Tanım: EC 261/2004 sayılı AB Tüzüğü; AB’den kalkan uçuşlarda ve AB taşıyıcılarının uçuşlarında yolcuya uçuş iptali, üç saat ve üzeri varış gecikmesi ile boarding reddi hallerinde mesafeye göre 250-600 € tazminat, bakım ve yeniden yönlendirme hakkı sağlar.
EC 261/2004 uçuş tazminatı: iptal, 3 saat ve üzeri gecikme, boarding reddi için 250-600 € tazminat, hak arama süreçleri ve SHY-Yolcu Hakları 2026 rehberi.
EC 261/2004 Tüzüğü Kapsamı ve Türkiye Uygulaması
EC 261/2004 sayılı Avrupa Birliği Tüzüğü; AB üyesi bir ülkeden kalkan tüm uçuşlar ile AB hava yolu taşıyıcılarıyla AB’ye iniş yapan uçuşlarda yolcu haklarını düzenler. Türkiye’den kalkan uçuşlarda Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-Yolcu) paralel hükümler içermekte; iç hat ve dış hat uçuşlarında tazminat, yemek, konaklama ve iade haklarını güvence altına almaktadır. Tüzüğün dayandığı üç temel olay türü uçuş iptali, uzun gecikme ve boarding reddidir (denied boarding). Tüzük hava taşıma sözleşmesinin olağan borçlarına ek, nesnel tazminat rejimi oluşturur; yolcunun ayrıca zararını ispatlaması gerekmez.
Tazminat Tutarları ve Mesafe Hesabı
EC 261 m.7 uyarınca tazminat miktarı uçuş mesafesine bağlıdır: 1.500 km’ye kadar uçuşlarda 250 €, 1.500-3.500 km arası ya da AB içi 1.500 km üzeri uçuşlarda 400 €, 3.500 km üzeri AB dışı uçuşlarda 600 € tazminat ödenir. Alternatif güzergâhta varış gecikmesi iki-dört saat arasındaysa tazminat yarıya indirilebilir. Boarding reddi ve uçuş iptalinde yolcuya seçenek olarak bedel iadesi (yedi gün içinde) ya da yeniden yönlendirme sunulur. Üç saat ve üzeri varış gecikmelerinde AB Adalet Divanı’nın Sturgeon ve Nelson kararları çerçevesinde iptal benzeri tazminat hakkı doğar; bu yerleşik içtihattır.
Bakım Sorumluluğu (Right to Care) ve Konaklama
İki saat ve üzeri gecikmelerde (mesafeye göre) yolcuya ücretsiz yiyecek-içecek, iki ücretsiz telefon/faks/e-posta imkânı sağlanmalıdır. Ertesi güne sarkan ya da bir sonraki güne ertelenen uçuşlarda havayolu ücretsiz otel konaklaması ve havalimanı-otel ulaşımı sağlamakla yükümlüdür. Bu bakım borcu tazminat hakkından bağımsızdır, mücbir sebep halinde bile süresi bir süre sınırlanmaksızın devam eder. Havayolu bakım hizmetini sunmadıysa yolcunun kendi yaptığı makul masraflar sonradan iade istenebilir; makbuz, fatura ve ödeme belgesi saklanmalıdır.
Mücbir Sebep ve İstisnai Haller
EC 261 m.5/3 kapsamında havayolu taşıyıcısı, olayın olağanüstü koşullardan (extraordinary circumstances) kaynaklandığını ve bunların makul her türlü tedbire rağmen önlenemeyeceğini ispat ederse tazminat yükümlülüğünden kurtulur. AB Adalet Divanı kararlarında teknik arıza kural olarak olağanüstü hal sayılmamakta, ancak imalat hatası, gizli üretim kusuru, sabotaj ve terör benzeri olaylar istisnai kabul edilmektedir. Kötü hava, kule trafik kontrol grevi, kuş çarpması ve volkan külü hareketleri uygulamada olağanüstü kabul edilen hallere örnektir. Ancak bakım eksikliği, personel yetersizliği ve operasyonel aksaklık istisna sayılmaz; tazminat ödenir.
