Çalışan Buluşları: Sınai Mülkiyet Kanunu Hakları 2026

Çalışan Buluşları: Sınai Mülkiyet Kanunu Hakları 2026

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve Çalışan Buluşlarına Dair Yönetmelik, işçinin iş sözleşmesi sırasında gerçekleştirdiği buluşların hukuki statüsünü belirler. Buluşlar hizmet buluşu veya serbest buluş olarak sınıflandırılır; her kategori için farklı hak ve yükümlülükler öngörülmüştür.

Hizmet Buluşu Kavramı

SMK 113 uyarınca çalışanın iş sözleşmesi süresince işletmenin faaliyet alanında ve işini yapması sırasında gerçekleştirdiği buluşlar hizmet buluşudur. İşverenin talimatı, araç-gereç kullanımı ve tecrübe aktarımı bu buluşun unsurlarıdır.

Bildirim Yükümlülüğü

Çalışan, buluşu gerçekleştirdiği tarihten itibaren gecikmeksizin işverene yazılı bildirmek zorundadır. İşveren 4 ay içinde buluş hakkında talep bildirimi yapmalıdır; bu sürede yanıt vermezse buluş çalışana serbest buluş olarak geçer.

Bedel Ödeme Yükümlülüğü

İşveren hizmet buluşuna sahip olmayı seçerse çalışana SMK 115 uyarınca makul bedel ödemek zorundadır. Bedel, buluşun ekonomik değerlendirme sonuçları, çalışanın katkısı ve işletmenin payına göre hesaplanır. Taraflar anlaşamazsa Arabuluculuk Kuruluna veya mahkemeye başvurulur.

Serbest Buluş

İşin kapsamı dışında veya işverenin reddettiği buluşlar serbest buluş sayılır; bunlar üzerinde çalışanın münhasır hakkı vardır. Ancak çalışan, işverenin kullanım hakkı talebinde öncelik tanımakla yükümlüdür.

Kamu Görevlileri ve Akademisyenler

Üniversite öğretim üyeleri ve kamu kurumu çalışanlarının buluşları da SMK kapsamındadır. Bedel oranları özel yönetmeliklerle düzenlenmiş olup %50’ye kadar çalışana aittir; teknoloji transfer ofislerinin rolü önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışan buluşu için ne zaman bedel talep edebilir?

İşverenin buluşu devralmasıyla birlikte; makul süre içinde anlaşılamazsa dava açılabilir.

Buluş başka çalışanlarla ortak gerçekleştirilmişse ne olur?

Bedel katkı oranına göre paylaştırılır; tüm çalışanların buluş sahibi sıfatları korunur.

İş ilişkisi biten çalışanın patent hakkı var mı?

Hizmet buluşu işverenin olur; çalışan sadece buluş sahibi olarak anılır ve bedel hakkı saklıdır.

Bedel miktarı pazarlıkla belirlenir mi?

Taraflar sözleşmeyle belirleyebilir; ancak makul bedel altında sözleşme yapılması geçersizdir.