu ödeme yaparsa ne olur?
Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).
Nafaka için tazyik hapsi şikâyeti ne zamana kadar yapılır?
Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347).
Nafaka için maaşın dörtte birinden fazlası kesilebilir mi?
İş Kanunu ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenler, ancak nafaka borcu alacaklılarının haklarını saklı tutar (4857 sayılı Kanun m.35). Kesintinin oranı borçlu ve ailesinin geçimi için gereken miktar gözetilerek belirlenir (İİK m.83).
Tazyik hapsi kararına itiraz süresi nedir?
Tazyik hapsine ilişkin kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (İİK m.353).
Resmî kaynaklar
Hangi yolun izleneceği ödenmeyen dönemlere, borçlunun gelirine ve sürelere bağlıdır; takip başlatmadan önce somut dosyanın incelenmesi gerekir.
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayınız için bir avukattan görüş alınız.
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