Başvuru Süreci, Zamanaşımı ve İspat Yükü
Yolcu, öncelikle havayoluna yazılı başvuru yaparak olay bildirim formuyla tazminat talebini iletmelidir. Altı hafta içinde yanıt alamayan yolcu, Türkiye’de SHGM’ye şikâyet ya da Tüketici Hakem Heyeti/Tüketici Mahkemesi yoluna başvurabilir. Zamanaşımı TBK m.147 uyarınca beş yıl kabul edilmekle birlikte AB Adalet Divanı üye devlet iç hukukuna göre değişen süreleri geçerli saymaktadır. Delil olarak bilet, boarding kartı, iptal/gecikme bildirimi, havayolu yazışması, havalimanı geç-erken iniş ekran görüntüleri ve tanık ifadesi kullanılır. Bagaj kaybı veya hasarı EC 261 kapsamında değil, Montreal Sözleşmesi 1999 kapsamında ayrı tazminat doğurur.
Turizm Hukuku Temel Mevzuat Tablosu
| Mevzuat | Konu |
|---|---|
| 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu | Acente kuruluşu, A/B/C grubu işletme belgesi, TURSAB üyeliği, kuruluş teminatı |
| 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu | Turizm yatırım/işletme belgesi, turizm bölgesi, teşvikler |
| 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.51 | Paket tur sözleşmesi, ön bilgilendirme, cayma hakkı |
| 6502 sayılı TKHK m.50 | Devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmesi, 14 gün cayma |
| Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği (14.01.2015) | Değişiklik, fesih, sorumluluk, iade koşulları |
| Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği | Ön bilgilendirme, cayma hakkı kullanımı |
| Seyahat Acentaları Yönetmeliği | İşletme belgesi, unvan, şube, kuruluş teminatı |
| EC 261/2004 (AB Uçuş Tazminat Tüzüğü) | Uçuş iptali/gecikmesi/boarding red tazminatı (250-600 €) |
| SHY-Yolcu Hakları Yönetmeliği | Yurt içi ve yurt dışı uçuşlarda yolcu hakları, tazminat |
| Montreal Sözleşmesi 1999 | Bagaj kayıp/hasar/gecikme tazminatı (1.519 SDR limit) |
| TBK m.502 vd. (Vekâlet Sözleşmesi) | Acentenin rezervasyon ve aracılık yükümlülükleri |
| TBK m.117 (Temerrüt) & m.125 | Sözleşmeden dönme ve tazminat talebi |
| TBK m.112-114 (Borca Aykırılık) | Aynen ifa, tazminat, uygun ayıp ihbarı |
| Konaklama Vergisi Kanunu (7194 s.) | %2 konaklama vergisi, mükellef ve beyan |
| Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.9 (Vize) | Vize türleri, vize ret, itiraz yolları |
| TKHK Tüketici Hakem Heyeti (m.68) | Paket tur uyuşmazlıklarında parasal sınır ve başvuru |
| 6100 sayılı HMK m.6 & m.10 | Tüketici mahkemesi, acente yerleşim yeri |
Sık Sorulan Sorular
3 saat gecikme tazminatı ne kadar?
AB Adalet Divanı Sturgeon/Nelson kararları uyarınca varıştaki üç saat ve üzeri gecikme, iptal sayılır ve mesafeye göre 250-600 € tazminat ödenir. Havayolu olağanüstü koşul ispatı yoksa ödemek zorundadır.
Mücbir sebep nedeniyle iptal halinde tazminat alır mıyım?
Kötü hava, grev veya kuş çarpması gibi olağanüstü koşullar tazminat yükümlülüğünü kaldırır. Ancak havayolu bakım borcu (yemek, konaklama, ulaşım) ve bilet bedeli iadesi kalır.
Türkiye uçuşlarında EC 261 geçerli mi?
Türkiye-AB uçuşlarında AB taşıyıcı kullanıldığında EC 261 doğrudan uygulanır. Türk havayolu ile yapılan Türkiye’den AB’ye uçuşlarda EC 261 kısmen, ayrıca SHY-Yolcu yönetmeliği uygulanır.
İlgili Makaleler
- Turizm Hukuku Avukatı — Ana Rehber
- EC 261 Uçuş Tazminatı
- Paket Tur Cayma Hakkı
- Seyahat Acentesi Sorumluluğu